Astronomi ve Kozmoloji

Geçmişten Günümüze İnsanlı Uzay Yolculuğu

20. yüzyıl insanlık için dönüm noktası olacak olayların gerçekleştiği bir dönem olarak tarih sayfalarında yerini aldı. Savaşlar, afetler, imparatorlukların dağılması ve bilim ve teknolojinin hayatımıza yavaş yavaş sirayeti insanlığı başka ufuklara yönlendirdi. En önemli gelişmelerden biri de dünya dışındaki yaşamın mümkün kılınabilmesiydi. İnsanın gözünü uzaya diktiğinde takvimler 1960’ları gösteriyordu. Dönemin iki dev gücü Rusya ve ABD uzay yarışında çığır açacak çalışmalara başlamışlardı. Takvim yaprakları 12 Nisan 1961’i gösterdiğinde uzay yolculuğunda bir ilk yaşanıyor ve uzaya ilk giden insan olma unvanını Rus kozmonot Yuri Gagarin alıyordu.

Rus Kozmonot Yuri Gagarin
Rus Kozmonot Yuri Gagarin

Vostok 1 adlı uzay mekiği ile yaklaşık 1 saat 45 dakika süren uçuşla Dünya’yı bir kez turluyordu. Yere ayak bastığında Dünya’nın Uzay’dan görünüşü için “Çok güzel bir halesi var, gökkuşağı gibi…” söylemiyle de adını tarihe yazdırıyordu. ABD yarışın gerisinde kalmamak adına 5 Mayıs 1961 tarihinde Mercury-3 adlı aracı ile uzaya Alan Sheppard’ı gönderdi. Bu sayede deAmerikalı astronot Alan Bartlett Shepard uzaya çıkan ilk Amerikalı ve ikinci insan olarak tarihteki yerini almış oldu.

Amerikalı astronot Alan Bartlett Shepard
Amerikalı astronot Alan Bartlett Shepard

Uzay yarışları artık devletlerin prestij meselesi halini almıştı. Hükümetlerin karşılayabileceği devasa fonlarla desteklenen bu çalışmalar yavaş yavaş insanın uzayda yürüyüşünün, yaşam alanları kurmasının önünü açıyordu. 18 Mart 1965’te uzay boşluğundayken uzay aracından dışarı çıkan, yaklaşık 12 dakika gibi bir süre Voskhod-2 adlı uzay aracından 15 metre uzaklaşarak yürüyen ilk insan, Sovyetlerden Alexei Leonov oldu.

Sovyet Kozmonot Alexei Leonov

Sovyet Kozmonot Alexei Leonov

Devamında “Benim için küçük bir adım ancak insanlık için büyük bir sıçrayış” diyerek Neil Armstrong 20 Temmuz 1969’da Ay’a ayak bastı. Apollo 11 ile yapılan bu uçuş, Ay yüzeyine yapılan insanlı ilk uzay uçuşu ünvanını kazandı. Amerika Birleşik Devletleri’nin bu uzay uçuşunda Neil Armstrong yanında Edwin Buzz Aldrin ve Michael Collins de yer alıyordu.

Apollo 11 Ekibi: Neil Armstrong, Michael Collins, Edwin Aldrin
Apollo 11 Ekibi: Neil Armstrong, Michael Collins, Edwin Aldrin

21. Yüzyıl ve Uluslararası Uzay İstasyonu

20. yüzyıl uzay yarışındaki ilklere sahne olurken 21. Yüzyıl’da uzay yarışından kopmak isteyen devletlerin uzay ajansları, Uluslararası Uzay İstasyonunu (UUİ) yörüngeye oturtarak uzay ortamı ve düşük yerçekimi ortamı sağlayan bir laboratuvar merkezidir haline getirmişlerdir. Uluslararası Uzay İstasyonu programı, beş katılımcı uzay kuruluşu tarafından oluşturulmuş ortak bir projedir: Bunlar ABD Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi (NASA), Rusya Federal Uzay Ajansı (ROSKOSMOS), Japonya Uzay Araştırma Ajansı (JAXA), Avrupa Uzay Ajansı (ESA) ve Kanada Uzay Ajansıdır (CSA).

Mürettebatın biyoloji, fizyoloji, fizik, kimya, astronomi, meteoroloji ve daha birçok dalda deneyler yapmasına olanak veren bir laboratuvar olan UUİ, bu çalışmaların yanında önümüzdeki dönemlerde gerçekleştirilmesi düşünülen Ay ve Mars görevlerinde kullanılması planlanan donanım ve sistemlerin, uzayda test edilmeleri sağlamaktadır.

Uluslararası Uzay İstasyonu (UUİ)
Uluslararası Uzay İstasyonu (UUİ)

İşletme maliyeti çok yüksek olan bir program olan Uluslararası Uzay İstasyonu ülkelerin uzay ajanslarının bütçelerini çok zorlamaktaydı. NASA uzun zamandır UUİ’ye astronot taşıma işini özel şirketlere daha uygun maliyetlerle yaptırmaya çalışıyordu. Yapılan görüşmeler sonunda Boeing ve SpaceX adında 2 firma ile anlaşmaya varıldı. Boeing 100 yılı aşkın süredir havacılık sektöründe boy gösteren bir dev iken SpaceX ise yeni kurulmuş ama kurulduğu günden bu yana uzay ve havacılık sektöründe kalıpları yıkan bir firmaydı.

NASA, Ticari Mürettebat Geliştirme (Commercial Crew Development) programı için her iki firma ile anlaşma sağlamıştı. SpaceX firması 2017 yılında ilk insanlı görevi gerçekleştirmeyi planlayan firma oldu. Ancak fırlatma esnasında yaşanan teknik problemler, patlamalar ve başarısız paraşüt denemeleri ile birlikte artan maliyetler takvimde gecikmelere sebep oldu. 2019 yılında SpaceX tarafından gerçekleştirilen yer testinde patlayan Falcon-9 roketi ile de NASA tarafından onaylanmış Crew Dragon adlı adlı kapsül kaybedildi.

SpaceX firması takvimler 2020 Mayısını gösterirken, yaşanan tüm olumsuzluklara ve Boeing firmasının Ar-Ge çalışmalarında sona gelmesine rağmen Crew Dragon aracı ile astronotlar Robert Behnken ve Douglas Hurley’i UUİ’na ulaştırmayı başardı. Böylece NASA’nın SpaceX Demo-2 görevi kapsamında gerçekleşen bu uçuş ile ilk defa özel bir şirket insanlı uzay seferini gerçekleştirmiş oldu. Fırlatma esnasında yine SpaceX firmasının geliştirdiği Falcon-9 roketi kullanıldı ve ayrılma işlemi tamamlandıktan sonra başarı ile geri döndü. 19 saatlik bir uçusun ardından UUİ’na kenetlenen Crew Dragon kapsülü ile astronotlar Behnken ve Hurley UUİ’nda bulunan NASA astronotu Chris Cassidy ve Rus kozmonotlar Anatoly Ivanishin ve Ivan Vagner tarafından karşılandı.

Bu görevi bu kadar önemli kılan neydi?

Bu görev kapsamında Crew Dragon olarak adlandırılan uzay aracı, modern uzay giysileri, Falcon-9 fırlatma aracı ve fırlatma rampası gibi uzaya insan göndermek için gerekli tüm bileşenleri özel bir firma tarafından yapılmasından kaynaklanıyor. Ayrıca görevlerini tamamlayan astronotları Dragon kapsülü UUİ otonom olarak ayırarak Dünya’ya dönüşü sağlayacak. Ayrılma işlemi tamamlandıktan sonra başarı ile geri dönen Falcon-9 roketi ile de yeni bir dönem başlamış oldu çünkü mevcut uzay görevlerinde kullanılan roketler ayrılması sonrası çoğunlukla okyanusa düşmekte ve bir daha kullanımı mümkün olmamaktaydı.

Falcon 9 Roketi ve Fırlatma Rampası
Falcon 9 Roketi ve Fırlatma Rampası

Yeniden kullanılabilir fırlatma sistemleri uzun yıllardır özel şirketlerin üzerinde çalıştığı bir konuydu. Amazon.com kurucusu Jeff Bezos’un kurduğu, havacılık ve uzay araştırma şirketi Blue Origin ve SpaceX bu konuda en yeni teknolojileri kullanıyorlardı. Nitekim programa dahil edilen Falcon-9 ayrılma sonrası başarılı bir şekilde yere iniş yaptı.

Crew Dragon ekibinin yeni uzay giysileri de alışılmışın dışında ağır ve hareket kısıtlayıcı değil aksine hafif, fonksiyonel ve basınç kaybına karşı korumalı şekilde geliştirilti. Uzay giysilerinin tasarımında Hollywood filmlerinin ünlü kostümcüsü Jose Fernandez’le çalışılmıştı. Tasarım giysiler uzay yolculuklarının yakın gelecekte herkes için mümkün olacağının diğer bir göstergesi olarak karşımıza çıkıyor. Ayrıca SpaceX’in kurucusu CEO’su Elon Musk giysilerin gelecek nesillere ve bugünün çocuklarına ilham olmasını istediğini, uzay çalışmaların sadece bilim insanlarının değil yaşayan tüm insanların hizmetine sunmayı amaçladığını dile getiriyordu.

Amerikalı Astronotlar Robert Behnken ile Douglas Hurley ve Yeni Uzay Giysileri
Amerikalı Astronotlar Robert Behnken ile Douglas Hurley ve Yeni Uzay Giysileri

Bu görev ile birlikte özel şirketlerin uzaya açılması, yakın dönemde uzay turizmi, uzay madenciliği gibi kavramlar gündelik yaşamımızı meşgul edecek gibi tanışacağımız anlamına geliyor görünüyor. SpaceX, Blue Origin, Virgin Galactic gibi öncü firmalar çalışmalarını hızla devam ettiriyorlar. Ayrıca Ay’da ve Mars’ta koloniler kurulması söz konusu. Birçok uzay sistemleri geliştiren firmalar bu uğurda milyonları Ar-Ge’ye yatırıyor. SpaceX’in CEO’su ELon Musk’ın en önemli hedeflerinden birinin de Mars’a ulaşmak ve bir medeniyet kurmak olduğunu biliyoruz. Ne dersiniz, galiba o günler çokta uzak gözükmüyor…

Hazırlayan: Alimurtaza RUTCİ – Makina Yüksek Mühendisi

Kaynakça

  1. https://en.wikipedia.org/wiki/Space_exploration
  2. https://blogs.nasa.gov/commercialcrew/2020/05/23/nasas-spacex-demo-2-astronauts-rehearse-for-launch-day/
  3. https://www.space.com/spacex-crew-dragon-spacesuits-explained.html
  4. https://en.wikipedia.org/wiki/International_Space_Station
  5. https://aerospace.org/article/brief-history-space-exploration

Matematiksel

Editör

Bu yazı gönüllü yazarlarımız tarafından hazırlanmış veya sitemiz editörleri tarafından belirtilen kaynaktan aslına uygun kalınarak eklenmiştir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu