Sinirbilim

Thatcher İllüzyonu: Margaret Thatcher’ın Resmi Beynimiz Hakkında Bize Ne Öğretir?

Aşağıdaki yüzlere dikkatli bakın. Ters olmalarının dışında bu yüzlerden bir tanesinin diğerine göre biraz daha garip göründüğünü fark edeceksiniz. İsterseniz görseli farklı kişilere gösterin. İki yüz arasında bir fark olduğunu anlasalar da bunun ne olduğunu tam olarak cevaplayamayacaklardır.

Thatcher İllüzyonu

Neler olup bittiğini anlamak için şimdi aşağıdaki görsele bakalım. Gördüğünüz gibi aslında soldaki resimde Margaret Thatcher’ın gözleri ve ağzı ters çevrilmiş durumdaydı. Bu oldukça önemli bir değişim olsa da yine de bizlerin ters çevrili bir resimde bunu hemen fark etmemiz kolay olmadı. Ancak resme doğru yönden baktığınız zaman biraz da ürkütücü görünen farkı anlayabildik. Bu durum Thatcher etkisi ya da illüzyonu olarak isimlendirilmektedir.

Thatcher illüzyonu,
İlk bakışta her iki ters yüz de oldukça benzer görünür. Bununla birlikte, bu yüzlere her zamanki dik konumlarında bakıldığında, önemli farklılıklar kolayca algılanır. Ancak yüzün ters çevrilmesi, yüzü ayırt etme yeteneğimizi azaltır.

Thatcher İllüzyonu Nedir?

İngiltere’deki York Üniversitesi’nden görme bilimcisi Peter Thompson tarafından yaklaşık 40 yıl önce keşfedilen Thatcher illüzyonu, yüz algısına ilişkin mevcut bilgiler için çok önemliydi. Bunun nedeni beynin nasıl çalıştığı ve gelişimini yönlendiren evrimsel kısıtlamalar hakkında bizlere ipuçları vermesiydi.

Bu durum adını, o dönemin İngiltere Başbakanı olan Margaret Thatcher’dan aldı. Bunun sebebi de etkinin test edildiği ilk fotoğrafın Margaret Thatcher’a ait olmasıydı. Ancak aynı etkiyi herhangi bir başka resimde de gözlemlemeniz mümkün. Örneğin aşağıdaki görseldeki ters duran yüzler bize oldukça normal gözüküyor. Ancak görsele tersten bakarsanız aralarındaki farkı kolayca anlarsınız.

Thatcher illüzyonu,

Thatcher etkisini yaratmak için herhangi bir görselde yalnızca gözleri ve ağız kısmını ters çevirmemiz gerekir. Eğer daha fazla uzvu ters çevirirseniz beynimiz bir anormallik olduğunu fark edecektir. Ancak diğer organlar düzken gözlerin ve ağzın ters olması beynimiz tarafından otomatik olarak düzeltilir.

Thatcher Etkisi Neden Kaynaklanıyor?

Hayatımız boyunca her gün yüzlerce yüz görüyoruz. Ve bu yüzler iki göz, iki kaş, bir burun gibi ortak özellikle paylaşıyorlar. Beynimizin bir yüzün bir futbol topundan daha farklı olması önemlidir. Ayrıca hayat arkadaşınızın yüzü ile patronunuzun veya komşunuzun yüzünü kolayca ayırt etmeniz de önemlidir. Sonucunda bunu yapmazsanız işler oldukça tuhaf bir hal alacaktır.

Aslında sadece partnerinizin, patronunuzun ve komşunuzun yüzlerini tanımak da yeterli değildir. Bu dünyada yaşayabilemek için binlerce yüzü hatırlamamız ve ayırt etmemiz gerekir. Neyse ki, beynin fusiform girus adı verilen bir bölgesinde yer alan fusiform yüz alanı olarak bilinen beyin kısmı sayesinde çoğumuz bunu kolaylıkla yapıyoruz.

Beynimizdeki şakak lobunun (temporal lop) ve yan lobun (parietal lop) kesiştiği yerde yüz algılamadan sorumlu, “fuziform yüz alanı” olarak adlandırılan bir bölge bulunmaktadır. Fusiform yüz bölgesi beynin iki tarafında da bulunur. Ancak görüntüleme teknikleri kullanılarak elde edilen bulgular yüz körlüğünün genel olarak beynin sağ yarıküresiyle ilişkili olduğunu göstermiştir.

Bu kısım bir yüzün bir yüz olduğunu fark etmemizi ve günlük olarak karşılaştığımız pek çok yüzü ayırt etmemizi sağlar. Fusiform yüz alanı olmasaydı hepimiz yüz körü olurduk. Gerçekten de beyinlerinde bu bölgelerde sorunlar yaşayan kişiler, yüzleri tanımakta güçlük çekerler ve hatta kimi durumlarda kendi yüzlerini bile tanıyamayabilirler. ( Detaylar için: Daha Önce Karşılaşmış mıydık? Yüz Körlüğü (Prosopagnozi) Nedir?)

Bir Görüntünün İnsan Yüzü Olarak Algılanması Nasıl Gerçekleşiyor?

Bu sorunun cevabını 1980 yılında, Peter Thompson vermişti ve Thatcher İllüzyonunu bu sayede öğrenmiştik. Normalde göz, burun ve ağzı belli bir geometrik düzende bulmayı bekleyen beyniniz ters çevrilmiş yüzlere alışık olmadığı için bu yüz görüntüsünü kolaylıkla işleyemeyecektir. Bu yüzden de görüntüde bir terslik olduğunu muhtemelen ilk bakışta fark edemeyeceksiniz.

Konu hakkında yapılan bir çok deneyle de kanıtlandığı gibi, hem insanlar hem de maymunlar, bir yüzdeki gözlerin yönelimindeki değişiklikleri, yüz baş aşağı olduğunda değil, yalnızca dik olduğunda fark ederler. Bunun nedeni hayatımız boyunca yüzleri bu biçimde görmemizdir. Sonucunda beyin ters yüzlerle çok sık karşılaşmadığı için, onları dik yüzler kadar etkili bir şekilde işlemeyi öğrenememiştir.

Ağız ve gözler kendi başlarına duyguları ifade eder. Beynimiz onları yüzün geri kalanından ayrı işler ve iletilen duygusal ipuçlarını tanımlar. Böylece kişinin gülümsediği sonucuna varırız. Ancak ağız ve gözlerin ters çevrildiği bir görselde algılanan şey, daha önce hiç görülmemiş bir biçimdeki gözler ve ağızdır. Bu nedenle de görüntüde bir gariplik olduğunu hissederiz ve ancak doğru açıdan baktığımız zaman bunu görürüz.

Thatcher İllüzyonu: Margaret Thatcher'ın Resmi Beynimiz Hakkında Bize Ne Öğretir?

Çoğu illüzyonda olduğu gibi, Thatcher illüzyonu hakkında bilgi sahibi olmamız etkiyi ortadan kaldırmaz. Ne yazık ki bilgimiz algımızı değiştiremez. Bunun bir başka örneğini yukarıda göreceksiniz.


Kaynaklar ve ileri okumalar

  • The Neural Seat of the Thatcher Face Illusion. yayınlanma tarihi: 24 Nisan 2015; Bağlantı: https://blogs.scientificamerican.com/
  • The Thatcher illusion: Are faces special? yayınlanma tarihi: 19 Mayıs 2016; Bağlantı: https://www.theguardian.com/
  • Adachi I, Chou DP, Hampton RR. Thatcher effect in monkeys demonstrates conservation of face perception across primates. Curr Biol. 2009 Aug 11;19(15):1270-3. doi: 10.1016/j.cub.2009.05.067. Epub 2009 Jun 25. PMID: 19559613; PMCID: PMC2726903.
  • Human Face Recognition and Image Statistics using Matlab – Scientific Figure on ResearchGate. Available from: https://www.researchgate.net/figure/The-Thatcher-Illusion-This-illusion-originally-with-the-face-of-Margaret-Thatcher_fig1_287321335 [accessed 14 Jul, 2023]

Size Bir Mesajımız Var!

Matematiksel, 2015 yılından beri yayında olan ve Türkiye’de matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak veya Patreon üzerinden ufak bir bağış yaparak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım.

Matematiksel

Sibel Çağlar

Merhabalar. Matematik öğretmeni olarak başladığım hayatıma 2016 yılında kurduğum matematiksel.org web sitesinde içerikler üreterek devam ediyorum. Matematiğin aydınlık yüzünü paylaşıyorum. Amacım matematiğin hayattan kopuk olmadığını kanıtlamaktı. Devamında ekip arkadaşlarımın da dahil olması ile kocaman bir aile olduk. Amacımıza da kısmen ulaştık. Yolumuz daha uzun ama kesinlikle çok keyifli.

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu