Annelerimizden sıkça duyduğumuz bir söz vardır: Ocaktaki tenceredeki suya tuz eklemek, suyu daha hızlı kaynatır. Peki insanlar kaynayan ya da kaynaması beklenen suya neden tuz atar? Daha da önemlisi, bu uygulama gerçekten işe yarar mı?
Suya tuz eklemenin ilk ve en geçerli nedeni lezzettir. Nitekim tuzu en çok makarna pişirirken kullanırız. Eklenen tuzun bir kısmı, kaynayan gıda tarafından emilir. Bunun yanı sıra tuz, dildeki kemoreseptörlerin tatla ilişkili molekülleri algılama duyarlılığını artırır. Sonuçta yemeği daha lezzetli algılarız.
Aslında suya tuz eklemenin bilimsel olarak anlamlı gerekçesi de budur. Buna rağmen birçok kişi tuzun suyun kaynama noktasını yükselttiğini ve bu sayede makarnayı daha iyi pişirdiğini düşünür. Bu varsayıma göre makarna suya atıldığında su daha yüksek bir sıcaklığa sahip olur ve pişirme süreci iyileşir.
Suya Tuz Eklemek Sıcaklığı Arttırır mı?
Bu düşünce teoride kulağa doğru gelse de pratikte anlamlı bir karşılığı yoktur. Suyun kaynama noktasını yalnızca 2 derece yükseltmek için, bir litre suya yaklaşık 230 gram sofra tuzu eklemek gerekir. Oysa günlük kullanımda, bir litre suya ortalama bir çay kaşığı kadar tuz atılır; bu da yaklaşık 3 grama karşılık gelir. Bu miktardaki tuzun kaynama süresine etkisi ise en fazla birkaç saniyeyle sınırlıdır.
Başka bir deyişle, mutfakta kullandığımız tuz miktarı suyun kaynama davranışını belirgin biçimde değiştirmez. Aşağıda, eklenen tuz miktarına bağlı olarak suyun kaynama sıcaklığının nasıl değiştiğini görebilirsiniz.
Tuzlu Su Neden Daha Çabuk Kaynar?
Suya tuz eklemek temelde iki etki yaratır: Kaynama noktasını yükseltir ve ısı kapasitesini düşürür. Isı kapasitesi, bir maddenin sıcaklığını 1 °C artırmak için gereken enerji miktarını ifade eder. Saf su bu açıdan olağanüstü yüksek bir değere sahiptir; tuz eklendiğinde ise bu özellik belirgin biçimde zayıflar.
Bunu basit bir deneyle görmek mümkündür. Ocağa iki tencere koyduğunuzu düşünün. A kabında 100 gram saf su, B kabında ise 100 gram yüzde 20 tuz içeren su bulunsun. Saf su daha yüksek ısı kapasitesine sahip olduğu için daha yavaş ısınır ve daha geç kaynar. Yüzde 20 tuz içeren su ise çok daha hızlı ısınır; hatta kaynama noktasına yaklaşık 25 kat daha kısa sürede ulaşır. Ancak bu hızın bedeli ağırdır: Böyle bir tuzluluk, yemeği yenmez hale getirir.
Bazı kişiler tuzu su kaynadıktan sonra eklemeyi tercih eder. Bu tercih, kaynama süresini hızlandırmaz; çünkü tuz sonradan eklendiğinde ısınma sürecine bir katkı sağlamaz. Buna karşılık, tuzlu sudaki sodyum ve klorür iyonlarının metal yüzeyle temas süresi kısaldığı için, bu yöntem metal kapların korozyona uğramasını bir ölçüde azaltabilir.
Aslında bu etki, tencere ve tavalarınızı yıkayana kadar saatlerce veya günlerce bekleterek yapabileceğiniz hasarla karşılaştırıldığında önemsizdir. Bu nedenle tuzunuzu başlangıçta veya sonunda eklemeniz çok da fark yaratmayacaktır.
Suyu Tuzlamak Zorunda Mıyız?
Bir tarif suya tuz eklemenizi söylüyor, ancak siz tuz miktarını azaltmak istiyorsanız bunun sorun yaratıp yaratmayacağını merak etmeniz doğaldır. Tuz, pişirme sürecinde belirli bir işlev üstlenir. Özellikle hamur işlerinde mayalanmayı, yani pişmiş ürünlerin kabarma sürecini düzenler. Bu nedenle bazı tariflerde tuzu tamamen atlamak, beklenen sonucu değiştirebilir.
Buna karşılık pirinç ya da makarna pişirirken suyun tuzlanması bütünüyle lezzetle ilgilidir. Tuz, ne pişme hızını ne de ürünün son dokusunu belirgin biçimde etkiler.
Sonuç olarak, annenizin sözünü dinleyip kaynama süresini kısaltmak amacıyla suya tuz eklemek istiyorsanız, bunun için gerçekten çok miktarda tuz kullanmanız gerektiğini bilmelisiniz. Tuz eklememeniz ise pratikte kayda değer bir sorun yaratmaz.
Kaynaklar ve ileri okumalar
- Why Do You Add Salt to Boiling Water? Yayınlanma tarihi: 2 Haziran 2021. Kaynak site: ThoughtCo. Bağlantı: Why Do You Add Salt to Boiling Water?
- Elvers, B.; et al. (ed.) (1991). Ullmann’s Encyclopedia of Industrial Chemistry (5th ed.). Vol. A24. Wiley. ISBN 978-3-527-20124-2.
- McQuarrie, Donald; et al. (2011). “Colligative properties of Solutions”. General Chemistry. Mill Valley: Library of Congress. ISBN 978-1-89138-960-3.
- Atkins, P. W. (1994). Physical Chemistry (4th ed.). Oxford University Press, Oxford. ISBN 0-19-269042-6.
Size Bir Mesajımız Var!
Matematiksel, matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım.
Matematiksel
