Kimya

Rekorlar Kitabına Giren Dünyanın En Yavaş Deneyi: Zift Damlası Deneyi

Sonsuza kadar sürecekmiş gibi görünen bir deney yapmayı düşünür müydünüz? Sabırsız halimizle ünlendiğimiz bu çağlarda muhtemel bu fikir birçok kişi için oldukça sıkıcı görünecektir. Oysa ki 1927’de Avustralya’daki Queensland Üniversitesi’nden Profesör Thomas Parnell, Guinness Rekorlar Kitabı’nda en uzun süren laboratuvar deneyi olarak listelenen deneyi başlattı. Bu deneyin adı da zift damlatma deneyi idi.

Günümüzde, Queensland Üniversitesi Matematik ve Fizik Bölümü; matematik, fizik ve istatistik alanlarında sayısız araştırmaları ve yenilikçi öğretim prensipleriyle uluslararası bir üne sahipken, aynı zamanda ünlü Zift Damlası Deneyi (İng: “Pitch Drop Experiment”) isimli deneye de ev sahipliği yapmaktadır.

Aslında zift damlatma deneyi daha çok gösteri amacı taşıyordu. Fizik profesörü Thomas Parnell, yeterince uzun süre beklenmesi durumunda katı gibi görünen bir şeyin sıvı özelliklere sahip olabileceğini kanıtlamak istemişti. Bunu yapmak için de zift tercih etmişti. Zift, katrandan yapılmış bir maddedir. Ancak katrandan daha katıdır. Oda sıcaklığında ise camsı bir kaya gibi görüntüsündedir. Parçalamak için de bir çekiç darbesi gerekir.

Zift Damlası Deneyi Nasıl Yapıldı?

Thomas Parnell önce zifti eritti, sızdırmaz bir cam huniye döktü, soğumaya bıraktı. Ardından tam üç yıl boyunca soğumasını bekledi. Sonrasında huninin ağzındaki mührü çıkardı. Huniyi bir beher kabının üstüne asıp beklemeye koyuldu. Çok uzun bir süre boyunca pek bir şey olmadı. Sekiz yıl sonra huninin ucundan bir damla zift düştü. Ondan dokuz yıl sonra beher kabına uzun, siyah bir damla daha düştü. Parnell ikinci damlanın düşüş tarihini de kaydetti ama 1954’te düşen üçüncü damlayı görmeye ömrü yetmedi.

Zift katı gibi görünse de sıvı gibi akar ama bu akış çok ama çok yavaştır. Bunun nedeni, son derece düşük viskozitesi olmasıdır (viskozite, bir şeyin ne kadar hızlı aktığının bir ölçüsüdür). Deneyden elde ettiğimiz bilgilere göre ziftin akışmazlığı suyunkinin 230 milyar katı kadardır. Deneye geri dönelim.

Parnell’in ölümüyle birlikte deney kabı fizik bölümünün tozlu bir köşesine terk edildi. Ancak Queensland’in fizik departmanına 1961’de katılan John Mainstone bu kabı fark edince, bu durumu değiştirdi. 1975’te bölümünü ikna eden Mainstone, cam fanusu tüm dünyayla paylaştı. 

Zift; bitkilerden, petrolden ve kömür katranından elde edilen, oda sıcaklığında sert, hatta kırılgan bir yapıdadır. Ancak Profesör Parnell, görünüşünün aldatıcı olduğuna çoktan ikna olmuş olacak ki ziftin viskozitesini ölçmek için deneyi başlatmıştır.

Günümüzde Deney Ne Durumda?

Deney hala devam ediyor. 90 yıldan fazla zaman sonra sonra bugün itibariyle toplam dokuz damla düştü. Binaya klimanın eklenmesi ile ziftin viskozitesi daha da arttı. Bu nedenlerin damlaların düşmesi giderek yavaşladı. Queensland Üniversitesi’ni ziyaret ederseniz, zift damlatma deneyinin sergilendiği Fizik Bölümüne mutlaka uğrayın. Bu arada acele etmenize gerek yok. Deney muhtemelen en az 100 yıl daha sürecek, yani bol zamanınız var.

Ancak hatırlatalım. En son damla Nisan 2014 tarihinde düştü. Bugüne kadar zift damlalarının kopup düştüğünü kendi gözüyle gören hiç kimse çıkmadı. Ancak eğer yeterince sabrınız varsa deney canlı bir web kamerasıyla yayınlanıyor. İzleyebilirsiniz :) Ancak iki damla arasında sekiz veya daha fazla yıl zaman olduğunu unutmayınız. Bu arada 160 ülkeden 35.000’den fazla kişi yaklaşık 8 yıl içinde düşmesi beklenen dokuzuncu damlayı canlı olarak izlemek için kayıtlı durumda. Eğer siz de bu kişilerden birisi iseniz şimdiden sabırlar dileriz.



Kaynaklar ve ileri Okumalar


Dip Not:

Matematiksel, 2015 yılından beri yayında olan ve Türkiye’de matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konularda ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım.

Matematiksel

Sibel Çağlar

Merhabalar. Matematik öğretmeni olarak başladığım hayatıma 2016 yılında kurduğum matematiksel.org web sitesinde içerikler üreterek devam ediyorum. Matematiğin aydınlık yüzünü paylaşıyorum. Amacım matematiğin hayattan kopuk olmadığını kanıtlamaktı. Devamında ekip arkadaşlarımın da dahil olması ile kocaman bir aile olduk. Amacımıza da kısmen ulaştık. Yolumuz daha uzun ama kesinlikle çok keyifli.
Başa dön tuşu