Tarih

Göktaşı Düşmesi Sebebiyle Ölen İlk İnsan Osmanlı İmparatorluğu’nda Yaşamış

Gezegenimize sık sık irili ufaklı göktaşları düşüyor ve bu düşen göktaşlarının bir kısmı gözlenip kayıt altına alınıyor. Fakat, göktaşı düşmesi sonucu yaşanan can kayıplarına yönelik elimizde bir vaka kaydı yok. Sadece insanların iddiaları ve hikayeleri var. Bununla birlikte, bu hikayelerin çoğu, ister yazılı bir rapor ister başka bir tarihsel belirteç olsun, yeterli kanıtla desteklenmemekte. Bu yazıda göktaşı sebebiyle ölen ilk insanın belgelerle kanıtlanmış açıklamasına ulaşacaksınız.

Ocak 2020 tarihinde yayınlanan makale, 1888’de meydana gelen ve bunun gerçekten bir göktaşı düşmesinden kaynaklı yaralanma ve ölüm olayı olduğunu gösteren yeterli belgeyi sunmaktadır. Tarihe geçen ölüm vakasının ilk kanıtı; 22 Ağustos 1888 tarihinde Irak’ın Süleymaniye şehrinde bulunan, Osmanlı Türkçesi ile yazılmış ve Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü’nden çıkarılan üç el yazmasına dayanır.

Aynı zamanda bu olay Osmanlı egemenliği altındaki Süleymaniye Valisi tarafından II. Abdülhamid‘e de bildirilmiştir. Bu bulgular, göktaşları yüzünden meydana gelen ölüm ya da yaralanmaya yönelik başka tarihsel kayıtların da hâlâ mevcut olabileceğini düşündürüyor. Belgeler, Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Dâhiliye Nezareti alt bölümünden alınmıştır ve halen analiz edilmeyle dijitalleştirilmeyi bekleyen birçok belge bulunmaktadır.

Göktaşı Düşmesi İle İlgili Tarihsel Bilgiler

Tarihsel bilgilere göre 30 Haziran 1908’de Sibirya’nın merkezinde Tunguska olayı meydana gelmiştir. Bu olayın kuyruklu yıldızdan mı yoksa bir asteroitten mi kaynaklandığı hâlâ açıklanamamıştır. Olayda belirgin bir hava patlaması olmuş ve yüzlerce mil karelik ormanın yanmış, yüzlerce ren geyiğiyle iki kişinin öldüğü bildirilmiştir. Ancak LaPaz tarafından 1951’de yayınlanan makaledeki bilgilere göre ölümler de dâhil olmak üzere kayıtlı 14 yaralanma arasında “hiçbir meteor örneği alınmamıştır. Yugoslavya Zvezvan’da bir düğün partisinde 8 Aralık 1929’da göktaşı düşmesi nedeniyle bir kişi ölmüştür. Yine Alabama’da bir kadın, 30 Kasım 1954’te bir göktaşı düşmesi nedeniyle yaralanmıştır. 2013 yılında Rusya’da Chelyabinsk yakınlarında bir meteor patlaması meydana gelmiş; 1600’den fazla kişi yaralanmıştır.

İlk Ölüm Vakasının Kayıtları

Yazının devamında gök taşı sebebiyle ölen ilk insanın belgelerle kanıtlanmış açıklamasına ulaşacaksınız. Bu bulgular, gök taşları yüzünden meydana gelen ölüm ya da yaralanmaya yönelik diğer olayları tanımlayan başka tarihsel kayıtların da hâlâ mevcut olabileceğini düşündürmektedir. Mektuba göre 10 dakika boyunca yağmur gibi göktaşı yağdığı, bu olay sonucunda bir kişinin öldüğü ve bir kişinin ağır yaralanarak felç olduğu Osmanlı Sarayına bildirilmektedir.

Ağustosun onuncu Perşembe günü saat sekiz buçuk raddelerinde Süleymaniye’nin Serçinar garbi nahiyesinde vaki’ Çişane nam karyesinin zeylinde ve ahram şeklinde kain tepe uzerinde bir şule hasıl olarak mevad-ı turabiye ve haceriye-yi ihrak ile beraber havaya suud eden buhar Süleymaniye’nin şark cihetinde kain Dilaver karyesi cihetine giderek iş bu karyenin dahi bir tepeye istinadı bulunması hasebiyle bu tepenin altında bulunan iki nefer ademden birisine ziyadece tesir edip telef eylediği gibi diğerinin hâlâ esir  fraş bulundugu ve Gülambar kazasında vaki’ Horilmar nam karyede dahi böyle bir hal vuk’uuyla karye derununda ve etrafı erbaasında yağmur yağarcasına on dakika mikdarı taşlar yağdığı ve orada nüfusca hamdolsun bir güne mazarratı olmamış ise de taşların tesadüf ettiği besatin ve mezruata hasar-ı külli irad ettiği ve mezkur taşlardan numune alarak bir parçasının gönderdiği Süleymaniye mutasarrıflığından ba-tahrirat işar olunmuş ve mezkur numune manzur ali nezareti penahları buyrulmak üzere postaya teslimen takdim kılınmış olmakla ol babda ve her halde emri ferman hazreti menlehul emre gider.7 Muharrem 1306/ 1 Eylul 1304 Vali-yi Vilayet-i Musul Faik Mustafa.”

İkinci mektupta olay hakkında kısa bir özetle başlanmış ve Ahmed Münir Paşa‘nın (“Nazır Umuru Dâhiliye” bugün “İçişleri Bakanlığı” nı ifade eder) talebinin derhal 8 Ekim 1888’de Sultan II. Abdülhamid’e (2 Sefer 1306 (Hicri)) haber verilmesi gerektiği belirtilmiştir. Mektup, yerel yöneticilerin bu olay hakkında nasıl hareket edeceklerine yönelik karar vermesi için Münir Paşa’ya gönderilmiştir. Üçüncü mektup ise önceki raporları özet olarak tekrarlamış ve sadece Ahmed Münir Paşa’nın mektubu Sadrazama gönderdiğini göstermiştir.

Bilgilerin eksikliği nedeniyle meteorun doğru bir hızını, yönünü ve yüksekliğini vermek neredeyse imkânsız olsa da, yerel yetkililer tarafından sadece Gülambar köyünün üzerindeki gökyüzünde gözlemlendiği ve hükümete rapor edildiği söylenebilir. Ayrıca bu durumun ekili alanlardaki bazı ürünleri tahrip ettiği bildirilmiştir.

Makale, resmi olarak yazılı belgelerle bulunmuş, bir insanı öldüren meteor etkisinin ilk açıklamasıdır. Ayrıca göktaşı örneğinin korunduğunu ortaya koymaktadır. Makalede, ulusal arşivlerin dijitalleşme çalışmalarının devam etmesi nedeniyle padişahtan gelen herhangi bir cevabın “henüz” bulunamadığına dikkati çeken yazarlar, bu tarihi ilk bulguların, bu alandaki diğer çalışmalara ışık tutabilecek daha fazla araştırmanın başlangıcı olarak düşünülmesi gerektiğine inanmaktadırlar.

Kaynakça: Ünsalan, O., Bayatlı, A., 2020. Earliest Evidence of a Death and Injury by a Meteorite. (Erişim Tarihi: 20.07.2020)

Göz Atmanızı Öneririz

Matematiksel

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

İlgili Makaleler

Başa dön tuşu