ZİHİN AÇAN YAZILAR

Gök taşı Düşmesi Sebebiyle Ölen İlk İnsan, Osmanlı İmparatorluğu Vatandaşı Olabilir.

Bu yazıda gök taşı sebebiyle ölen ilk insanın belgelerle kanıtlanmış açıklamasına ulaşacaksınız. Bu bulgular, gök taşları yüzünden meydana gelen ölüm ya da yaralanmaya yönelik diğer olayları tanımlayan başka tarihsel kayıtların da hâlâ mevcut olabileceğini düşündürmektedir.

Gök taşı düşmesi sebebiyle yaralanma vakaları görülmüşken –ilk yaralanma vakası 1954 yılında ABD’de kayıt altına alınmıştır– tarihe geçen ölüm vakasının ilk kanıtı; 22 Ağustos 1888 tarihinde Irak’ın Süleymaniye şehrinde bulunan, Osmanlı Türkçesi ile yazılmış ve Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü‘nden çıkarılan üç el yazmasına dayanır.

Aynı zamanda bu olay Osmanlı egemenliği altındaki Süleymaniye Valisi tarafından II. Abdülhamid‘e (Osmanlı İmparatorluğu’nun 34. padişahı) de bildirilmiştir. Sultan II. Abdülhamid bu dönemde Yıldız Sarayı’nda ikamet etmiştir.

Ocak 2020 yılında Ozan ÜNSALAN ve Altan BAYATLI tarafından yayınlanan makale, 1888’de meydana gelen ve bunun gerçekten bir gök taşı düşmesinden kaynaklı yaralanma ve ölüm olayı olduğunu gösteren yeterli belgeyi sunmaktadır.

Yöntem olarak yazarlar, mektuplarda yer alan harflerin önce Türkçe’ye “mot a mot” çevirilerini yapmışlar ve daha sonra bu etkinliğe ışık tutmak için tek yöntem olarak İngilizce bağlamı yorumlamışlardır.

Belgeler, Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Dâhiliye Nezareti alt bölümünden alınmıştır ve halen analiz edilmeyle dijitalleştirilmeyi bekleyen birçok belge bulunmaktadır.

Yazarlar ayrıca her bir orijinal el yazmasının sonunda yazılan tarihlerin Hicri ve Julian takvimlerinin gösterimleri olmasından dolayı tarihleri, Türk Tarih Kurumu’nun web sitesinde yayınlanan dönüşüm aracını kullanarak Gregoryen takvimine dönüştürmüşlerdir.

Tarihsel Bilgiler

Makale, gök taşı düşmesi sebebiyle insanların öldüğüne dair sunulan kayıtların çoğunun güvenilir olmadığını söyler. Tarihsel bilgilere göre 30 Haziran 1908’de Sibirya’nın merkezinde Tunguska olayı meydana gelmiştir.

Bu olayın kuyruklu yıldızdan mı yoksa bir asteroitten mi kaynaklandığı hâlâ açıklanamamıştır. Olayda belirgin bir hava patlaması olmuş ve yüzlerce mil karelik ormanın yıkıldığı, yüzlerce ren geyiğiyle iki kişinin öldüğü bildirilmiştir.

LaPaz tarafından 1951’de yayınlanan makaledeki bilgilere göre ölümler de dâhil olmak üzere kayıtlı 14 yaralanma arasında “hiçbir meteor örneği alınmamış ve korunmamıştır”. Bu makalede bir başka olay, Yugoslavya Zvezvan’da bir düğün partisinde 8 Aralık 1929’da gök taşı tarafından öldürülen insanı işaret etmiştir.

Alabama’da bir kadın, Ann Hewlett Hodges, 30 Kasım 1954’te bir gök taşı tarafından vurulmuş ve hafifçe yaralanmıştır. ABD Jeolojik Araştırmalar Temsilcisi George Swindle, bu nesnenin taşlı bir gök taşı olduğunu kanıtlamıştır.

En son gök taşı düşme vakası, Hindistan‘da 6 Şubat 2016’da otobüs şoförü Kamaraj‘ın öldüğü ve üç kişinin yaralandığı bir örnek olarak ortaya çıkmıştır. Bunun “ilk” olduğu iddia edilmiştir. Yeni Delhi Telegraph’dan Andrew Marszal tarafından yayınlanan habere göre sürücü “günlük öğle tatilinde açık su tankında yüzünü yıkıyordu ve bir gök taşı tarafından meydana gelen patlamada vuruldu ve öldü.”

Aynı zamanda Bharathidasan Mühendislik Koleji müdürü G. Baskar, bazı pencere camlarının kırıldığını ve daha önce hiç duymadığı bir ses çıktığını ama koku ya da ateşin olmadığını söylemiştir. Daha sonra bu ölüm ve yaralanmaların meteorit etkisinden değil insan yapımı bir patlamadan dolayı olduğu tespit edilmiştir.

NASA’nın gezegen savunma subayı Lindley Johnson, gök taşı sebebiyle yaralanma raporlarının var olduğunu; ancak bunların Chelyabinsk olayından önce çok nadir görüldüğünü söylemiştir.

2013 yılında Rusya’da Chelyabinsk yakınlarında bir asteroid etkisi meydana gelmiş; 1600’den fazla kişi hava patlamasına bağlı şok dalgasının sonucunda vücutlarına isabet eden kırık pencere parçalarından kaynaklanan yaralanmalar yüzünden hastaneye gitmiştir. Bu olaydan sonra birçok meteorit bulunmuş ve bu olayda kimse ölmemiştir.

İlk Ölüm Vakasının Kayıtları

Yazının devamında gök taşı sebebiyle ölen ilk insanın belgelerle kanıtlanmış açıklamasına ulaşacaksınız. Bu bulgular, gök taşları yüzünden meydana gelen ölüm ya da yaralanmaya yönelik diğer olayları tanımlayan başka tarihsel kayıtların da hâlâ mevcut olabileceğini düşündürmektedir.

Bu mektubun Türkçe’ ye mot a mot çevrilmiş metni aşağıda yer almaktadır:

“Musul Vilayeti, Mektubi Kalemi, Adet, 81 Dahiliye Nezareti Celilesi Cenab-ı Alisine Devletlu Efendim Hazretleri

Ağustosun onuncu Perşembe günü saat sekiz buçuk raddelerinde Süleymaniye’nin Serçinar garbi nahiyesinde vaki’ Çişane nam karyesinin zeylinde ve ahram şeklinde kain tepe uzerinde bir şule hasıl olarak mevad-ı turabiye ve haceriye-yi ihrak ile beraber havaya suud eden buhar Süleymaniye’nin şark cihetinde kain Dilaver karyesi cihetine giderek iş bu karyenin dahi bir tepeye istinadı bulunması hasebiyle bu tepenin altında bulunan iki nefer ademden birisine ziyadece tesir edip telef eylediği gibi diğerinin hâlâ esir  fraş bulundugu ve Gülambar kazasında vaki’ Horilmar nam karyede dahi böyle bir hal vuk’uuyla karye derununda ve etrafı erbaasında yağmur yağarcasına on dakika mikdarı taşlar yağdığı ve orada nüfusca hamdolsun bir güne mazarratı olmamış ise de taşların tesadüf ettiği besatin ve mezruata hasar-ı külli irad ettiği ve mezkur taşlardan numune alarak bir parçasının gönderdiği Süleymaniye mutasarrıflığından ba-tahrirat işar olunmuş ve mezkur numune manzur ali nezareti penahları buyrulmak üzere postaya teslimen takdim kılınmış olmakla ol babda ve her halde emri ferman hazreti menlehul emre gider.

7 Muharrem 1306/ 1 Eylul 1304 Vali-yi Vilayet-i Musul Faik Mustafa.”

Mektuba göre 10 dakika boyunca yağmur gibi gök taşı yağdığı, bu olay sonucunda bir kişinin öldüğü ve bir kişinin ağır yaralanarak felç olduğu Osmanlı Sarayına bildirilmektedir.

İkinci mektupta olay hakkında kısa bir özetle başlanmış ve Ahmed Münir Paşa‘nın (“Nazır Umuru Dâhiliye” bugün “İçişleri Bakanlığı” nı ifade eder) talebinin derhal 8 Ekim 1888’de Sultan II. Abdülhamid’e (2 Sefer 1306 (Hicri)) haber verilmesi gerektiği belirtilmiştir.

Mektup, yerel yöneticilerin bu olay hakkında nasıl hareket edeceklerine yönelik karar vermesi için Münir Paşa’ya gönderilmiştir.

(İkinci ve üçüncü mektupların Türkçe’ ye mot a mot çevrilmiş metinleri, birinci mektubu tekrar ettiği için açıklamasını vermeyi uygun gördüm.)

Üçüncü mektup ise önceki raporları özet olarak tekrarlamış ve sadece Ahmed Münir Paşa’nın mektubu Sadrazama gönderdiğini göstermiştir.

Bilgilerin eksikliği nedeniyle meteorun doğru bir hızını, yönünü ve yüksekliğini vermek neredeyse imkânsız olsa da, yerel yetkililer tarafından sadece Gülambar köyünün üzerindeki gökyüzünde gözlemlendiği ve hükümete rapor edildiği söylenebilir. Ayrıca bu durumun ekili alanlardaki bazı ürünleri tahrip ettiği bildirilmiştir.

Makale, resmi olarak yazılı belgelerle bulunmuş, bir insanı öldüren meteor etkisinin ilk açıklamasıdır ve gök taşı örneğinin korunduğunu ve yetkililere gönderildiğini gösterir. Bu gök taşı hâlâ var olabilir. Koleksiyondaki bu gök taşı tanımlanmasına neden olabilecek belgeler yazarlar tarafından hâlâ aranmaktadır.

Makalede, ulusal arşivlerin dijitalleşme çalışmalarının devam etmesi nedeniyle padişahtan gelen herhangi bir cevabın “henüz” bulunamadığına dikkati çeken yazarlar, bu tarihi ilk bulguların, bu alandaki diğer çalışmalara ışık tutabilecek daha fazla araştırmanın başlangıcı olarak düşünülmesi gerektiğine inanmaktadırlar.

Kaynakça:

Ünsalan, O., Bayatlı, A., 2020. Earliest Evidence of a Death and Injury by a Meteorite. (Erişim Tarihi: 20.07.2020)

https://www.researchgate.net/publication/340829362_Earliest_evidence_of_a_death_and_injury_by_a_meteorite

Olgun Duran

Ömür boyu öğrencilik felsefesini benimsemiş amatör tiyatro oyuncusu, TEGV'de gönüllü aktivist; kitaplarından, doğaya hayranlığından, yeni yerleri görmekten, gittiği yerlerin kültürünü keşfetmekten ve bunların uğruna çabalamaktan vazgeç(e)meyen kişi...  

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu