Biyografiler

Alan Turing Matematik Yardımıyla Tarihi Nasıl Biçimlendirdi?

Parlak bir matematikçinin II. Dünya Savaşı’nı iki yıl kısalttığına ve 14 milyon kadar hayat kurtardığına inanılır. Bir matematikçi, askerlerin başaramadığı nasıl yapabilir diye sorabilirsiniz? O zaman Alan Turing hakkında daha çok bilgi edinmelisiniz. Ancak öncesinde süreci aklınızda bir canlandıralım. Almanlar savaş sırasında bir “Enigma makinesi” icat etmişti. Bu makineyi kullanarak hassas askeri bilgiler, örneğin ölümcül U-boat denizaltılarının konumlarını içeren önemli mesajları şifreliyorlardı. Bunu yapmak için kullandıkları algoritma her 24 saatte bir değişiyordu. Bu yüzden en zeki şifre kırıcılar için bile bu mesajları çözmek neredeyse imkânsızdı. Ancak sonunda bunu başaran biri çıktı. Bu kişi Alan Turing idi. Devamında Alan Turing adını tarihe bilgisayar biliminin kurucusu olarak yazdıracaktı.

Enigma, Mors kodlu radyo iletişimlerini deşifre etmek için geliştirilen bir şifreleme sistemiydi.
Enigma çalışma biçimi

Kısaca Alan Turing

1912 doğumlu Turing’in çocukluğu İngiltere’de Dorset kasabasında özel bir okulda geçti. Arkasından Cambridge Üniversitesinin matematik bölümüne girdi. 1934’te bölümü birincilikle bitirdi. 22 yaşındayken King’s College’de akademik üye oldu. 1936 yılında, daha sonraki yıllarda bilgisayar biliminin temel yapı taşı olarak kabul görecek olan” Hesaplanabilir Sayılar: Karar Verme Probleminin bir Uygulaması” adlı makalesini yazdı. Bu makalede ünlü matematikçi Kurt Gödel’in 1931’de yaptığı hesaplamaları yeniden ve daha basit olarak formüle etti. Sonunda “Turing Makinesi” adını verdiği programlanabilir bir bilgisayar fikrini ortaya attı. Bu makinenin bir algoritma verildiği sürece tüm matematik problemlerini çözebileceğini iddia ediyordu. Çoğu bilim insanı bu makineyi modern bilgisayarların babası olarak kabul eder.

Alan Turing 1936-1938 yılları arasında Princeton Üniversitesi’nde doktora yaptı. Burada matematik ve kriptoloji üzerine çalıştı. 1938 yılında II. Dünya Savaşının göbeğindeki İngiltere’ye geri döndü ve hükümetin kod ve şifreleme bölümünde çalışmaya başladı. Devamında İngiliz haber alma örgütünün Bletchley Park’taki merkezine gönderildi. Enigma kodunu inceleyen Turing ve matematikçi Gordon Welchman “Bombe” adını verdikleri bir elektromekanik makine icat etti. Bu makine tüm mesajları çözebilecek kapasitedeydi. Bunun için Enigma’nın donanımını bilmeleri ve 20 harflik bir temel satırı doğru olarak tahmin etmeleri yeterliydi. Turing’in bu icadı sayesinde Dünya savaşının iki yıl kısaldığı kabul edilmektedir.

Bombe makinesinin sonradan yapılan bir kopyası; Kaynak: https://tr.wikipedia.org/wiki/Alan_Turing

II. Dünya Savaşı’ndan sonra 1945 yılından 1948 yılına kadar Londra yakınlarındaki İngiliz Ulusal Fizik Laboratuvarı’nda çalışan Turing, 1948 yılından sonra Manchester Üniversitesi’nde öğretim görevlisi olarak çalışmaya başladı.

İlk bilgisayarlar ve Turing testi

Alerjileri nedeniyle bisiklete binerken gaz maskesi takan, kahve fincanı çalınmasın diye onu kalorifere zincirle bağlayan, sıkıldıkça 40 km koşup gelen bu adam, bütün tuhaflıklarına rağmen zamanının çok ötesinde fikirler üretti. Bilgisayar bilimleri alanında kuramsal çalışmalar yürütmesinin yanı sıra dünyanın ilk bilgisayarlarından biri sayılan Manchster MarkI’ın yapımı üzerinde de çalışan Turing, 1950 yılının Ekim ayında bilim dünyasında hayli ses getiren, günümüzde bile yapay zekâ dünyasını etkilemeye devam eden “Computing Machinery and Intelligence” başlıklı makalesini yayımladı.

Alan Turing, Özellikle uzun mesafe
koşularında iyiydi. En iyi maraton derecesi 2 saat 46 dakika idi. Bu süre, 1948 Olimpiyat Şampiyonunun derecesinden sadece 11 dakika yavaştı.

Yazısında yapay zekâ alanındaki problemlere değinen, bir gün makinelerin de tıpkı insanlar gibi düşünüp düşünemeyeceği konusunu irdeleyen Turing, çalışmasında bu tür problemlerin çözümünde yine kendi geliştirdiği Turing testinin kullanılmasını önerdi. Turing testinin pratikte en önemli kullanım alanlarından biri çoğu web sayfasında rastlanan CAPTCHA testidir (Completely Automated Public Turing Test to Tell Computers and Humans Apart). Adını Turing testinden alan ve 2000 yılında Carnegie Mellon Üniversitesi tarafından geliştirilen bu güvenlik sisteminin görevi, web üzerinden örneğin bir e-posta hesabına veya bir bloğa girmek isteyenin bir insan mı yoksa bir bilgisayar sistemi mi olduğunu belirlemektir.

Biyoloji Üzerine Çalışmaları ve Hüküm Giymesi

1952 yılından 1954 yılına kadar biyolojideki matematiksel problemler üzerine de yoğunlaşan Alan Turing, 1952 yılında halen gelişim biyolojisi alanındaki en önemli matematiksel modellerden biri olan ve aynı zamanda Turing mekanizması olarak da bilinen reaksiyon-difüzyon modelini geliştirdi. Alan Turing’in başka bir ilgi alanı da bitkilerin yapılarında Fibonacci dizileri olup olmadığının incelenmesiydi.

O dönemlerde eşcinsel olduğu deşifre olan Turing, dönemin İngiltere’sinde bunun bir suç olarak görülmesi nedeniyle hapis veya kimyasal hadım edilme arasında bir seçim yapmak zorunda kaldı. Hadım edilmeyi seçen Turing’e yüksek dozda kadınlık hormonları enjekte edildi. Bu onun sadece bedensel değil düşünsel sonunu da hazırladı. 7 Haziran 1954 yılında, 42. yaş gününden birkaç hafta önce Alan Turing evinde ölü bulundu. Başucunda yarısı yenmiş bir elma vardı. Yapılan otopside ölüm nedeni siyanür zehirlenmesi sonucu intihar olarak belirlendi.

Alan Turing’in Ölümünün Ardından

İngiliz Hükümeti savaş bittikten sonra bile Enigma kodunu çözdüklerini resmi olarak açıklamadı. Bu yüzden Turing’in bu başarısı ölümünden onlarca yıl sonra ortaya çıktı. 1966 yılından beri her yıl ACM (Association for Computing Machinery) tarafından bilgisayar bilimlerine katkıda bulunanlara verilen ve bilgisayar bilimleri alanının Nobel’i sayılan Turing Ödülü (ACM Turing Award) veriliyor. 2009’da da İngiltere Başbakanı Gordon Brown resmi bir özür yayınladı.

Aşağıda kısa bir bölümünü izleyebileceğiniz biyografi tarzında bir film olan  “The Imitation Game”, toplumsal tahammülsüzler nedeniyle aramızdan çok erken ayrılan bu dâhiye hak ettiği saygıyı geçte olsa geri vermiştir.

Okuma Önerisi: Biyolojiden Matematiğe Yolculuk: Kertenkele Nasıl Renkli Hale Gelir?

Matematiksel

Sibel Çağlar

7 yıl Kadıköy Anadolu Lisesinin devamında lisans eğitimimi Marmara Üniversitesi İng. Matematik öğretmenliği üzerine tamamladım. Devamında 20 yıl çeşitli özel eğitim kurumlarında matematik öğretmenliği ve eğitim koordinatörlüğü yaptım. 2015 yılında matematiksel.org web sitesini kurdum. Amacım bilime ilgiyi arttırmak, bilimin özellikle matematiğin zihin açıcı yönünü açığa koymaktı. Yolumuz daha uzun ve zorlu ancak en azından deniyoruz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.