Saçınıza şampuan sürdüğünüz anda sular kesilir. Ailece pikniğe gitmeye kalkarsanız, kapının dışına çıktığınız anda yağmur yağar. Trafikte adım adım ilerlerken diğer tüm şeritlerin daha hızlı hareket ettiğini görürsünüz. Şerit değiştirirsiniz; ama bu sefer siz beklerken diğer şeritler hızla akmaya başlar. Sanki tüm dünya size karşı gelmiş gibi hissedersiniz. Murphy Kanunları dünyasına hoş geldiniz.
“Bir şeyin ters gitme olasılığı varsa, ters gidecektir. Üstelik bu olası en kötü zamanda gerçekleşecektir.” diyen Murphy kanunu hakkında muhtemelen bugüne kadar çok şey duydunuz. Çoğu zaman bu söz, tesadüfleri lanetlemek için şakayla karışık söylenir ve her olası dönemeçte aynı talihsizlik duygusunu aktaran bazı türevleri de vardır. Bunlara şunlar dahildir:
- Murphy’nin Birinci Yardımcı Önermesi: Şeyler kendi hâline bırakıldığında, kötüden daha kötüye gitme eğilimi gösterir. Bunu düzeltmeye yönelik herhangi bir girişiminiz, süreci yalnızca hızlandırır.
- Murphy’nin İkinci Yardımcı Önermesi: Aptallara karşı kusursuz bir şey yapmak imkânsızdır; çünkü aptallar son derece yaratıcıdır.
- Murphy Sabiti: Bir maddenin göreceği zarar, değeriyle doğru orantılıdır.
- Murphy Yasası’nın Kuantalanmış Revizyonu: Her şey aynı anda ters gider.
Kısacası, bir şeyin kötü gitmesi için ne kadar küçük bir olasılık varsa, o olasılık mutlaka gerçekleşir. Ancak ilerleyen bölümlerde göreceğiniz gibi, Murphy Yasası’nın son derece pratik kullanımları da vardır.
Murphy Kanunu Nereden Çıktı?
1928 yılında Adam Shirk adlı bir sihirbaz, bir sihir gösterisinde ters gidecek on şeyden dokuzunun genellikle gerçekten ters gittiğini yazmıştır. Kavram, bundan yaklaşık yirmi yıl sonra, 1949’da, Amerika Birleşik Devletleri Hava Kuvvetleri’nde görev yapan Kaptan Edward Murphy adlı bir mühendis sayesinde kamuoyunun dikkatine girmiştir.
Murphy Yasası’nın ortaya çıkışı, 1949’da Kaliforniya’daki Edwards Hava Üssü’nde yürütülen Project MX981 testlerine dayanır. Bu testlerde, bir insanın kaç G kuvvetine dayanacağı araştırılıyordu.
Deneylerde, “Gee Whiz” adlı roket kızağıyla uçak kazası sırasında oluşan kuvvetler simüle ediliyordu. Her roket kızağı deneyi, kapsamlı güvenlik kontrollerinden geçmek zorundaydı ve bu kontrollerden sorumlu kilit kişilerden biri, Edward A. Murphy Jr. adlı mühendisti.
Bir gün Murphy, Albay John Paul Stapp’i roket kızağına bağlayan düzeneğe bir dizi sensör yerleştirmeye çalıştı. Ancak ilk testte sensörler sıfır değeri gösterdi. Oysa Stapp’in hırpalanmış yüzü bunun tam tersini söylüyordu.
İnceleme sonucunda, 16 ölçüm cihazının tamamının yanlış bağlandığı ortaya çıktı. Sensörlerin yalnızca iki bağlanma biçimi vardı ve hepsi yanlış şekilde takılmıştı. Murphy, hatayı teknisyene yükleyerek, “Yanlış yapmanın bir yolu varsa, mutlaka o yol seçilir” anlamına gelen bir serzenişte bulundu. Bu söz, nüktedanlığıyla tanınan Stapp’in aklında kaldı.
Stapp’in çabaları ve fedakârlıkları basında geniş yer buldu. Nihayet bir basın toplantısında, bir muhabir MX981’in tehlikeleri hakkında soru sorduğunda Stapp, ekibin “Murphy Yasası” adını verdiği farkındalık sayesinde projenin güvenliğine güvendiğini söyledi.
Ne demek istediğini açıklarken şu ifadeyi kullandı: “Ters gidebilecek her şey ters gider.” Çok geçmeden Murphy Yasası popüler kültürün kalıcı bir parçası hâline geldi.
Murphy Kanunu Gerçek mi?
İnsanlar Murphy Yasası’nı çoğu zaman mizahla ele alır; ancak düşüncenin kökleri tamamen boşlukta durmaz. Termodinamiğin ikinci yasası, düzensizliğin zamanla artma eğilimini tanımlar ve bu çerçeve Murphy Yasası’yla açık bir paralellik kurar.
Bazı olaylar rastgele görünse bile, istatistiksel olarak kimi sonuçlar diğerlerine göre daha sık ortaya çıkar. İnsanlar bu durumu özellikle kuyruklarda fark eder. Teoride tüm sıralar aynı ortalama hızda ilerler; fakat bir kişinin en az gecikmeye uğrayacak sırayı seçme olasılığı düşüktür. Bu nedenle çoğu durumda, yanınızdaki sıralardan en az biri sizden önce işini bitirir.
Buna ek olarak insan zihni bilişsel yanlılıklarla çalışır. Olumsuz deneyimleri olumlu olanlardan daha kolay hatırlarız ve Murphy Yasası’nı bildiğimiz için, bir aksilik yaşadığımızda onu hemen bu çerçeveye yerleştiririz.
Sonuç Olarak;
Murphy Yasası, dünyadaki emniyet mekanizmalarının, yedek sistemlerin ve acil durum planlarının arkasındaki temel düşüncedir. Bizi, bir konuda yüzde 99 emin olsak bile yeniden kontrol etmeye zorlar. Bir paraşütün arızalanma olasılığı son derece düşüktür. Ancak yine de kimse yakın zamanda kontrol edilmemiş bir paraşütle uçaktan atlamayı göze almaz.
Murphy Yasası’nı akılda tutmak, kesinlik anlayışınızı kökten değiştirir. Planımda Murphy Yasası’nın sızabileceği küçük çatlaklar nerede? Gerçekte neyin doğrulanması gerekir? Hangi aşamada, sessizce “idare eder” diye umuyorum? En kötü senaryoyu hesaba katmak gerekir. Böyle yaptığınızda, istemediğiniz sonuçlardan kaçınmaya odaklanırsınız.
Kaynaklar ve ileri okumalar:
- Is Murphy’s Law actually true? Kaynak site: ZME Sceice. Yayınlanma tarihi: 30 Mayıs 2023. Bağlantı: Is Murphy’s Law actually true?
- How Murphy’s Law Works; Yayınlanma tarihi: 16 Nisan 2021; Kaynak site: How Stuff Works. Bağlantı: How Murphy’s Law Works/
Size Bir Mesajımız Var!
Matematiksel, matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım.
Matematiksel
