İnsanlar Neden Geçmişte Daha Yaşlı Görünüyordu?

Eğer denk gelirseniz, ebeveynlerinizin okul yıllığına ya da eski aile albümlerine bir göz atın. Belki de bu yazıdan sonra sizin de dikkatinizi çekeceği gibi fotoğraftaki kişilerin olduklarından çok daha yaşlı göründüğünü fark edeceksiniz. Aynı düşünce eski dizileri izlerken de aklınıza gelecektir. 1980’lerin filmlerine bir göz atarsanız gençler gerçekten de günümüzdeki muadillerinden çok daha yaşlı görünmektedir.

Bu görselleri bugünün 17 yaşındaki gençleri ile yanyana koyarsanız farkı daha iyi algılarsanız.

Peki ama neden yaşlı görünüyorlar? Hayat onlar için daha mı zordu? Dönemin koşulları onların normalden önce mi yaşlanmasına neden oluyordu? Aslında cevap biraz karışık.

Asıl Yaşımız Hangisi? Biyolojik Yaş ve Kronolojik Yaş Farkı Nedir?

Kaç yaşında olduğunuz sorulduğunda, muhtemelen doğduğunuzdan bu yana geçen yılların sayısına göre bir cevap vereceksiniz. Bu sizin takvim yaşınız yani kronolojik yaşınızdır. Ancak belki de doktorunuz 39 yaşında olmanıza rağmen size 21 yaşındaki bir çocuğun fiziksel kondisyonuna sahip olduğunu söyleyebilir. İşte bu da biyolojik yaşınız olarak kabul edilmektedir. Kronolojik yaşınız her zaman sabit bir sayıdır. Ancak, biyolojik yaşınız beslenme, yaşam biçimi, sigara içme gibi sürekli olarak değişebilen bir dizi değişken ile ilişkilidir. Doktorlar bu değişkenleri çeşitli matematiksel modellere yerleştirerek biyolojik yaşınızı hesaplayacaklardır.

Akrabalarınızın küçüklüklerinden kalma eski fotoğraf albümlerine baktıysanız veya eski dizileri izlediyseniz, bu düşünce aklınızdan geçmiş olabilir.

Yazımızın konusunda geri dönelim. İnsanların geçmişte yaşlı görünmesinin gerçekten de biyolojik yaş ile ilgisi vardır. Yaşam standartları, sağlık hizmetlerinin daha iyi hale gelmesi ve yaşam tarzı seçimleri gibi faktörler nedeniyle zaman içinde, elbette dünyanın şanslı bazı bölgelerinde, yaşlanma oranlarında değişiklikler olmuştur. Ancak elbette bu şanslı bölgelerde yaşayan kişilerde de, gelir ve sınıf bazında farklılıklar bulunmaktadır. Kısacası ne kadar çok geliriz varsa o kadar genç görünmeniz olasıdır. Bunun nedeni kozmetikten ziyade, yaşam standartında ve imkanlara erişimde gözlenen iyileşmedir. Bu sonuç elbette pek şaşırtıcı değil.

2018’de yayınlanan bir araştırma, 1988 ve 2010 yılları arasında, kronolojik yaşa bağlı olarak değişen biyolojik yaşlanmadaki değişiklikleri (kan basıncı ve akciğer fonksiyonu gibi) inceledi. Araştırmanın sonucunda, bu kısa zaman diliminde bile yaşlanma da gerçekten bir fark olduğunu buldular. Yeni nesil biyolojik açıdan kendisinden öncekilere göre gerçekten daha gençti.

Ancak değişimin derecesinin kadın ve erkek için aynı olmadığı da görüldü. Sonuçlar, genç erkeklerin genç kadınlardan daha fazla gelişme kaydettiğini gösterdi. Yani kadınların giderek daha fazla sigara içmesi, erkeklerin de daha bilinçli tercihler yapması sonucunda yaşlanma konusunda kadın ve erkek birbirini yakalamış gibi görünüyor. Bu çalışma kısmen eski fotoğraflardaki insanların neden daha yaşlı göründüğünü açıklıyor. Çünkü gerçekten de biyolojik yaş açısından daha yaşlılardı. Ancak sadece bu kadar değil. Bu algı biyolojiden öte temelinde psikolojik.

Stereotipler Yani İnsanları Belli Bir Biçimde Etiketleme Yanılgımız

Stereotipler, ırkları, milliyetleri, cinsel yönelimleri ve dış görünümleri nedeniyle insan gruplarına dayatılan özelliklerdir. Stereotiplerin kullanımı, sosyal dünyamızı basitleştirmek içindir. Çünkü yeni bir insanla tanıştığımızda yapmamız gereken işlem (yani düşünme) miktarını azaltmaya yararlar. Bu nedenle fazla kilolu insanların daha neşeli olduğunu, haber spikerlerinin daha güvenilir olduğunu düşünürüz. Aynı nedenle belirli giyim kuşam ya da daha genel olarak dış görünümü belirli meslekler ile eşleştiririz. Bir öğretmenin, bir bilim insanının nasıl görünmesi gerektiği konusunda kafamızda bir kalıp vardır.

ABD’de bir ilköğretim okulunda öğretmenlik yapan Dale Irby, 40 yıl boyunca aynı kıyafet ile fotoğraf çektirmişti. Bu fotoğrafa bakarak günümüzde yaşlı kişiler ile ilişkilendirdiğimiz giyim tarzının bir zamanların modası olduğunu ama bizim günümüzde o fotoğrafa bakmamız durumunda yaşlılık ile ilişkilendirdiğimizi görebilirsiniz.

Aynı kalıp düşünce yaşlı insanların nasıl görünmesi konusunda da geçerlidir. Eski fotoğraflara baktığımız zaman karşımıza çıkan kişiler günümüzde modası geçmiş saç ve giyim stillerine sahiptir. Bu nedenle bu fotoğraflar bize onların daha hızlı yaşlandıklarını düşündürür. Sonuç olarak eski zamanlarda yaşayan insanların yaşlı görünmesinin nedeni kısmen biyolojik kısmen psikolojiktir. Muhtemel gelecekteki insanlar da aynı şeyi bizim için söyleyecektir.



Kaynaklar ve ileri okumalar:


Dip Not:

Matematiksel, 2015 yılından beri yayında olan ve Türkiye’de matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım

Matematiksel

Sibel Çağlar

Merhabalar. Matematik öğretmeni olarak başladığım hayatıma 2016 yılında kurduğum matematiksel.org web sitesinde içerikler üreterek devam ediyorum. Matematiğin aydınlık yüzünü paylaşıyorum. Amacım matematiğin hayattan kopuk olmadığını kanıtlamaktı. Devamında ekip arkadaşlarımın da dahil olması ile kocaman bir aile olduk. Amacımıza da kısmen ulaştık. Yolumuz daha uzun ama kesinlikle çok keyifli.
Başa dön tuşu