Ruh fotoğrafçılığı, 19. yüzyılda ortaya çıkan tartışmalı bir akımdır. Bu akımda, fotoğraf teknolojisinin ölülerin ruhlarını görüntüleyebildiği iddia edilmiştir.
Fotoğraf karelerinde gizemli biçimde beliren hayalet figürleri, yıllar boyunca insanları hem büyülemiş hem de şaşkınlığa uğratmıştır. Günümüzde bile bu görüntüler merak uyandırmaya devam ediyor. Peki, bu etkileyici sahneleri fotoğrafçılar tam olarak nasıl yarattı?
Ruh Fotoğrafçılığı Nedir?
Fotoğrafın ortaya çıkışı, insanlığın bilgiyle kurduğu ilişkiyi kökten değiştiren bir dönüm noktasıydı. Bu buluş, yalnızca bilginin kaydedilme ve aktarılma biçimlerini dönüştürmekle kalmadı. Aynı zamanda mesafe ile zaman arasındaki engelleri de ortadan kaldırdı. İnsanlık tarihinde ilk kez, bir olaya orada bulunmadan tanık olmak ya da artık hayatta olmayan birinin yüzüne yeniden bakmak mümkün hâle geldi.
Fotoğrafın yarattığı etki öylesine güçlüydü ki, pek çok insan bu yeni teknolojinin olanaklarını sınırsız gördü. Ruh fotoğrafçılığı olarak adlandırılan bu kültürel olgu da tam olarak bu hayranlık ve zihinsel karmaşanın içinde doğdu.
Bir ruhun fotoğrafını çeken ilk kişi, Bostonlu gravürcü ve amatör fotoğrafçı William Mumler’dı. Mumler, çalışmalarını spiritüalizmin ABD’de güç kazandığı 1800’lerin ortalarında yürüttü. Amerikan İç Savaşı’nın ardından artan ölü sayısı ve yas içindeki aileler, onun için uygun bir zemin hazırladı. Böylece yeni bir portre türü doğdu.
Bu fotoğraflarda, hayatta olan bir kişi kadraja oturur, ardından fotoğrafçı ölmüş bir eşin ya da çocuğun yarı saydam görüntüsünü kareye eklerdi. Mumler bu tekniği ilk kez, yukarıda gördüğünüz portrede denedi. Ardından bu görüntüyü spiritüalizme ilgi duyan bir arkadaşına gönderdi ve böylece yeni bir akımın fitilini ateşlemiş oldu.
Kayıp yaşayan diğer insanlar da sevdikleriyle birlikte fotoğraf çektirmek isteyerek Mumler’ın stüdyosunun yolunu tuttu. Onlardan biri, eşi suikast sonucu hayatını kaybeden Mary Todd Lincoln’du. Mumler, aşağıda gördüğünüz bu fotoğrafı hazırladı ve bu çalışmasıyla birlikte müşteri listesi hızla büyümeye başladı.
William Mumler’in Sırrı Neydi?
Bazı kişiler, fotoğraflarda görünen “ruhların” aslında Boston’da yaşayan, hayatta olan insanlara benzediğini fark edince Mumler’ın hilesi ifşa oldu. 1869’da dolandırıcılıkla suçlanarak tutuklandı ve yargılandı.
Gösteri dünyasının ünlü ismi P.T. Barnum, her ne kadar kendisi de güvenilir bir figür olmasa da, Mumler’ın sahtekârlığını açığa çıkarmaya kararlıydı. Duruşmada uzman tanık olarak ifade verdi, hem Mumler’i hem avukatını “şarlatan” olarak niteledi. Lincoln’ün hayaletli portresine benzeyen, açıkça sahte bir fotoğraf hazırlayarak mahkemeye sundu.
Mumler’ın savunucuları ise onu Galileo Galilei’ye benzeterek, ruhçuluğa karşı gösterilen kuşkuculuğun, bir zamanlar Güneş merkezli evren modeline karşı duyulan şüpheyle aynı olduğunu savundu.
Sonunda Mumler beraat etti. Hâkim, fotoğrafların muhtemelen sahte olduğunu düşündüğünü belirtti; ancak savcılık bunu kesin biçimde kanıtlayamadı. Mumler ise hayatı boyunca masum olduğunu öne sürmeye devam etti.1884’te beş parasız olarak öldü. Ancak ölümünden sonra onun bıraktığı bayrağı devralacak başkaları olacaktı.
İlginçtir ki, aldatmacanın açıkça kabul edilmesi bile bazı insanların ruh fotoğraflarına olan inancını sarsmaya yetmedi. Fransa’daki başka bir davada, Parisli ruh fotoğrafçısı Edouard Isidore Buguet (1840–1901) öte dünyaya ait portrelerini hileyle ürettiğini açıkça itiraf etti.
Edouard Isidore Buguet, ruhların rolünü oynaması için mankeni ya da yardımcılarından birini kullandığını, müşterilerinin ölen yakınlarını tarif ediş biçimine göre onları giydirdiğini anlattı. Fotoğrafları banyo ederken cam plakaları çift pozlayarak yapay hayalet görüntülerini asıl poz veren kişilerle birlikte ekliyordu. Hatta tek bir “hayalet” görüntüsünün birden fazla müşteri için kullanılabildiğini de açıkladı.
İnsanlar Neden Ruh Fotoğrafçılığına İnandılar?
Bu ayrıntılı itirafa rağmen, bazı müşteriler mahkemede fotoğrafların gerçek olduğunda ısrar etti. Savunma tanıkları arasında bir müzisyen, bir tarih profesörü, bir optikçi ve bir fotoğraf uzmanı yer aldı. Hepsi, ölmüş yakınlarının görüntüsünü örtülere sarılmış bir oyuncak bebekle karıştırmalarının mümkün olmadığını savundu. Hatta bazıları, Buguet’nin başka fotoğraflarının sahte olduğunu kabul etse de, kendi fotoğraflarının gerçek olabileceğini öne sürdü.
Ruhçuluk, 19. yüzyılın sonlarında gelişti ve I. Dünya Savaşı’nın yol açtığı büyük yıkım sırasında yeniden güç kazandı. Savaşın parçaladığı ailelerin yaşadığı derin travma, birçok insanı somut bir ruhlar dünyası vaadine sarılmaya itti. 20. yüzyılın ikinci yarısında bu akım etkisini yitirmeye başlasa da, ruhçuluk günümüzde hâlâ çeşitli biçimlerde varlığını sürdürüyor. Hatta günümüzde, çok az bir çabayla bir medyumluk gösterisine katılmak hâlâ mümkün.
Yazının devamında ayrıca göz atmanızı öneririz: Ruh Kaç Gramdır? Ruhu Tartmaya Çalışan Duncan MacDougall ve 21 Gram Deneyi
Kaynaklar ve ileri okumalar:
- When Cameras Took Pictures of Ghosts; Yayınlanma tarihi: 30 Ekim 2013; Bağlantı: https://www.theatlantic.com
- Sukhareva, Anastasiia. “What is Spirit Photography: Fraud or Phenomenon?” TheCollector.com, Jun 2, 2023, https://www.thecollector.com/what-is-ghost-spirit-photography/.
Size Bir Mesajımız Var!
Matematiksel, matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım.
Matematiksel
