YAŞAM

Dünya Tarihini Değiştiren Salgın Hastalıklar

Dünya tarihi boyunca dönem dönem salgın hastalıklarla karşılaşıldı ve bu salgın hastalıklar milyonlarca can kaybına neden oldular.

Günümüzde de yeni salgınlar var, örneğin; 2003 yılındaki SARS, 2012 yılındaki MERS, 2013 yılındaki Ebola ve son zamanlardaki Koronovirüs salgını gibi.

İleri tıbbi teknoloji ve yenilik çağında, gribin ölümcül olabileceği bir zamanı hayal bile edemiyoruz ama ölümcül!

Çünkü değişen yaşam koşulları ile mutasyona uğrayan virüsler kendilerini yeniliyor ve aynı aileden olmalarına rağmen mevcut tedavi yöntemlerine cevap vermiyor.

Devam eden Koronovirüs salgını; hastalıkla ilişkili korkunç semptomlar, mevcut bir tedavi yönteminin olmayışı, ilaç ve aşısının bulunmayışı dünya çapında korkuya neden oldu.

Benzer korkuları dünya tarihi boyunca insanlar hep yaşadılar ve şu anda da yaşıyoruz. Belki gelecekte de benzer durumlar yaşanacaktır.

Dünya’da, tarihinin en korkunç 10 salgına yakından bakalım…

Dünya Tarihini Değiştiren Salgın Hastalıklar

1.Çiçek Hastalığı

Çiçek Hastalığı

Çiçek hastalığı, Mısır dönemine dayanan çok eski bir hastalıktır. Aşılama yoluyla hastalık ortadan kaldırılmadan önce, salgın hastalık enfekte olanların %30‘unu öldürebilir ve geri kalanında yara izi kalmasına neden olabilirdi.

Avrupa’da, hastalığın sadece 18. yüzyılda 60 milyon insanı öldürdüğü tahmin edilmektedir. 16. yüzyılda Avrupalı yerleşimcilerin Amerika’ya girişi ile neredeyse tüm Amerikalı yerli halkların yok olmasına neden oldu. Bu salgının Amerika’yı kasıp kavurmasında İnka ve Aztek medeniyetlerini fetheden İspanyolların önemli bir rol oynadığı söylenir.

Çiçek hastalığı, Dünya Sağlık Örgütü (WHO) liderliğindeki küresel bir aşı kampanyasının ardından 1980‘de ortadan kaldırıldı. Bilinen son doğal vaka 1977’de Somali ortaya çıktı. 77’den sonra bilinen tek vaka 1978’de İngiltere’nin Birmingham şehrinde bir kişinin ölümüne ve küçük bir salgına neden olan bir laboratuvar kazası neden oldu.

2.Tüberküloz

Tüberküloz çok uzun bir süredir varlığını sürdürmektedir. İlk olarak MÖ 3000-2400’den kalma bazı Mısır mumyalarında tespit edilmiştir.

Harvard Üniversitesi Kütüphanesi’ne göre Tüberküloz 19. ve 20. yüzyıl başlarında diğer hastalıklardan daha fazla insanı öldürdü. Hastalık genellikle akciğerlere saldıran, ancak böbrek, omurga ve beyin gibi vücudun diğer kısımlarına da vurabilen Mycobacterium tuberculosis adı verilen bir bakteriden kaynaklanmaktadır.

19. yüzyılın sonlarına doğru, Avrupa ve Kuzey Amerika’nın kentsel nüfusunun %70 ila 90‘ı tüberküloz basili ile enfekte oldu ve aktif tüberküloz geliştiren bireylerin yaklaşık %80‘i öldü.

Dünya Sağlık Örgütü’ne göre bugün tüberküloz (daha zengin ülkelerde nadir görülmekle birlikte) dünyadaki en büyük katil olan HIV/AIDS‘ten sonra ikinci sıradadır. 2012 yılında 8,6 milyon kişi tüberküloz nedeniyle hastalandı ve 1,3 milyon kişi öldü.

Bağışıklık sistemi zayıf olan insanlar (örneğin HIV nedeniyle) tüberküloz hastalığına yakalanma riski çok daha yüksektir. Bu nedenle tüberküloz, HIV/AIDS’in çok sayıda olduğu ülkelerde yaygın olarak görülmektedir.

3.Sıtma

Sıtma, gelişmekte olan ülkelerde, özellikle hastalıktan kaynaklanan ölümlerin yaklaşık %90‘ının meydana geldiği Sahra Altı Afrika’da hala önemli bir sorundur.

Dünya Sağlık Örgütü, 2012 yılında dünya genelinde yaklaşık 207 milyon sıtma vakası olduğunu ve bunun 627000 ölümle sonuçlandığını tahmin ediyor.

Sıtma bir zamanlar Avrupa’da endemikti, ancak 20. yüzyılda ortadan kaldırıldı. Ancak Yunanistan’da 2009’dan bu yana yeni vakalar ortaya çıktı.

Hastalığa, enfekte sivrisineklerin ısırıkları yoluyla insanlara bulaşan parazitler neden olmaktadır.

4.Justinianos Veba Salgını

Justinianos Veba Salgını

MS 541-543‘teki Justinian Veba salgını, tarihin kaydedilen ilk salgınıdır. Çok geniş bir alanda meydana gelmiş ve çok sayıda insanı etkilemiş bir salgındır.

Bizans İmparatorluğu’nun imparatoru Justinian’ın adını almıştır. Salgın Etiyopya’da doğdu ve imparatorluğa yayıldı. MS 541’den sonraki iki yüz yıl boyunca salgın sık sık tekrarladı ve sonunda Avrupa’dan Akdeniz’de 100 milyondan fazla insanın ölümüne neden oldu

Vebaya; sıçanlar, fareler ve sincaplar gibi küçük kemirgenleri enfekte eden Yersinia Pestis adı verilen bir bakteri neden olduğu artık biliniyor. Genellikle enfekte bir pire ısırığı ile insanlara bulaşma ihtimali çok yüksektir.

5.Kolera

Plague in Rome. Italy, 17th century

Kolera, kontamine gıda veya sudan alınan akut bir enfeksiyondur. İlk olarak 1831-1832 yılları arasında Avrupa ve Kuzey Amerika’yı vurdu, ancak Hindistan’da yüzyıllar önce ortaya çıkmıştı. Hastalığın semptomları; şiddetli kramplar, kusma ve ishaldir.

Salgın, Avrupa ve ABD’de 19. yüzyılın sonlarına doğru azalmaya başladı, ancak daha fakir ülkelere saldırmaya devam etti. Dünya Sağlık Örgütü, yılda hala 3-5 milyon kolera vakası olduğunu tahmin ediyor.

6.Veba (Kara Ölüm)

Kara Ölüm (“büyük zulüm” olarak da bilinir), 1300′lerin ortalarında Orta Asya’dan geldi ve Avrupa, Asya ve Afrika’nın bazı bölgelerine ticaret yollarıyla yayıldı. Avrupa nüfusunun yaklaşık %30‘unu ve Çin’deki insanların yarısını öldürdü.

Hastalık, ölümün yanı sıra korku, panik ve kargaşa getirdi. İngiltere’de işçi kıtlığı, insanların toprak sahibinin hizmetkarları olduğu has sistemine (toprak işletme sistemi) son verilmesine yardımcı oldu.

Daha küçük salgınlar yüzyıllar boyunca devam etti, sonuncusu 1665′te İngiltere’de gerçekleşti.

7.İspanyol Gribi

1918 ve 1919 arasında dünya çapında 50 ila 100 milyon kişi “İspanyol grip” hastalığından öldü ( I. Dünya Savaşı’nda 16 milyon insan ölmüştü).

İspanyol gribi adını, İspanyol medyası kamu moralini baltalama korkusuyla ilgili haberleri kontrol eden diğer Avrupa hükümetlerine kıyasla salgının sansürsüz raporlarını yayınladığı için aldı.

Dünya çapında tahminen 500 milyon insan bu salgının üç dalgası sırasında grip oldu.

Grip virüsleri gelişmeye ve grip salgınları bugüne kadar korku salmaya devam ediyor. Son zamanlarda ortaya çıkan “domuz gribi (2009)” nin İspanyol Gribi türü olduğu bilinmektedir. Domuz Gribi, Meksika ve ABD’nin güneyinde 576000 kadar insanın ölümüne neden oldu.

8.Çocuk Felci (Polyo)

Salgın Hastalıklar

Çocuk felci veya tam adı ile felçli poliomyelit; sinir sistemini etkileyen, felç ve ölüme yol açan viral bir hastalıktır.

Hastalık 1940‘larda ve 1950‘lerde Avrupa, Kuzey Amerika, Avustralya ve Yeni Zelanda’da pandemik oranlara ulaştı. Salgınlar panik yarattı ve ABD’deki şehirler arasında seyahat yasaklarına yol açtı.

Hastalığın 1952‘de nüksettiğinde 3145 Amerikalı çocuk, çocuk felcinden öldü ve 21269 çocuk felçli kaldı.

Antik çağın kayıtları çocuk felci ile benzer sakat bırakan hastalıklardan bahsetmektedir, ancak Avrupa ve ABD’deki ilk salgınlar 19. yüzyıla kadar bildirilmemiştir.

Artık çocuk felcine karşı aşılar mevcuttur ve virüsün önümüzdeki 10 yıl içinde tüm dünyada yok edilmesi öngörülmektedir.

9.AIDS-HIV

Salgın Hastalıklar

“Edinilmiş immün yetmezlik sendromuna” (Acquired Immunodeficiency Syndrome, AIDS) neden olan HIV, ilk kez 1981‘de bildirildiğinden beri dünyanın en ciddi sağlık sorunlarından biri haline geldi.

HIV’in tam olarak ne zaman ve nereden kaynaklandığını belirlemek zor, ancak 1920‘de hastalığın şempanzelerden insanlara yayıldığı tahmin edilmektedir. İlk vakanın çıkış yerinin Kongo Demokratik Cumhuriyeti olduğu sanılmaktadır.

O zamandan beri, dünyanın tüm bölgelerinde yaklaşık 75 milyon insana HIV bulaştı. Dünya Sağlık Örgütü’ne göre Sahra altı Afrika, HIV ile yaşayan her 20 yetişkinden yaklaşık 1’inden ciddi şekilde etkilenmeye devam ediyor.

10.Asya Gribi

Asya Gribi, 1956‘da Çin’de ortaya çıkan ve 1958‘e kadar süren H2N2 alt tipinin A tipi salgınıydı. Asya gribi, iki yıl içerisinde Çin’in Guizhou eyaletinden Singapur, Hong Kong ve Birleşik Devletler’e yayıldı.

Devletlerin Asya gribinin ölüm oranına ilişkin tahminleri değişmekle birlikte Dünya Sağlık Örgütü’ne göre grip yaklaşık 2 milyon ölüme neden oldu. Sadece ABD’den 69800 ölüm vakası bildirildi.

Gelecekte Olabilecek Salgın Hastalıklar

Bir sonraki küresel salgın, birçok halk sağlığı uzmanının korkusudur. Hareketliliğin kolaylığı ve günümüzün mutlak küreselleşmesi göz önüne alındığında, nüfusu yok edebilecek hızla yayılan bir hastalığın hayal edilmesi hiç de zor değildir. Bu salgının hayvanlardan gelme olasılığı çok yüksektir.

Her gün yeni bulaşıcı patojenler keşfedilmektedir. Büyük çiftlikler, hayvanlar ve insanlar arasındaki sürekli temas nedeniyle en büyük tehlikeyi oluşturmaktadır. Gelecekte salgın hastalıklar açısından tedbir almak için hükumetlerin ve halk sağlığı görevlilerinin güçlü ve sürekli iletişim halinde olan bir ağ kurmaları gerekmektedir.

Kaynak

https://www.cnbc.com/2014/10/17/historys-deadliest-epidemics.html

https://www.health24.com/Medical/infectious-diseases/News/the-10-deadliest-epidemics-throughout-history-20170928

https://www.worldatlas.com/articles/the-10-worst-epidemics-in-history.html

Matematiksel

Busra Meral

Keyifli okumalar...
Başa dön tuşu