29 Temmuz 1969’da insanlık adına kaderimizi değiştiren büyük bir adım atıldı. Uzay Çağı’nın yönünü belirleyen bu adımda insan, Ay’a ayak bastı. Dünyanın farklı ülkelerinden yüzlerce bilim insanının ortak çalışmalarının ürünü olan bu başarıyı mümkün kılan pek çok isimsiz kahraman vardı. Onların arasında, çalışmaları nedeniyle Apollo Başarı Ödülü ile onurlandırılan bir Türk bilim insanı da vardı. Bu kişi Dilhan Eryurt idi.
Kısaca Dilhan Eryurt Kimdir?
Dilhan Eryurt, 1926 yılında İzmir’de doğdu. Öğrenim hayatı boyunca her zaman başarılı bir öğrenci oldu. Derslerinin tümünde başarılı olmasına rağmen özellikle matematiğe büyük ilgi duyuyordu. Ankara Kız Lisesi’ni bitirdikten sonra, 1942 yılında Milli Eğitim Bakanlığı bursunu kazanarak üniversite eğitimi için İstanbul Üniversitesi Yüksek Matematik ve Astronomi Bölümü’nü seçti.
Üniversiteyi bitirdikten sonra Dilhan Eryurt, Ankara Üniversitesi’nde kurulmakta olan astronomi bölümünde Prof. Dr. Tevfik Okyar Kabakçıoğlu’nun yanında çalışmaya başladı. Kadro olmadığı için bir süre ücret almadan asistanlık yaptı.
Yaptığı başvuruların kabul edilmesi üzerine yüksek lisans çalışmaları için Michigan Üniversitesi Astrofizik Bölümü’ne gitti. Dilhan Eryurt, Michigan Üniversitesi’nde hem lisansüstü çalışmalarına devam etti hem de araştırma görevlisi olarak görev yaptı.
Bu dönemde uluslararası birçok başarıya imza attı. Ancak hocaları, Dilhan Eryurt’un burada kalmasını ısrarla önerse de o Türkiye’ye dönmeyi tercih etti.
Türkiye’ye döndükten sonra Ankara Üniversitesi Astrofizik Anabilim Dalı’nda asistan olarak çalışmaya başladı. Aynı bölümde doktora ve ardından doçentlik çalışmalarını tamamladı. Doçentliğini aldıktan sonra profesörlük teklifiyle karşılaşmasına rağmen, bilimsel birikimini daha da geliştirmek için araştırmalarını sürdürmeyi tercih etti.
Bu nedenle, Ankara Üniversitesi’nden aldığı izinle 1959 yılında Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’nın verdiği bursla Kanada’ya gitti. Bu dönemde astrofizik çalışmaları için bilgisayar kullanımının ne kadar gerekli olduğunu fark etti. O yıllarda Türkiye’de bilgisayar neredeyse bilinmiyordu ve bu tür hesaplamaları yapmak oldukça zordu.
Kanada’da Prof. Dr. A. G. W. Cameron ile birlikte çalıştı. Cameron’ın verdiği bir problemi çözmek için bilgisayar programı hazırlaması gerekiyordu. Bunun üzerine önce programlama öğrenerek kendi programını yazdı. Bu deneyim, onun bilimsel çalışmalarında yeni bir dönemin başlangıcı oldu.
Bu deneyimin ardından yıldızların yapısı ve evrimi üzerine birçok başarılı program geliştirdi. Kanada’daki çalışmaları ona bilgisayar destekli astrofizik araştırmaları konusunda önemli bir birikim kazandırdı.
Dilhan Eryurt’un Nasa Yılları
Kanada’dan ayrıldıktan sonra Indiana Üniversitesi’ne bağlı Goethe Link Gözlemevi’nde çalıştı. Burada Prof. Dr. M. Wrubel ile birlikte araştırmalar yaptı. Gözlemevinde bulunan büyük bilgisayarı kullanarak yıldız modellerinin geliştirilmesine yönelik yeni yöntemlerin uygulanmasına katkıda bulundu.
Dilhan Eryurt’un yaptığı çalışmalar, Güneş hakkında o döneme kadar bilinen bazı görüşlerin yeniden değerlendirilmesini sağladı. Daha önce Güneş’in oluşumundan bu yana geçen milyarlarca yıl boyunca parlaklığının sürekli arttığı düşünülüyordu. Eryurt’un araştırmaları ise Güneş’in geçmişte daha parlak ve daha sıcak bir dönem geçirmiş olabileceğini gösterdi.
Bu çalışmalar, uzay araştırmaları açısından da önemli sonuçlar doğurdu. Özellikle Ay’a gönderilecek araçların karşılaşacağı sıcaklık koşullarının anlaşılması için Güneş’in geçmişteki davranışının bilinmesi gerekiyordu. Bu nedenle Eryurt’un araştırmaları NASA için büyük değer taşıdı.
NASA, Ay’a yapılan ilk insanlı uçuşun başarısına katkı sağlayan bu çalışmalar nedeniyle Dilhan Eryurt’u Apollo Başarı Ödülü (Apollo Achievement Award) ile onurlandırdı. Eryurt, bu ödülü alan bilim insanları arasında yer aldı.
1969–1973 yılları arasında NASA’da yeniden araştırmalarını sürdüren Eryurt, 1973 yılında Orta Doğu Teknik Üniversitesi Fizik Bölümü’ne dönerek astrofizik alanında eğitim ve araştırma çalışmalarına devam etti. 1988’de ODTÜ Fizik Bölümü başkanlığı yaptı ve Fen-Edebiyat Fakültesi dekanlığını beş yıl boyunca yürüttü. 1993 yılında emekliye ayrıldı.
Sonuç Olarak
Dilhan Eryurt, astronomların çalışma biçimlerini ikiye ayırır: gözlem yapan astronomlar ve elde edilen verileri kuramsal olarak inceleyen astronomlar. Ona göre her iki yaklaşım da bilimsel ilerleme için önemlidir. Astronomlar hangi yolu seçerse seçsin, elde ettikleri sonuçları meslektaşlarıyla paylaşmalı ve bilimsel tartışmalarla geliştirmelidir.
Astrofizik alanındaki birçok temel kaynakta Dilhan Eryurt’un çalışmalarına yer verilmiştir. Yakın çalışma arkadaşlarından Prof. Dr. Hakkı Ogelman, onu “bilim virtüözü” olarak nitelendirmiştir.
Eryurt, öğrencilerin de mümkün olduğunca bağımsız çalışabilmelerini çok önemserdi. Ona göre bilimsel gelişme, ancak özgür düşünce ve sürekli çalışma ile mümkündür. Bu nedenle yetiştirdiği öğrencilerin pek çoğu daha sonra uluslararası düzeyde başarılı bilim insanları olmuştur. Emekliliğinden sonra da üniversitelerle bağını koparmamış, genç araştırmacılara destek olmaya devam etmiştir.
Sadece Türk bilim dünyasına değil, insanlık tarihine de adını “Güneşi Zapt Eden Kadın” olarak yazdıran Dilhan Eryurt, 13 Eylül 2012’de hayatını kaybetti. Ancak yetiştirdiği öğrenciler, eşsiz zekâsı ve azmiyle araladığı kapıdan ilerleyerek onun açtığı yolda bilimin ışığını takip etmeye devam ediyor.
Size Bir Mesajımız Var!
Matematiksel, matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım.
Matematiksel
