Moiré Desenleri: Tekdüze Çizgilerin Oluşturduğu İlginç Bir Optik Yanılsama

Pencere tüllerinde, televizyon ekranlarında, otoyol çitlerinde, akla gelmedik yerlerde birdenbire ortaya çıkıp sonra kaybolan hareler yani Moiré desenleri ile karşılaşıyor ama gözden kaçırıyor olabilirsiniz. Onları bir göz yanılması zannetsek de aslında durum bundan çok daha fazlasıdır. Moire deseni iki tane özdeş deseni üst üste koyup, birini hafifçe ötelediğimiz veya döndürdüğümüz zaman ortaya çıkan hareli görünüme verilen addır. Bu fenomen ilk olarak 1874’te Rayleigh saçılımı olarak bilinen kavramın da kaşifi Lord Rayleigh ( John William Strutt) tarafından ortaya atılmıştır.

Moiré desenlerinin yaşam alanı, üst üste binen düzenli motiflerin bulunduğu herhangi bir yer olabilir. Moiré
motiflerinin neye benzediğini anlamanın en iyi yolu, bu iş için üretilmiş saydam ve opak şablonlarla oynamaktır. kaynak: https://tr.wikipedia.org/

Aslında Moire desenleri ile yaşamınızda ilk kez karşılaştığınız yer büyük olasılıkla evinizin penceresidir. Sonucunda bu desenler tül perdenin katlanıp üst üste geldiği yerlerde seçilebilen yuvarlak hatlı şekillerdir. Gözenekli dokumalı kumaşların üst üste geldiği hemen her yerde moiré desenleri oluşur. Ayrıca, dolabınızda duran pırıltılı ipek gömleklerde, size Moire gösterisi sunacaktır. Zaten, moire sözcüğü, Fransızcada, dökümlerinde kendine özgü dalgalı pırıltılar gösteren, belli bir tip ipekli kumaşı adlandırmak üzere üretilmiş eski bir terimdir.

Moiré desenleri üst üste binen düzenli motiflerin bulunduğu herhangi bir yerde karşımıza çıkar. Gömleğe dikkatle bakarsanız bu desenleri sizin de fark etmeniz mümkün olacaktır.

Matbaacılıkta moire desenleri eski bir problemdir. Bir dergide gri renkli olarak gördüğümüz bölgeler aslında bir sürü siyah noktadan oluşur. Eğer bu gri bölgeyi daha da koyultmak istiyorsak daha fazla siyah nokta eklemek zorunda kalırız. Ama eğer bu noktalar eş aralıklıysa o zaman moire desenleri ortaya çıkar. Bunun önüne geçmek için nokta aralıkları rastgele olacak şekilde ayarlanır. Bazen, gazete ve dergilerdeki fotoğraflarda görebileceğiniz belli belirsiz verev çizgiler, tüm önlemlere karşın kaza sonucu oluşan moiré desenlerinden başka bir şey değildir.

Moiré Desenleri Neden Oluşur?

Bu iki motifin orta noktalarına bir süre baktıktan sonra gözlerinizi hafifçe kıpırdattıkça, gözünüzün bir önceki an odakladığı görüntüyle o anda gördüğünü üst üste bindirecektir. Bu da, belli belirsiz, hareketli moiré deseni oluşmasına yol açacaktır.

Bu durum retinamızdaki sinir uçlarının, ışık uyarısını, görüntüyü, kısa bir süre için depolamalarından kaynaklanıyor. Bunun en uç örneği, parlak bir ışık kaynağına baktıktan sonra etrafta gördüğümüz hayalet lekelerdir. Aslında, sık çizgili bir motife bakarken, biz farkına varmadan gözümüz hafif hafif hareket ettikçe, motifin, retinamızdaki hayalet görüntüsü, o an algıladığımız en son görüntüyle üst üste binecektir. Gözlerimizi sürekli, tam olarak aynı noktaya odaklayamadığımızdan, moiré desenleri oluşur.

Yurtdışında, eğlence amacıyla üretilmiş moiré deseni şablonları vardır. Ancak bunları edinmek yerine bu desenin nasıl oluştuğunu görmek istiyorsanız iki tane özdeş cetvel alın ve görselde gördüğünüz gibi birini çok az öteleyerek üst üste yerleştirin.

Günümüzde Moiré desenleri sayesinde; optik, dalga hareketi, stres analizi, kristalografi, matematik ve algı psikolojisindeki problemler çözülmektedir. Fizik alanı dışında, grafik tasarımı alanlarında da karşımıza çıkan bu desenler etkili ürün tasarımları yaratmanıza olanak tanıyan bir teknik olarak kabul ediliyor.



Kaynaklar ve İleri Okumalar:


Dip Not

Matematiksel, 2015 yılından beri yayında olan ve Türkiye’de matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konularda ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım.

Sibel Çağlar

Merhabalar. Matematik öğretmeni olarak başladığım hayatıma 2016 yılında kurduğum matematiksel.org web sitesinde içerikler üreterek devam ediyorum. Matematiğin aydınlık yüzünü paylaşıyorum. Amacım matematiğin hayattan kopuk olmadığını kanıtlamaktı. Devamında ekip arkadaşlarımın da dahil olması ile kocaman bir aile olduk. Amacımıza da kısmen ulaştık. Yolumuz daha uzun ama kesinlikle çok keyifli.
Başa dön tuşu