Tanıyanların Cahit Hoca’sı: Cahit Arf

“Evrenin sırrını arıyorsanız, benim yaptığım gibi sayılara gelin. Sonsuzluk her şeyin cevabıdır. Sayı sonsuzdur.”cahitarf1

Tanıyanlar için o yalnızca “Cahit Hoca”ydı. Konusunda dünyanın saygın bilim insanlarından biriydi. Hoca nitelemesine pek az insan onun kazandırdığı saygınlığı kazandırmıştır. Hocalığı matematikle sınırlı değildi; sanatla, yaşamla ve ölümle ilgili fikirlerini de söyler, en önemlisi herkese dinletirdi.

Cahit Arf, 11 Ekim 1910’da Selanik’te doğdu. Balkan Savaşı sırasında ailesi İstanbul’a göçtü. Cahit Arf’ın matematiğe ilgisi o yıllarda başlamıştır, daha ilkokuldayken Pisagor teoreminin geometrik ispatını anlamıştır. İspatta çizilen şekil bir eşeğin kulaklarına benzetildiği için, eskiler bu teoreme “Eşek Teoremi” de derler. Hoca anılarını anlatırken aynı adı kullanırdı.

15O yıllarda Türk Lirası Fransız Frank’ı karşısında değerli olduğundan Cahit Arf’ın babası onu lise eğitimi için Fransa’ya gönderir. Yıl 1926. İki yıl sonra mali nedenlerle Türkiye’ye döner. Kazandığı bir bursla bu sefer yüksek öğretim için Fransa’ya tekrar gider ve Ecole Normale Supérieure’ü iki yılda bitirir. Fransa’da kalabilecekken Türkiye’ye döner ve Galatasaray Lisesi’nde, yabancı bir öğretmen 600 lira aylık alırken, 60 lira aylıkla öğretmenliğe başlar. Bu idealizm karşılıksız kalmaz ve İstanbul Üniversitesi’nden asistanlık teklifi alır ve kabul eder. Ardından, 1937’de, doktorasını yapmak üzere Almanya’ya Göttingen Üniversitesi’ne gider. Tez hocası Hasse’dir. 1938’de, şimdi matematikte Hasse-Arf Teoremi olarak bilinen ünlü sonucu da içeren doktora çalışmasını bitirir. Hasse’nin ısrarıyla çalışmalarına devam etmek için bir yıl daha Almanya’da kalır.

Cahit Hoca İkinci Dünya Savaşı’nın başlamasıyla İstanbul Üniversitesi’ne döner. 1943’te profesör, 1955’te de ordinaryüs olur. 1962’ye kadar İstanbul Üniversitesi’nde çalışır. Bu arada Maryland Üniversitesi’nde ziyaretçi profesör olarak bulunur ve Mainz Akademisi’ne üye seçilir. 1963’te kısa bir süre Robert Koleji’nde ders verdikten sonra 1966’da ABD’ye gider, Princeton ve Kaliforniya üniversitelerinde çalışır. 1967’de Türkiye’ye dönerek Orta Doğu Teknik Üniversitesi’nde görev alır. TÜBİTAK’ın kurulmasında çok etkin rol oynar. Gebze’deki Marmara Araştırma Merkezi’nin kuruluşunda Cahit Hoca da vardır.

Cahit Arf matematikte Hasse-Arf  teoremi ile ün kazanmıştır. Burada adı  geçen diğer kişi, Alman kökenli ünlü matematikçi Helmut Hasse’dir. Sentetik geometri problemlerini, cetvel ve pergelle çözülebilir olup olmadıklarına göre sınıflandırmayı tasarlayan Arf, Fransız matematikçi Evariste Galois’in gruplar kavramından, özellikle cebirsel denklemlerin çözümünde grup kavramının uygulamasına ilişkin çalışmalarından yararlanmıştır. Eskiçağ’ın ünlü problemlerinden biri olan, cetvel ve pergel kullanarak bir açının üç eşit parçaya bölünüp bölünemeyeceği sorunu ile de ilgilenmiş ve yalnızca ikinci dereceden cebirsel denklemlere indirgenebilen problemlerin cetvel ve pergel yardımıyla  çözülebileceğini kanıtlamıştır. Cahit Arf matematik literatürüne “Arf değişmezi”, “Arf halkaları ve “Arf kapanışları” kavramlarıyla da adını yazdırmıştır.

Cahit Arf 1980’de emekli oldu ve İstanbul’a yerleşti. Yaşamı ödüllerle doludur. 1948’de İnönü Ödülü’nü kazandı, değişik üniversiteler fahri doktoralar verdiler ve Fransa’dan 1994’te Commandeur des Palmes Académiques ödülünü aldı.

Cahit Hoca’yı 26 Aralık 1997’de kaybettik. Ama büyük bir bilim adamı olarak bize kattıkları yaşamaya devam ediyor.

Haluk Oral – Matematik Dünyası, 2003 Güz sayısı

Zeki Tez – Matematiğin Kültürel Tarihi

Matematiksel

Yazıyı Hazırlayan: Matematiksel

Bu yazı gönüllü yazarlarımız tarafından hazırlanmış veya sitemiz editörleri tarafından belirtilen kaynaktan aslına uygun kalınarak eklenmiştir.

Bunlara da Göz Atın

Yaşadığı Çağı ve Toplumu Kavrayan Bir Bilim İnsanı: Hüseyin Cavid Erginsoy

O bir kuyrukluyıldızdı, hepimize değdi geçti” – Cahit Arf Gerek bilimsel ve mesleki başarıları, gerekse çok …

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

ga('send', 'pageview');