BİLİM İNSANLARI

Tanıyanların Cahit Hoca’sı: Cahit Arf

“Evrenin sırrını arıyorsanız, benim yaptığım gibi sayılara gelin. Sonsuzluk her şeyin cevabıdır. Sayı sonsuzdur.”

Tanıyanlar için o yalnızca “Cahit Hoca”ydı. Alanında dünyanın saygın bilim insanlarından birisiydi. Türkiye’nin yetiştirdiği en önemli bilim insanlarından birisini biraz daha yakından tanıtalım sizlere…

Kısaca Cahit Arf

Matematiği bir yaşam tarzı olarak benimseyen Cahit Arf, 1910 yılında Selanik’te doğdu. Matematiğe olan ilgisi ilkokul beşinci sınıf öğrencisiyken başladı. Ortaokul yıllarında arkadaşlarının çözemediği matematik sorularını çözebilmesi ailesi ve öğretmenlerinin ilgisini çekti.

cahit arf

Ailesi tarafından Paris’teki St. Louis Lisesi’nde okumak üzere Fransa’ya gönderildi. Yüksek öğrenimini devlet bursu ile gönderildiği Fransa’da Ecole Normale Superieure’de tamamladı.

1932 yılında yurda döndü. Galatasaray Lisesi ile İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi’nde öğretmenlik yaptı. 1937’de, doktorasını yapmak üzere Almanya’ya Göttingen Üniversitesi’ne gitti. Tez hocası Helmut Hasse’dir.

1938’de, şimdi matematikte Hasse-Arf Teoremi olarak bilinen doktora çalışmasını bitirdi.

1943’te profesör, 1955’te de ordinaryüs oldu ve burada 1962’ye kadar İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi’nde çalıştı. Bu arada Maryland Üniversitesi’nde ziyaretçi profesör olarak bulundu ve Mainz Akademisi’ne üye seçildi.

1963’te kısa bir süre Robert Koleji’nde ders verdikten sonra 1966’da ABD’ye gidip, Princeton ve Kaliforniya üniversitelerinde çalıştı.

1967’de Türkiye’ye dönerek Orta Doğu Teknik Üniversitesi’nde görev aldı. TÜBİTAK’ın kurulmasında etkin rol oynadı.

Hasse-Arf Teoremi

Cahit Arf matematikte Hasse-Arf  teoremi ile ün kazanmıştır. Burada adı  geçen diğer kişi, Alman kökenli ünlü matematikçi Helmut Hasse’dir.

Sentetik geometri problemlerini, cetvel ve pergelle çözülebilir olup olmadıklarına göre sınıflandırmayı tasarlayan Arf, Fransız matematikçi Evariste Galois’in gruplar kavramından, özellikle cebirsel denklemlerin çözümünde grup kavramının uygulamasına ilişkin çalışmalarından yararlanmıştır.

Eskiçağ’ın ünlü problemlerinden biri olan, cetvel ve pergel kullanarak bir açının üç eşit parçaya bölünüp bölünemeyeceği sorunu ile de ilgilenmiş ve yalnızca ikinci dereceden cebirsel denklemlere indirgenebilen problemlerin cetvel ve pergel yardımıyla çözülebileceğini kanıtlamıştır.

Cahit Arf matematik literatürüne “Arf değişmezi”, “Arf halkaları ve “Arf kapanışları” kavramlarıyla da adını yazdırmıştır.

Cahit Arf 1980’de emekli oldu ve İstanbul’a yerleşti. Yaşamı ödüllerle doludur. 1948’de İnönü Ödülü’nü kazandı, değişik üniversiteler fahri doktoralar verdiler ve Fransa’dan 1994’te Commandeur des Palmes Académiques ödülünü aldı.

Cahit Hoca’yı 26 Aralık 1997’de kaybettik. Ama büyük bir bilim adamı olarak bize kattıkları yaşamaya devam ediyor.

Göz atmak isteyebilirsiniz: Cahit Arf ve Hayali

Kaynaklar:

Haluk Oral – Matematik Dünyası, 2003 Güz sayısı

Zeki Tez – Matematiğin Kültürel Tarihi

Matematiksel

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
Kapalı