BİLİM İNSANLARI

Tanıyanların Cahit Hoca’sı: Cahit Arf

“Evrenin sırrını arıyorsanız, benim yaptığım gibi sayılara gelin. Sonsuzluk her şeyin cevabıdır. Sayı sonsuzdur.”

Tanıyanlar için o yalnızca “Cahit Hoca”ydı. Alanında dünyanın saygın bilim insanlarından birisiydi. Türkiye’nin yetiştirdiği en önemli bilim insanlarından birisini biraz daha yakından tanıtalım sizlere…

Kısaca Cahit Arf

Matematiği bir yaşam tarzı olarak benimseyen Cahit Arf, 1910 yılında Selanik’te doğdu. İlkokul beşinci sınıf hayatının dönüm noktası olacaktı. Matematik öğretmeni onun mantıksal çıkarımlarını çok beğendiğinden ona farklı bir eğitim vermek gerektiğini düşündü ve onun içindeki matematik tutkusunu tetikledi. Ortaokul yıllarına geldiğinde arkadaşlarına akşamları ders çalıştırmaya başlamıştı.

Daha sonraları matematikte en iyi öğrenme ve tekrarlarını arkadaşlarını çalıştırırken gerçekleştirdiğini söyleyecekti. İlerleyen yıllarda ailesi onu eğitimini tamamlaması için Paris’teki St. Louis Lisesi’ne gönderdi.

Devamında Yüksek öğrenimini devlet bursu ile Fransa’da Ecole Normale Superieure’de tamamladı.

1932 yılında yurda döndü. Galatasaray Lisesi ile İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi’nde öğretmenlik yaptı. 1937’de, doktorasını yapmak üzere Almanya’ya Göttingen Üniversitesi’ne gitti. Tez hocası Helmut Hasse idi.

1938’de, şimdi matematikte Hasse-Arf Teoremi olarak bilinen doktora çalışmasını bir yılda bitirdi.

Olağanüstü doktora tezi sonrası ülkesine dönen Cahit Arf üniversitede 1943 yılında henüz 33 yaşında iken profesör ve 45 yaşında ordinaryüs profesör unvanlarını aldı. 1962’ye kadar İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi’nde çalıştı.

Bu arada Maryland Üniversitesi’nde ziyaretçi profesör olarak bulundu ve Mainz Akademisi’ne üye seçildi. 1963’te kısa bir süre Robert Koleji’nde ders verdikten sonra 1966’da ABD’ye gidip, Princeton ve Kaliforniya üniversitelerinde çalıştı.

1967’de Türkiye’ye dönerek Orta Doğu Teknik Üniversitesi’nde görev aldı. TÜBİTAK’ın kurulmasında etkin rol oynadı.

Hasse-Arf Teoremi

Cahit Arf matematikte Hasse-Arf  teoremi ile ün kazanmıştır. Burada adı  geçen diğer kişi, Alman kökenli ünlü matematikçi Helmut Hasse’dir.

Sentetik geometri problemlerini, cetvel ve pergelle çözülebilir olup olmadıklarına göre sınıflandırmayı tasarlayan Arf, Fransız matematikçi Evariste Galois’in gruplar kavramından, özellikle cebirsel denklemlerin çözümünde grup kavramının uygulamasına ilişkin çalışmalarından yararlanmıştır.

Eskiçağ’ın ünlü problemlerinden biri olan, cetvel ve pergel kullanarak bir açının üç eşit parçaya bölünüp bölünemeyeceği sorunu ile de ilgilenmiş ve yalnızca ikinci dereceden cebirsel denklemlere indirgenebilen problemlerin cetvel ve pergel yardımıyla çözülebileceğini kanıtlamıştır.

Cahit Arf matematik literatürüne “Arf değişmezi”, “Arf halkaları ve “Arf kapanışları” kavramlarıyla da adını yazdırmıştır.

Düzenli olarak her gün çalışan, uzun çalışma saatlerini hiç değiştirmeyen Cahit Arf’ın bu çalıma alışkanlığı 80 yıl sürdü. Cahit Arf 1980’de emekli oldu ve İstanbul’a yerleşti.

başarıları ile dünya tarihine adını altın harfler ile yazdıran Cahit Hoca’yı 26 Aralık 1997’de kaybettik. Ama büyük bir bilim insanı olarak bize kattıkları yaşamaya devam ediyor.

Göz atmak isteyebilirsiniz: Cahit Arf ve Hayali

Kaynaklar:

Haluk Oral – Matematik Dünyası, 2003 Güz sayısı

Zeki Tez – Matematiğin Kültürel Tarihi

Matematiksel

Paylaşmak Güzeldir

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Kapalı