Perspektif Algımız Bozulursa: Eğik Kule İllüzyonu

Sizlerle paylaştığımız Pisa Kulesi’nin iki fotoğrafına da dikkatlice bakın. Fark ettiyseniz, sağdaki kule, soldaki kuleye göre biraz daha eğik gibi görünüyor. Ancak biliyoruz ki bu mümkün değildir. Sonuçta Pisa Kulesi’nin eğimi sabittir. İki fotoğraf arasındaki bir fark yok. Aslında, bu fotoğrafların her ikisi de aynıdır ve fotoğrafı çeken kişi tamamen aynı açıdan çekimi gerçekleştirmiştir.

Frederick Kingdom, Ali Yoonessi ve Elena Gheorghiu tarafından keşfedilen Eğik Kule İllüzyonu. Sanki açısı değiştirilerek çekilmiş iki farklı fotoğraf gibi görünen fotoğraflar üst üste konulduğunda ise tam oturuyor ve aynı kare olduğunu gözler önüne seriyor. Eğik Kule İllüzyonu ilk olarak 2007’de Perception dergisinde yayınlandı . İllüzyon ayrıca 2007’de Yılın En İyi İllüzyonu yarışmasını kazandı.

Ancak elbette bunda bir gariplik var diye düşünmekte de haklısınız. Bunun nedeni aslında beyninizin kendi kendini kandırmasıdır. Şu anda ödül almış bir görsel illüzyon ile karşı karşıyasınız. Yüzlerce, belki de binlerce görsel bilimci, psikolog, sinirbilimci, sanatçı, mimar, mühendis ve biyolog bu yanılgının varlığını 2007 yılına kadar fark edemedi. Bu şaşırtıcı etki ilk olarak yukarıdaki görüntüde fark edilse de daha sonra başka nesnelerin görüntülerinde de var olduğu anlaşıldı. Ardından da bunun nedenleri üzerinde çalışmalar ve olası açıklamalar geldi.

Açıklama kısmına geçmeden önce aşağıdaki görüntüye göz atın. Burada birbirine paralel biçimde durduğunu bildiğimiz iki gökdelenin aşağıdan çekilmiş bir fotoğrafını görüyorsunuz. Sizin de fark etmiş olacağınız gibi, bu iki görüntü aslında Pisa Kulesi fotoğrafının tam tersi bir algıyı bizlerde oluşturuyor. Yani iki gökdelen birbirinden uzaklaşmak yerine, fotoğrafın tepesinde bir yerde birbirine yakınlaşıyor.

Görseldeki iki gökdelen elbette birbirine paraleldir. Ancak üç boyutlu algı mekanizmamız bu binaların birbirine doğru eğildiğini düşünmemize neden oluyor.

Eğik Kule İllüzyonu Neden Gerçekleşiyor?

Duyularınız aracılığıyla dış dünyaya doğrudan erişiminiz olduğunu hissedersiniz. Ancak, aslında her şey beynin görev kontrol merkezinde gerçekleşmektedir. Yani. görme, gözlerimizde; işitme, kulaklarımızda; koklama burnumuzda yürütülen eylemler değildir. Ayrıca görme eylemi bu eylemler içerisinde en karmaşık olanıdır. Beynin yaklaşık üçte birinin görmeye adanmış olması bu nedenle şaşırtıcı değildir. Görsel yanılsamalar (illüzyonlar), bu sistemin evriminin, ulaştığı noktada yapmamıza izin verdiği işlerin tam sınırında gerçekleşir. Eğik Kule İllüzyonu ‘da buna bir örnektir.

Normalde birbirine paralel olan çizgiler, gözümüze ufuk noktasında birbirine yaklaşıyormuş gibi görünürler. Beynimiz, ufuk noktasına doğru birbirine yaklaşan çizgileri “paralel” olarak algılar. Aslında perspektifin doğası da zaten budur. Bu nedenle yukarıdaki gökdelen örneğinde de gösterdiğimiz gibi iki paralel yapı, fotoğrafın iki boyutlu yüzeyinde birleşiyor gibi gözükür.

Bu Yanılgının Nedeni Perspektif Algımız

Ancak aynı fotoğraf yan yana iki defa konduğunda bu etki ortaya çıkmaz. Ufuk noktasında birbirine yaklaşmadıkları için, beynimiz bunları birbirine paralel olarak anlamaz. Bu esnada da birbirinden uzaklaşıyor olduğunu varsayar. Yani, dünyayı yorumlarken genellikle çok iyi çalışan mekanizma, iki fotoğrafı yan yana yorumlarken bozulur. Yukarıdaki ikiz gökdelenler örneğimizde biraz değişiklik yapalım. Görsellerden bir tanesini kesip, kopyalayarak yanına yapıştıralım. İki gökdelenin paralel olduklarını elbette biliyoruz. Ancak artık görsel algımız iki binanın birbirinden uzaklaştığını söylüyor.

Yanılsama bu fotoğrafta tekrar karşımıza çıkıyor. Sağ ve soldaki binalar birbirinin aynısıdır.

Benzer görüntülerin analizi, bu fenomenin her türlü uzaklaşan nesne için geçerli olduğunu göstermiştir. Aslında,  paralel çizgiler içeren birçok fotoğraftan aynı etki elde edilir. Aşağıdaki fotoğraf çiftlerinde bunu görebilirsiniz.

Yan yana olan aynı resimlerde tren rayları farklı açılarda görünüyor. 

Ancak bu illüzyon aşağıdaki görselde karşınıza çıkmayacaktır. İki çizim de birbirini aynı ve eğik olmasına rağmen beynimiz onları herhangi bir derinlik algısı ile ilişkilendirmiyor. Sonuçta beynimiz hiç durmadan bizim için ancak bazen de bize karşı çalışıyor.

Eğik Kule İllüzyonu, iki eğik Japon manga kızını gördüğümüzde ortaya çıkmaz,


Kaynaklar ve ileri okumalar

  • Leaning Tower Illusion; Bağlantı: https://www.illusionsindex.org/i/leaning-tower-illusion
  • Year’s Best Optical Illusion; yayınlanma tarihi: 23 Mayıs 2007; Bağlantı:
  • Kingdom, F.A.A., Yoonessi, A.and Gheorghiu, E. 2007a. “The Leaning Tower Illusion: A New Illusion of Perspective”, Perception, 36(3): 475-477.
  • Kingdom, F.A.A., Yoonessi, A.and Gheorghiu, E. 2007b. “Leaning tower illusion”, Scholarpedia, 2(12): 5392. doi:10.4249/scholarpedia.5392, accessed 30 August 2017.
  • Macpherson, F., 2012. Cognitive penetration of colour experience: Rethinking the issue in light of an indirect mechanism. Philosophy and Phenomenological Research, 84(1), pp.24-62.

Dip Not:

Matematiksel, 2015 yılından beri yayında olan ve Türkiye’de matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım

Matematiksel

Sibel Çağlar

Merhabalar. Matematik öğretmeni olarak başladığım hayatıma 2016 yılında kurduğum matematiksel.org web sitesinde içerikler üreterek devam ediyorum. Matematiğin aydınlık yüzünü paylaşıyorum. Amacım matematiğin hayattan kopuk olmadığını kanıtlamaktı. Devamında ekip arkadaşlarımın da dahil olması ile kocaman bir aile olduk. Amacımıza da kısmen ulaştık. Yolumuz daha uzun ama kesinlikle çok keyifli.
Başa dön tuşu