Bir Gökdelenin Yüksekliğini Barometre İle Nasıl Ölçersiniz?

Barometre hava basıncını ölçerek, hava durumundaki kısa dönemde oluşan değişikliği gösterebilir. Peki, barometre başka ne işe yarar? Mesela bir barometre yardımı ile bir gökdelenin yüksekliğini ölçebilir misiniz?

Bu nasıl soru şimdi diye düşünmeyin, zamanında sorulmuş hem de Kopenhagen’ daki bir üniversitede yapılan fizik sınavda. Sorudan ziyade verilen cevaplar takdir edilesi…

Soru:  “Bir gökdelenin yüksekliğini barometre ile nasıl bulursunuz, anlatınız.”

Öğrencilerden birinin cevabı: “Barometrenin ucuna bir ip bağlarsınız. sonra gökdelenin tepesinden asıp sallarsınız. Barometre yere değdiğinde ipin boyuyla barometrenin boyunun toplamı gökdelenin yüksekliğini verecektir.”

Bu yanıt karşısında öğretmen sinirlenir, öğrenci dersten kalır ve sonuca itiraz eder. Sorunu çözmek için görevlendirilen yeni bir hoca, verilen yanıtın doğru olduğuna, fakat kayda değer bir fizik bilgisinin varlığını göstermediğine karar vererek, soruya fiziksel temellere dayalı bir yanıt bulması için çocuğa 6 dakika süre verir.

Süre sonunda öğrenci şu yanıtları geliştirir:

“İlk olarak, barometreyi gökdelenin tepesine çıkartıp kenarından aşağı bırakıp yere düşene kadar geçen süreyi ölçersiniz.

Binanın yüksekliği h = 1/2gt2 formülü uygulanarak hesaplanabilir. Fakat bu yöntem, barometre için kötü bir seçimdir!

Veya güneş parlıyorsa, barometrenin yüksekliğini ölçersiniz; sonra onu bir yere dikip gölge uzunluğunu ve sonra da gökdelenin gölge uzunluğunu ölçebilirsiniz. Bundan sonrası basit bir orantıyı (Thales bağıntısı) çözmek olacaktır.

Bir Gökdelenin Yüksekliğini Barometre İle Nasıl Ölçersiniz?

Fakat bu konuda çok bilimsel bir cevap istiyorsanız barometrenin ucuna bir sicim bağlayıp onu bir sarkaç gibi sallandırabilirsiniz; önce yer seviyesinde, daha sonra da gökdelenin tepesinde. Yüksekliği

T equals 2 straight pi square root of bevelled straight l over straight g end root

 formülündeki farktan yararlanarak bulabilirsiniz.

Yahut da gökdelenin dışarısında bir yangın çıkış merdiveni varsa, barometreyi bir cetvel gibi kullanarak yukarıya çıkarken gökdelenin boyunu barometre yüksekliği biriminden sayıp bunları toplayabilirsiniz.

Eğer ille de sıkıcı ve gelenekçi olmak istiyorsanız, tabii ki barometre ile gökdelenin tepesindeki ve yer seviyesindeki basıncı ölçer, milibar cinsinden çıkan farkı feet’e çevirebilir ve yüksekliği bulursunuz.

Ancak bizler daima zihnin bağımsızlığı ve bilimsel yöntemler kullanma konusunda teşvik edildiğimiz içindir ki en iyi yol, şüphesiz hademenin kapısını çalmak ve yeni bir barometre isteyip istemediğini sorarak, gökdelenin yüksekliğini söylemesi durumunda ona bu barometreyi vereceğimizi söylemek olurdu.”

Bu yanıtları veren öğrencinin adı, Fizik dalında Nobel Ödülü kazanan tek Danimarkalı olan ünlü kuantum fizikçisi Niels Bohrdur.

Kalıplara sığmamak böyle bir şey olsa gerek…

Kaynak: Zeki Tez, Fiziğin Kültürel Tarihi, Literatür Yayıncılık.

Matematiksel

Sibel Çağlar

7 yıl Kadıköy Anadolu Lisesinin devamında lisans eğitimimi Marmara Üniversitesi İng. Matematik öğretmenliği üzerine tamamladım. Devamında 20 yıl çeşitli özel eğitim kurumlarında matematik öğretmenliği ve eğitim koordinatörlüğü yaptım. 2015 yılında matematiksel.org web sitesini kurdum. Amacım bilime ilgiyi arttırmak, bilimin özellikle matematiğin zihin açıcı yönünü açığa koymaktı. Yolumuz daha uzun ve zorlu ancak en azından deniyoruz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu