Kitap meraklıları, uzun süredir basılı kitapların e-kitaplara kıyasla daha faydalı olduğunu savunsa da, bu görüşler genellikle kitabın görünümü ve okurken hissettirdikleri üzerine yoğunlaşıyor. Oysa araştırmalar, kâğıt üzerinde okuma eğilimimizin ardında bundan daha derin nedenler olabileceğini ortaya koyuyor.
E-kitap ile basılı kitabın avantajlarını ve daha verimli bir öğrenme süreci için hangisinin tercih edilmesi gerektiğini tartışmadan önce, okuma eyleminin nasıl gerçekleştiğini anlamamız gerekiyor.
İnsan Beyni Kelimeleri Nasıl Okur?
Çocukluk yıllarımızda edindiğimiz okuma becerisi, birbirinden farklı işlevlere sahip sinir hücrelerinin eş zamanlı çalışmasını gerektirir. Bu hücrelerin bir bölümü, objelerin fiziksel özelliklerini tanımada uzmanlaşmıştır. Nitekim harfler ve kelimeler de beynimiz açısından fiziksel nesneler olarak algılanır.
Bu nedenle, okuma yazmayı öğrenirken harflerin çizgilerine ve kıvrımlarına odaklanır, aralarındaki boşlukları ezberleriz. Beynimiz harfleri gerçek nesneler gibi algıladığı için, metnin bütününe de çeşitli nesnelerle dolu bir oda gibi yaklaşır. Yani, okuduğumuz metni hafızamıza kaydederken beynimiz karmaşık bir haritalama işlemi gerçekleştirir.
Ancak dijital kitaplar söz konusu olduğunda, bu sistemin işleyişinde bazı aksamalar ortaya çıkabilir. Çünkü basılı kitaplar okuyucuya sol ve sağ sayfalarla birlikte fiziksel, üç boyutlu bir deneyim sunar. Oysa aynı duyusal etkileşimi dijital bir ortamda yaşamak mümkün değildir.
Bir kitabı okurken odaklanma sürecimizi etkileyen birçok unsur vardır. Bunlardan biri de kitabı gerçekten hissetmek, yani sayfa çevirme eylemiyle dikkatimizi bir sayfadan diğerine bilinçli şekilde aktarabilmektir. Ayrıca kitap okurken, metnin neresinde olduğumuzu, kaç sayfa kaldığını ya da ne kadar ilerlediğimizi fiziksel olarak da algılarız.
E-kitap okuyucuları bu deneyimi bazı dijital göstergelerle taklit etmeye çalışsa da, beynimizi bu şekilde ikna etmek pek kolay değildir. Bu nedenle, elektronik ortamda yapılan okumalar sırasında dikkatin dağılması daha yüksek bir olasılıktır.
Dijital Kitap Okuma mı, Basılı Kitap Okuma mı: Hangisi?
1997 ile 2007 yılları arasında, sanki her çocuk — ve çoğu ebeveyn — J.K. Rowling’in Hogwarts Cadılık ve Büyücülük Okulu’nda geçen maceralarını okuyordu. Çocuklar kitapların çıkış gecelerinde gece yarısı etkinliklerine katılıyor, Cadılar Bayramı’nda cadı ve büyücü kılığına giriyor, kalın ciltleri defalarca baştan sona okuyordu.
Ancak 2000’lerin sonlarından itibaren, haberleri, blogları, e-postaları ve sosyal medya gönderilerini dijital ortamda okuma alışkanlığı basılı metnin yerini almaya başladı. Aynı dönemde, keyif için kitap okuyan çocukların oranı da keskin biçimde düştü. Bu yüzden, Harry Potter’ın yaptığı gibi çocukların hayal dünyasını topluca ele geçiren başka bir kitap serisini bir daha göremeyebiliriz.
Bu değişim yalnızca kitapların gençlik kültüründeki etkisini azaltmakla kalmıyor. Dijital okumaya yönelişin daha olumsuz bir sonucu da olabilir: 2023 tarihli bir meta-analize göre, çocukların okuduğunu anlama becerileri de bu süreçten olumsuz etkileniyor.
Çalışmada araştırmacılar yaklaşık 470.000 katılımcıyı kapsayan 26 çalışmayı bir araya getirdi. Bu çalışmaların her biri, boş zamanlarda yapılan dijital okumanın anlama üzerindeki etkisini inceliyordu. Sonuçlar, dijital okumanın da anlama becerilerini geliştirdiğini gösterdi; ancak bu olumlu etkinin basılı okumaya kıyasla altı ila yedi kat daha zayıf olduğu ve özellikle çocuklarda en düşük düzeyde kaldığı ortaya çıktı.
Dijital Kitap Okuma Neden Verimsizdir?
Kısacası eski dostumuz kitap, tüm o mütevazi görüntüsü ile bizlere öğrenme açısından en iyi deneyimi sağlar. Dijital okumanın neden daha az yararlı göründüğüne dair çeşitli açıklamalar öne sürülür. Öncelikle dijital metinlerin dilsel niteliği genellikle daha düşüktür.
İnternette daha sade kelimeler kullanılır, dilbilgisi kuralları ihmal edilir ve içerikler çoğu zaman kısadır. Bu tür metinler, karmaşık olay örgüleri ve çok sayıda karakter içeren uzun metinlerin gerektirdiği dikkat ve belleği talep etmez.
Ayrıca dijital ortamlarda dikkat dağıtıcı unsurlar sürekli yakındır. Sosyal medya, YouTube ve oyunlar tek tık uzağındadır. 2024’te yapılan bir çalışmada üniversite öğrencilerinin üçte ikisi okurken sosyal medyayı sık sık kontrol ettiğini söylemiştir. Katılımcıların yarısından fazlası bunun okuma alışkanlıklarını olumsuz etkilediğini belirtmiştir.
Sonuç olarak
Yine de durum yalnızca “basılı iyi, dijital kötü” biçiminde özetlenemez. 2024 tarihli bir derleme, basılı metnin özellikle daha büyük çocuklarda okuduğunu anlama becerisini geliştirdiğini, ancak dijital ortamların özellikle küçük çocuklarda ve öğrenme farklılıkları olanlarda dikkati artırabildiğini göstermiştir.
Sonucunda her iki ortamın güçlü ve zayıf yönleri mevcuttur. Bunu bilmek, çocukların öğrenmesini desteklemede önemlidir. Kitapsız kalmamanız dileğimizle…
Kaynaklar ve ileri okumalar:
- Ebook, Audio, Or Paper Book? What’s Best, According to Science; Yayınlanma tarihi: 22 Ocak 2020; Kaynak site: Intersting Enginering. Bağlantı :Ebook, Audio, Or Paper Book? What’s Best, According to Science/
- Delgado, Pablo & Vargas, Cristina & Ackerman, Rakefet & Salmerón, Ladislao. (2018). Don’t throw away your printed books: A meta-analysis on the effects of reading media on reading comprehension. Educational Research Review. 25. 23-38. 10.1016/j.edurev.2018.09.003.
- Mangen, Anne & Walgermo, Bente & Brønnick, Kolbjørn. (2013). Reading linear texts on paper versus computer screen: Effects on reading comprehension. International Journal of Educational Research. 58. 61-68. 10.1016/j.ijer.2012.12.002.
Matematiksel
Emeğinize sağlık hoş bir yazıydı
Okuduğunuz için teşekkür ederiz.