BİLİM TARİHİ

Verileri Nasıl Organize Edeceğimizi Öğreten Adam: William Playfair

Çizelgeler matematiksel verileri görselleştirmeye yarayan ögelerdir. Düz bir yazı halinde sunulan veriler çok fazla akılda kalıcı değilken, çizelgelerle sunulan veriler daha kolay, hızlı ve akılda kalıcı olmaktadır. Bir açıdan çizelgeler verilerin görsel özetleridir.

Çizelge çeşitleri içinde veri görselleştirmede en çok kullanılan çubuk, sütun, ve pasta grafiklerinin yaklaşık 200 yıllık bir geçmişi vardır. William Playfair’ın 1786’da icat ettiği bu grafikler günümüzde de yaygın olarak kullanılmakta ve pek çok kişi tarafından rahatlıkla algılanabilmektedir.

Kısaca William Playfair

William Playfair

Playfair’in hayatının bir pasta grafiği biçiminde çizseydiniz, her biri birbirinden farklı ince dilimlerden oluşurdu muhtemel. Genç yaşta ailesini yitiren William Playfair abisi matematikçi John Playfair himayesinde büyütüldü.

John her gün William’a köy evinin dışındaki termometreyi kontrol ettirir ve sıcaklık değerlerini büyük bir çizelgede işaretletirdi. Bu erken dönem bilim dersi Playfair’ın ilk veri toplama deneyimi idi.

İleri yıllarda rakamlarla temsil edilen şeylerin aynı zamanda çizgilerle de ifade edilebileceğini kendisine öğreten kişinin abisi olduğunu söyleyebilecek kadar da mütevazi biriydi William Playfair.

Genç yaşlarında evinden ayrıldıktan sonra Playfair, buharlı motor tasarımı ile yakında Sanayi Devrimi’ni başlatacak mühendis James Watt’ın yanında çıraklık yapmak için İngiltere’ye gitti. Yeni icatlarının karmaşık çizimlerini kopyalayarak geçen çalışma süreş sayesinde de çizim yeteneğini arttırdı.

1801’de Playfair tarafından çizilen ve Osmanlı İmparatorluğu’nun toprak varlıklarını gösteren ilk pasta grafiği.

1786’da, farklı Avrupa ülkelerinin ithalatını, ihracatını, ücretlerini ve verilerinin elverişli olduğu diğer eğilimleri temsil eden bir çubuk ve çizgi grafiklerinden oluşan Ticari ve Politik Atlas’ı yayınladı.

Buğdayın fiyatını bir tamircinin ortalama günlük ücretleri ile karşılaştıran çubuk grafiği

Bu kitabında 1700-1782 yılları arasında İngiliz ticaret ve borçlarının nasıl büyüdüğünü inceleyedi ve zaman içerisindeki değişimleri açıklamak için grafikler kullandı. Bu durum veri gösterimi için yaygın olarak kullanılan tablolardan sonra çarpıcı bir yenilikti.

İngiliz Ordusunun yıllara göre harcamalarını gösteren bir grafik

William Playfair, günümüzde veri görselleştirmesi dediğimiz gelişmelere tahmin edilemez katkılarda bulundu. Ancak hiç para kazanamadı.

İskoçya’nın ticaret ortaklarının göreceli önemini gösteren ilk çubuk grafiği

Hem İngiltere hem Fransa’da yıllarca bazı şaibeli işler çevirdikten sonra 1823 yılında yoksulluk içinde öldü. Grafikleri kendi yaşam süresi boyunca hiç popüler olmadı.

Yaşadığı dönemde neredeyse kimseyi bu grafiklerin önemine ve sayıları anlamayı ne kadar kolaylaştırdığına ikna edemedi, oysa yüz yıl sonra bu grafikler her yerde kullanılmaya başladı. 

Kaynak ve İleri okumalar:

The Scottish Scoundrel Who Changed How We See Data; https://www.atlasobscura.com/articles/the-scottish-scoundrel-who-changed-how-we-see-data

Üç Grafikle, İlk Grafiğin Hikayesi; https://hbrturkiye.com/dergi/uc-grafikle-ilk-grafigin-hikayesi

Matematiksel

Sibel Çağlar

Kadıköy Anadolu Lisesi, Marmara Üniversitesi, ardından uzun süre özel sektörde matematik öğretmenliği, eğitim koordinatörlüğü diye uzar gider özgeçmişim… Önemli olan katedilen değil, biriktirdiklerimiz ve aktarabildiklerimizdir bizden sonra gelenlere... Eğitim sisteminin içinde bulunduğu çıkmazı yıllarca iliklerimde hissettikten sonra, peki ama ne yapabilirim düşüncesiyle bu web sitesini kurmaya karar verdim. Amacım bilime ilgiyi arttırmak, bilimin özellikle matematiğin zihin açıcı yönünü açığa koymaktı. Yolumuz daha uzun ve zorlu ancak en azından deniyoruz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu