1960’larda uzay yarışının en yoğun döneminde, sıkça anlatılan bir hikâye vardır. NASA’daki bilim insanları, sıradan kalemlerin uzayda çalışmadığını fark eder. Astronotların not alabilmesi için yeni bir yöntem bulmaları gerekir. Bunun üzerine yerçekimsiz ortamda yazabilen uzay kalemi geliştirirler.
Efsaneye göre Sovyet mühendisleri ise çok daha basit bir yol izler: Kozmonotlara sıradan kurşun kalem verirler.
Bu hikâye, sadelik ve tasarruf mesajıyla birlikte bürokrasinin sağduyu eksikliğini ima eden bir anlatı olarak internette dolaşır. Ne yazık ki tamamen bir mittir.
Neden Uzayda Kurşun Kalem Kullanmak Sakıncalıdır?
Tipik bir kurşun kalem, grafitten oluşan bir çekirdeğe ve ahşap bir dış kaplamaya sahiptir. Grafit; yumuşak, yağlı, kâğıt üzerinde iz bırakan, gri-siyah renkte katı bir maddedir.
Aslında elmas ve kömürde olduğu gibi, yalnızca saf karbon atomlarından oluşur. Bu üç maddenin farklı fiziksel özelliklere sahip olmasının nedeni, karbon atomlarının her birinde farklı bir geometrik yapıda dizilmesidir.
Grafitle ilgili temel sorunlardan biri, oldukça yanıcı bir madde olmasıdır. Ayrıca kolayca kırılır, bu da grafit tozlarının oluşmasına yol açar. Bu parçacıklar, yerçekimsiz bir ortamda ciddi tehlikeler yaratma potansiyeline sahiptir. Bu nedenle kurşun kalem, uzay koşullarında güvenli bir seçenek değildir.
Aslına bakarsanız, bir dönem kurşun kalemler gerçekten uzayda kullanıldı. NASA tarihçilerine göre hem NASA astronotları hem de Sovyet kozmonotları başlangıçta kurşun kalem kullandı. NASA, 1965’te Houston merkezli Tycam Engineering Manufacturing’den 34 adet mekanik kalem sipariş etti. Bu kalemler için toplam 4.382,50 dolar, yani kalem başına 128,89 dolar ödedi.
NASA’nın yürüttüğü araştırmalar ve bu projelere ayrılan bütçelerle ilgili söylentiler, zamanla kontrolden çıktı. Kamuoyunda, kurumun vergi gelirlerini gereksiz harcamalarla tükettiğine dair bir algı oluştu. Toplumun bu hassas atmosferinde, NASA’nın yalnızca kalem siparişi için 4.000 doların üzerinde ödeme yapması sert eleştiriler aldı.
Neyse ki bu durum uzun sürmedi. Paul Fisher, “Space Pen” (Uzay Kalemi) adını verdiği özel bir kalem geliştirdi. Fisher Pen Company, bugün “uzay kalemi” olarak bilinen kalemi geliştirmek için yaklaşık 1 milyon dolar yatırım yaptı. Bu para NASA’dan gelmedi; ajans kalem ortaya çıktıktan sonra sürece dahil oldu.
Kurşun Kaleme Alternatif Uzay Kalemi Oldu
Fisher, 1965’te baş aşağı yazabilen, aşırı soğukta ya da sıcakta (eksi 50 Fahrenheit’ten 400 Fahrenheit dereceye kadar) çalışabilen ve hatta su altında ya da başka sıvıların içinde de yazı yazabilen bir kalemin patentini aldı. Tek sorun, sıcaklık çok yükseldiğinde mürekkebin mavi yerine yeşile dönmesiydi.
Aynı yıl Fisher, AG-7 “Anti-Gravity” Space Pen’i NASA’ya sundu. Mekanik kalem skandalı hâlâ hatırdaydı, bu yüzden NASA başlangıçta temkinli davrandı. Ancak kapsamlı testlerden sonra ajans bu kalemi kabul etti ve 1967’den itibaren uzay uçuşlarında kullanmaya başladı.
Şubat 1968 tarihli Associated Press haberine göre NASA, Apollo programı için 400 adet Fisher anti-gravity tükenmez kalem sipariş etti. Ertesi yıl Sovyetler Birliği, Soyuz görevlerinde kullanmak üzere 100 kalem ve 1.000 mürekkep kartuşu satın aldı.
Uzay kalemi, Apollo programına yalnızca mikro yerçekiminde yazı yazmayı sağlayarak katkı vermedi. Fisher Space Pen Company’ye göre Apollo 11 astronotları dönüş yolculuğunu mümkün kılan arızalı bir ateşleme anahtarını geçici olarak bu kalemle tamir etti.
Sonuç Olarak
1960’ların sonlarından beri Amerikalı astronotlar ve Rus kozmonotlar Fisher kalemlerini kullanıyor. Fisher zaman içinde bu kalemlerin çeşitli modellerini üretti. “Shuttle Pen” adlı yeni bir model, NASA’nın uzay mekiği programında ve Rus uzay istasyonu Mir’de de kullanıldı. Elbette uzaya gitmene gerek yok. Bugün dünyada yaşayan herkes yaklaşık 50 dolara bir uzay kalemine sahip olabilir.
Ayrıca göz atmak isterseniz: Neden Matematikçiler Hagoromo Tebeşiri Kullanmaktan Vazgeçmiyor?
Kaynaklar ve ileri okumalar
- The Truth Behind The Million Dollar Space Pen Hoax; Yayınlanma tarihi: 27 Mart 2015. Bağlantı: The Truth Behind The Million Dollar Space Pen Hoax
- Space Pens, Pencils, and. How NASA Takes Notes in Space; Yayınlanma tarihi: 27 Ağustos 2021; Bağlantı: https://www.nasa.gov/
Size Bir Mesajımız Var!
Matematiksel, matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım.
Matematiksel
