Astronomi ve Kozmoloji

Yıldız Işıkları Neden Titreşir Ve Yanıp Söner?

Işık kirliliğinden uzak, berrak ve bulutsuz bir gecede gökyüzünden size göz kırpan yaklaşık 6.000 yıldız görebilirsiniz. Bu görüntü oldukça romantik olsa da elbette yıldızlar yanıp sönmezler ve size göz kırpmazlar. Bir astronot olsaydınız ve yıldızlara uzaydan bakabilseydiniz bunu siz de gözlemleyebilirdiniz. Dünya’dan baktığımızda yıldızların yanıp sönüyor gibi gözükmelerinin nedeni etrafımızı saran hava yani atmosferimizdir.

Dünya’nın atmosferi, uzayı görmek için bakmamız gereken bir pencere gibidir. Ancak ne yazık ki, bu penceremiz tam net değildir. Bir arabanın camları yağmur yağdığında ya da kirlendiğinde dışarıyı görmemizi zorlaştırır. Aynı biçimde atmosferimiz de nemi, tozu ve ne yazık ki kirliliği bünyesinde taşır. Ayrıca hava sürekli hareket halindedir ve ısınan hava yükselir. Sıcak bir havada asfalta bakarsanız onun da hareket ediyor gibi gözüktüğünü fark edersiniz. Bunun nedeni ısınınca yükselen havadır. Hava hareket ettikçe, gözünüze gelen ışığı bozar. Bu nedenle yol hareket ediyormuş gibi görünür.

Atmosferde yaşanan aynı kırılma olayları sonucunda, bazı yıldız ışıkları farklı renkler arasında titreşiyormuş gibi görünür. 

Aynı pırıltı efekti yıldızlar ve uzaktaki şehir ışıkları içinde geçerlidir. Yıldızlardan gelen ışık bize ulaşmak için çok uzun bir mesafe kat eder. Dünya atmosferinin her katmanında da farklı yoğunluklarda farklı yönlerde hareket eden hava vardır. Işık atmosferden geçerken kırılma nedeniyle bükülür ve farklı oranlarda yön değiştirir. Yani düz bir çizgi yerine zigzaglar çizerek ilerler. Bu durum ışık kaynağından çıkan ışınların bazen gözümüze isabet etmemesine neden olur. Bu da gözümüze düşen ışın miktarını etkiler. İşte bu yüzden yıldızlara baktığımızda yıldızlar titreşir gibi görünür. Işıkların gözümüze böyle gözükmesine bilimsel camiada astronomik sintilasyon (kırpışım) denir.


Nerede durduğunuz, yıldızın konumu bu parıltı efektini etkiler. Örneğin, tam tepedeki bir yıldızın ışığının gözünüze ulaşması için, ufka yakın bir yıldızın ışığına kıyasla daha az atmosferden geçmesi gerekir. Bunun sonucunda ufka yakın olan yıldız daha fazla parlar. Yıldızlar tepede olduğunda ise daha az yanıp sönerler çünkü ışık daha az atmosferden geçerek doğrudan gözünüze ulaşır.

Yıldızlar Yanıp Sönerken Aynı Durum Gezegenlerde Neden Gözlenmez?

 Güneş, Ay ve Güneş Sistemi’ndeki diğer gezegenler için bu durum söz konusu değildir. Çünkü yıldızlar bu gökcisimleriyle kıyaslandığında bizden çok uzaktadır. Uzaklıkları nedeniyle yıldızlardan gelen ışınlar aynı doğrultudaki tek bir ışık demeti gibidir. Ancak diğer gökcisimlerinden gelen farklı yöndeki ışın demetleri atmosferde farklı oranlarda yön değiştirir. Hepsi birlikte algılandıklarında birbirlerini dengeler. Dolayısıyla gezegenler gökyüzünde sürekli olarak parlak görünür. Ancak fırtınalı havalarda gezegenlerin de aynı yıldızlar gibi yanıp söndüğü görülebilir.

Bu ışık yanılgısı bizler için keyifli bir ortam yaratsa da yıldızları daha yakından gözlemlemek istediğinizde sorun yaratır. Bu yüzden gökbilimciler, Dünya atmosferinden etkilenmeden yıldızları ve takımyıldızları tüm ihtişamıyla gözlemlemek için Hubble Uzay Teleskobu gibi uzaya yerleştirebilecekleri teleskoplar kullanırlar.

Gökyüzündeki en parlak yıldızlardan birini içeren, 7.500 ışık yılı uzaktaki Eta Carinae sisteminin bu fotoğrafını Hubble çekti. Kaynak: https://www.universetoday.com/

Kaynaklar ve İleri Okumalar:

  • Why do stars twinkle?; https://www.skyatnightmagazine.com
  • Why Do Stars Twinkle Whereas Planets Do Not?; https://math.ucr.edu/
  • Bob McDonald; An Earthling’s Guide to Outer Space: Everything You Ever Wanted to Know About Black Holes, Dwarf Planets, Aliens, and More;  Simon & Schuster ( 2019)

Matematiksel

Sibel Çağlar

Yola Kadıköy Anadolu Lisesi ile başladım. Ardından gelen tesadüfler, zamanında pek de sevmediğim, matematik ile yolumu kesiştirdi. Sonucunda Marmara Üniversitesinde İng. Matematik öğretmenliğinden mezun oldum. Zaman akıp gitti; bu süreçte ben de çeşitli özel eğitim kurumlarında matematik öğretmenliği ve eğitim koordinatörlüğü yaptım. Bu esnada da bol bol matematik ile ilgili serzenişlere şahit oldum. Ne yapmalı diye düşünürken, aklıma bu site fikri geldi. 2015 yılında matematiksel.org web sitesini kurdum. Amacım bilime ve özelinde matematiğe ilgiliyi arttırmaktı. Matematiğin hayattan kopuk olmadığını kanıtlamaktı. Devamında ekip arkadaşlarının da dahil olması ile kocaman bir aile olduk. Yolumuz uzun ama kesinlikle çok keyifli.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Başa dön tuşu