2 Şubat 2022 matematikçiler için dikkat çekici bir tarihti. Çünkü tarih 2022/02/02 biçiminde yazıldığında yalnızca çift rakamlardan oluşuyordu. Yine de herkes bu konuda aynı görüşte değildi. İki sayısının çift olduğu konusunda kimse tereddüt etmiyordu. Ancak sıfır tek mi yoksa çift mi sorusuna herkes aynı cevabı vermiyordu.
Sıfırın tek mi yoksa çift mi olduğu sorusunun herkes için açık olduğunu düşünüyorsanız yanılırsınız. 1977 yılında Paris’te yoğun sis nedeniyle araç kullanımı kısıtlanmıştı. Araçlar plakalarının son rakamının tek ya da çift olmasına göre trafiğe çıkabiliyordu. Ancak bu uygulama polislerin kafasını karıştırdı. Sonu sıfırla biten plakalar konusunda tereddüt yaşandı. Bunun sonucunda bu araçların sahipleri iki gün de trafiğe çıktı.
Cambridge Üniversitesi’nden Dr James Grime’ın yaptığı bir araştırma da ilginç bir sonucu ortaya koyar. İnsanlar sıfırın tek mi yoksa çift mi olduğuna karar verirken diğer sayılara kıyasla yaklaşık yüzde on daha yavaş davranır.
Sıfır çifttir. Hatta bir bakıma en çift sayıdır. Bunu matematiksel olarak da göstermek mümkündür. Nedenini tam olarak anlamak için önce matematikte parite adı verilen kavrama bakmak gerekir.
Matematikte Parite Ne Anlama Geliyor?
Matematikte parite, potansiyel olarak çok büyük hatta sonsuz bir kümedeki her öğeyi iki ayrı kategoriye ayırmamızı sağlayan bir özelliktir. Bunu yapmak için önce açık bir tanıma ihtiyaç duyarız. Matematikte bir sayı, bir k tam sayısı için n = 2·k biçiminde yazılabiliyorsa çift sayı olarak tanımlanır. Bu tanım aynı zamanda şunu da ifade eder: Bir çift sayı 2’ye bölündüğünde geriye kalan olmaz.
Bu tanıma göre k = 0 seçersek n = 2·0 = 0 elde ederiz. Bu da sıfırın çift sayı olduğunu gösterir. Başka bir deyişle sıfır, bir sayının çift olduğunu göstermek için kullanılan ölçütü eksiksiz biçimde sağlar.
Tek sayının tanımı ise farklıdır. Bir sayı, bir k tam sayısı için n = 2·k + 1 biçiminde yazılabiliyorsa tek sayıdır. Ancak 0 = 2·k + 1 eşitliğini sağlayan hiçbir tam sayı k yoktur. Bu nedenle sıfır tek sayı değildir.
Geçmişte bazı matematikçiler çift sayıları “çiftlik derecesi” adı verilen bir kavramla açıklardı. Bir sayının çiftlik derecesi, o sayının art arda kaç kez 2’ye bölünebildiğini gösterirdi. Örneğin 14 sayısı 2’ye yalnızca bir kez bölünür. Bu nedenle 14’ün çiftlik derecesi birdir. Buna karşılık 12 sayısı iki kez 2’ye bölünebilir. Bu yüzden 12’nin çiftlik derecesi ikidir.
Sıfıra geldiğimizde durum daha da ilginçtir. Sıfır sayısını ikiye istediğiniz kadar bölebilirsiniz. Çünkü 0’ı 2’ye böldüğünüzde sonuç yine 0 olur. Bu nedenle bazı matematikçiler sıfırı “en çift sayı” olarak adlandırır.
Sıfır Sayısı İle İlgili Sorunlar Neden Sürekli Ortaya Çıkıyor?
Sıfırın tek mi yoksa çift mi olduğunu anlamanın başka bir yolu da temel aritmetik kurallarına uyup uymadığına bakmaktır. Örneğin iki çift sayının toplamı yine çift olmalıdır. Bu kural sıfır için de geçerlidir. Çünkü sıfır ile herhangi bir çift sayının toplamı yine çift bir sayı verir.
Benzer biçimde bir tek sayı ile bir çift sayının toplamı tek olur. Sıfır da bu kurala uyar. Çünkü bir tek sayıya sıfır eklediğimizde sonuç yine aynı tek sayı olur. Bu nedenle sıfırın çift sayı olduğunu söylemek matematiksel olarak tamamen tutarlıdır.
Bir şeyin yokluğunu temsil eden bir sayıyı kavramak insan için gerçekten zordur. Bu nedenle sıfır, matematik tarihine en geç giren tamsayılardan biridir. Uzun süre yalnızca “hiçliği” ifade eden bir fikir olarak görülmüştür. Sıfırın gerçek bir sayı olarak kullanılmasına ise MS 7. yüzyılda Hintli matematikçi Brahmagupta (598–668) öncülük etmiştir.
Aslında matematiğin temel fikirleri sıfır henüz kullanılmıyorken ortaya çıkmıştı. Bu yüzden insanların sıfırı kavramakta zorlanmasının tarihsel bir yönü olup olmadığını kesin olarak bilmiyoruz. Ancak bildiğimiz bir şey var. Sıfırın doğal sayı sayılıp sayılmayacağı gibi pek çok tartışma, bu sayının matematiksel düşünceye daha sonra eklenmiş olmasından kaynaklanır.
Buna rağmen günümüzde kullanılan matematiksel tanımlar oldukça açıktır. Sıfır, gerekli tüm ölçütleri sağlar. Bu nedenle modern matematikte sıfırın bir çift sayı olduğu kabul edilir.
Kaynaklar ve İleri Okumalar:
- Hogeback, Jonathan. “Is Zero an Even or an Odd Number?”. Encyclopedia Britannica, 13 Jun. 2025, https://www.britannica.com/story/is-zero-an-even-or-an-odd-number. Accessed 12 March 2026.
- Is zero an even number? yayınlanma tarihi: 2 Aralık 2012; Kaynak site: BBC. Bağlantı: Is zero an even number?/
Size Bir Mesajımız Var!
Matematiksel, matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım.
Matematiksel
