Polaris, diğer adıyla Kuzey Yıldızı ya da Kutup Yıldızı, gökyüzünün en parlak yıldızı olmasa da en tanınmış yıldızlardan biridir. Kuzey yarımkürede yaşayanlar için onu yılın büyük bölümünde gökyüzünde bulmak mümkündür.
Kutup Yıldızı’nı bulmanın en kolay yolu Büyük Ayı’yı kullanmaktır. Büyük Ayı’nın parlak yedi yıldızı, kepçeye benzeyen belirgin bir şekil oluşturur. Sapın karşı tarafında yer alan iki parlak yıldız, Kutup Yıldızı’nı bulmak için iyi birer işaretçidir.
Bu iki yıldız arasındaki hayali çizgiyi yaklaşık beş kat uzattığınızda daha sönük bir yıldızla karşılaşırsınız. İşte bu yıldız Kutup Yıldızı’dır.
Kutup Yıldızı aslında Küçük Ayı takımyıldızının bir parçasıdır ve bu takımyıldızın kuyruğunun ucunda yer alır. Aynı zamanda Küçük Ayı’nın en parlak yıldızıdır. Resmî adı Alpha Ursae Minoris’tir.
Kutup Yıldızı Neden Sabittir?
Kutup Yıldızı’nın gökyüzünde neredeyse hiç yer değiştirmemesi, Dünya’nın dönme ekseniyle ilgilidir. Dünya’yı kuzey ve güney kutuplarından geçen hayali bir eksen çevresinde dönen bir küre gibi düşünebilirsiniz. Bu ekseni kuzeye doğru uzattığımızda gökyüzünde ulaştığımız nokta Kuzey Gök Kutbu’dur. Polaris de bu noktanın hemen yakınında bulunur.
Dünya kendi ekseni etrafında dönerken bize gökyüzündeki yıldızlar ters yönde hareket ediyormuş gibi görünür. Bu nedenle yıldızların çoğu gece boyunca doğudan yükselir, gökyüzünde ilerler ve batıdan batar. Polaris ise Dünya’nın dönme eksenine çok yakın olduğu için bu hareket sırasında neredeyse aynı yerde kalır.
Aslında Kutup Yıldızı tamamen sabit değildir. O da Kuzey Gök Kutbu çevresinde küçük bir çember çizer. Ancak bu hareket çok az olduğu için çıplak gözle baktığımızda yıldızı sabitmiş gibi görürüz. Uzun pozlama gökyüzü fotoğraflarında ise diğer yıldızların Polaris çevresinde dairesel izler oluşturduğu açıkça fark edilir.
Bu konum Kutup Yıldızı’nı yön bulmak için de son derece kullanışlı hâle getirir. Polaris kuzey yönünü gösterdiği gibi, ufuk üzerindeki yüksekliği de bulunduğunuz enlem hakkında yaklaşık bilgi verir. Örneğin 40 derece kuzey enlemindeyseniz Kutup Yıldızı’nı kuzey ufkunun yaklaşık 40 derece üzerinde görürsünüz.
Bu yüzden Polaris yüzyıllar boyunca yalnızca gökyüzünde dikkat çeken bir yıldız değil, aynı zamanda denizciler ve gezginler için doğal bir pusula olmuştur. Türk mitolojisinde ise bu yıldız, gökyüzünü bir arada tutan bir çivi olarak tasvir edilmiştir. Demirkazık adı da buradan gelmektedir.
Kutup Yıldızı Her Zaman Polaris miydi?
Polaris yalnızca içinde bulunduğumuz çağın Kutup Yıldızı’dır. Bunun nedeni Dünya’nın dönme ekseninin uzaydaki yönünün zamanla değişmesidir. Bugün bu ekseni kuzeye doğru uzattığımızda, gökyüzünde Polaris’in hemen yakınına ulaşırız. Bu yüzden Polaris bize kuzey yönünü gösterir.
Ancak Dünya’nın ekseni aynı doğrultuyu sonsuza kadar korumaz. Eksen, çok yavaş biçimde yön değiştirir ve gökyüzünde büyük bir çember çizer. Presesyon adı verilen bu hareketin bir tam döngüsü yaklaşık 26.000 yıl sürer.
Bu hareketi dönen bir topacın ekseninin yavaşça yalpalamasına benzetebiliriz. Dünya da kendi ekseni etrafında dönerken, ekseninin uzaydaki doğrultusu binlerce yıl içinde değişir.
Bu nedenle kuzey gök kutbuna en yakın yıldız da zamanla değişir. Geçmişte başka yıldızlar Kutup Yıldızı görevini üstlenmişti; gelecekte de Polaris’in yerini başka yıldızlar alacak. Yaklaşık 12.000–13.000 yıl sonra kuzey gök kutbu Vega’nın bulunduğu bölgeye yaklaşacak. Vega tam olarak kutbun üzerinde olmayacak, ancak o dönemin kuzey gökyüzünde önemli bir referans yıldızı haline gelecek.
Okuma Önerisi: Gökyüzündeki En Parlak Yıldız Hangisi? Cevap Kutup Yıldızı Değil!
Kaynaklar ve İleri Okumalar:
- Why Is the North Star So Stellarly Important?. Yayınlanma tarihi: 5 Şubat 2021; Kaynak site: How Stuff Works. Bağlantı Why Is the North Star So Stellarly Important?;/
- Explainer: we can learn a lot from the changing night sky. Yayınlanma tarihi: 5 Ocak 2017. Kaynak site: Conversation. Bağlantı: https://doi.org/10.64628/AA.hu3pxnrhm
Size Bir Mesajımız Var!
Matematiksel, matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım.
Matematiksel
