Yunan bilimi Pisagorcularla başladı. Kadınları gelişmekte olan doğa felsefesi ve matematiğin ana akımına dâhil eden hareket de bu oldu. Bu isimlerden biri de ünlü Pisagor’un eşi Krotonlu Theano’dur.
Sisamlı Pisagor, yaklaşık MÖ 582–500 yılları arasında yaşadı. Akdeniz dünyasının birçok bölgesini dolaştı ve farklı öğretmenlerden ders aldı. MÖ 540 ile 520 yılları arasında Güney İtalya’daki Yunan kolonisi Kroton’a yerleşti. Burada matematiksel ve felsefi düşünceye adanmış, yarı dinsel yarı siyasal bir topluluk kurdu.
Pisagorcu topluluk, erkeklerin yanı sıra kadınlara da kapılarını açıyor ve onları öğretmen ya da öğrenci olarak kabul ediyordu. Bu nedenle okulda en az 28 kadın yer aldı. Pisagor’un “Feminist Filozof” olarak anılması da buradan gelir.
Pisagor’un hiçbir eseri günümüze ulaşmamıştır. Buna rağmen Pisagorculuğun temel düşünceleri bugün hâlâ bilinmektedir. Bu düşüncenin merkezinde insanın evrenle kurduğu ilişki vardı.
Pisagorcular evreni yalnızca dağınık varlıklardan oluşan bir yapı olarak görmüyordu. Onlara göre kozmos, düzenli, uyumlu ve güzel bir bütündü. Bu yüzden evreni anlamanın yolu da sayıları ve matematiksel düzeni anlamaktan geçiyordu. Matematik ise evrenin gizli düzenini açıklayan neredeyse kutsal bir anahtar gibiydi.
Pisagorculara göre var olan her şeyin temelinde sayılar vardı. Yani maddi dünyadaki her şey, görünmeyen bir matematiksel yapıya dayanırdı. Bu anlayışta sayılar da karşıtlıklardan oluşuyordu. Tek ve çift, sınırlı ve sınırsız, ışık ve karanlık, iyi ve kötü, erkek ve kadın gibi karşıtlıklar evrenin temel parçalarıydı.
Fakat Pisagorcular için önemli olan bu karşıtlıkların çatışması değil, sonunda bir uyum içinde birleşmesiydi. Onlara göre evren, farklılıkların dengeli bir bütün oluşturmasıyla var olurdu. Bu nedenle ideal yaşam da uyum üzerine kurulmalıydı.
Erdemli insan, kendi içinde ve çevresiyle denge kurabilen kişiydi. Pisagorcu kadınların yazılarında da bu düşünce önemli bir yer tutar. Pisagorcu gelenekte öne çıkan kadınlardan biri de Krotonlu Theano’ydu.
Krotonlu Theano Kimdir?
Krotonlu Brontius’un kızı Theano, Pisagorcu geleneğin en önemli kadın figürlerinden biriydi. Pisagor’un öğrencisi olarak bu çevreye katıldı, daha sonra onunla evlendi. Anlatıya göre Pisagor, öldükten sonra Theano okulun yönetimini devraldı. Çiftin üç kızı Arignote, Myia ve Damo da filozof olarak tanınıyordu.
Theano’dan günümüze yalnızca bazı kısa metin parçaları ve mektuplar kaldı. Bu sınırlı kaynaklar bile onun düşünce dünyasını anlamak için önemli ipuçları verir. Theano, Pisagorcu kozmolojiyle anılsa da yazılarında daha çok ahlak, ölçülülük ve gündelik yaşamın düzeni üzerinde durdu. Bu yönüyle, Pisagorcu kadınların çoğunda görülen pratik ve ahlaki düşünce çizgisine yakındı.
Buna rağmen Theano yalnızca ahlakla ilgilenmedi. Ona atfedilen Dindarlık Üzerine adlı metinde, Pisagorcu sayı anlayışına da değindi. Theano, Pisagor’un maddi varlıkları doğrudan sayılardan türettiği yönündeki yaygın yanlış anlamayı düzeltti.
Ona göre sayı, nesneleri meydana getiren bir madde değil, onları ayırt etmemizi ve düzen içinde kavramamızı sağlayan bir ilkedir. Bir şeyi saymak, onun nerede başlayıp nerede bittiğini ve başka şeylerden nasıl ayrıldığını anlamamızı sağlar. Bu yüzden sayı, fiziksel varlıkların kaynağı değil, evrendeki düzeni kavramanın yoludur.
Theano’ya atfedilen sözler, Pisagorcuların aile ve evlilik hayatına bakışını da gösterir. Bu anlayışta kadınların özel erdemi ölçülülüktür. Kadın, ev içinde düzeni, adaleti ve uyumu korumakla sorumludur. Daha sonraki Pisagorcu kadın filozoflar da bu düşünceyi sürdürdü. Onlara göre ev, devletin küçük bir örneğiydi. Bu yüzden evde kurulan uyum, toplumdaki düzenle doğrudan bağlantılıydı.
Zamanla Pisagorcu Topluluk, Kroton’da yaklaşık 300 üyeye ulaştı ve yerel yönetimde söz sahibi oldu. Ancak Kroton halkı bu aristokrat yapıya karşı ayaklandı. Halk okulu yıktı, üyelerin bir kısmını öldürdü, bir kısmını ise sürgüne gönderdi.
Rivayete göre Pisagor da bu ayaklanmada öldü. Onun ardından Theano, iki kızının yardımıyla Pisagorcu dinsel ve felsefi sistemi Yunanistan’a ve Mısır’a yaydı. Theano muhtemelen MÖ 5. yüzyılda öldü.
Sonuç olarak
Pisagorculuk, MÖ 6. yüzyılın sonlarından MS 2. ya da 3. yüzyıla kadar etkili ve yaygın bir felsefe okulu olarak varlığını sürdürdü. Bu uzun süreçte gelenek farklı dönemlere ayrıldı. İlk kuşağı oluşturan erken Pisagorcular, Pisagor’un ailesini, yakın çevresini ve onun ardından Yunanistan ile Güney İtalya’daki Pisagorcu topluluklara önderlik eden kişileri kapsıyordu.
Daha sonraki geç dönem Pisagorcular ise MÖ 4. ve 3. yüzyıllarda yaşamış düşünürlerdi. Bu kişiler, Pisagorcu geleneği sürdüren filozoflardı. Yeni Pisagorcular ise MÖ 1. yüzyıldan başlayarak muhtemelen MS 3. yüzyıla kadar etkili olan daha sonraki bir akımı temsil eder.
Böylece Pisagorculuk, yüzyıllar boyunca hem felsefi hem de dinsel yönleriyle yaşamaya devam etmiş, kadın düşünürler de bu geleneğin farklı dönemlerinde önemli bir yer tutmuştur.
Kaynaklar ve ileri okumalar:
- Theano – A Woman Who Ruled the Pythagoras School; yayınlanma tarihi: 26 Mayıs 2016; Bağlantı: https://www.ancient-origins.net/
- History of Mathematics Pythagoras and Theano; Bağlantı: https://www.parabola.unsw.edu.au/
Size Bir Mesajımız Var
Matematiksel, matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım
Matematiksel
