Sanat ve Edebiyat

Geometrik Psikoloji: Benjamin Betts’in Matematiksel Bilinç Modelleri

Matematikçiyi matematikçi yapan teknik yeteneği yada ansiklopedik bilgisi değil, doyumsuz merakı ve basit güzelliğe olan arzusudur, demiş Paul Lockhard. Peki ya bu matematiksel merak ve güzellik arzusu, binlerce yıldır bilim insanlarını ve filozofları şaşırtan, “Bilinç nedir? Yaşamın amacı nedir?” gibi sorulara, uygulansaydı ne olurdu? Aslında Yeni Zelandalı araştırmacı Benjamin Betts‘in 19. yy’da bu sorunun cevabını düşünmüş. 1887 yılında kaleme aldığı Geometrical psychology, or, The science of representation (Geometrik Psikoloji veya Temsil Bilimi ) adlı kitabında, geometrik formlar aracılığıyla insan bilincinin evrimini matematiksel olarak modellemeye çalışmış.

Benjamin Betts İnsanı, fiziksel değil metafiziksel bir bakış açısıyla düşünmüş ve böylece İnsan evrimi onun için insan bilincinin evrimine dönüşmüştü.

İngiltere’de eğitim görmüş, mimarlık ve dekoratif sanat eğitimi almış olan Betts, yerel hükümetin Kamu Hizmeti departmanı için matematikçi olarak çalışmak üzere Auckland’a yerleşmeden önce Hindistan ve Uzak Doğu’da Doğu felsefi gelenekleri ile ilgilenmişti. Sonrasında da ilgisini insan bilincinin evriminin ardışık aşamalarını gösterecek bir sistem geliştirmeye odaklamıştı. Bu düşünceyle ilk diyagramlarını tamamladı ve çalışmalarını Viktorya dönemi sanat eleştirmeni John Ruskin’e gönderdi. Ruskin çizimlerini yetersiz bulup geri gönderse de Betts diyagramlar çizmeye devam etti.

Betts insan bilincinin evrimin ardışık aşamalarını sıralı sembolik matematiksel formlar aracılığıyla temsil etmeye çalışır. ( Bu yazıda görseller sıralı olarak eklenmemiştir)

Daha sonra diyagramlarını kız kardeşi aracılığıyla İngiliz matematikçi George Boole’un dul eşi Mary Everest Boole ile paylaştı. Diyagramların metafizik yönünden çok matematiksel yönünden etkilenen Mary Everest Boole, Betts ile yaptığı uzun yazışmaları yaptı. Daha sonra bu diyagramları bir dizi sanatçı da dahil olmak üzere bilimsel arkadaş çevresine gösterdi. Aynı zamanda kitabında da referanslar arasında kullandı.

İnsan Bilincinin İlkel Geometrik Tasvirleri

Yukarıdaki diyagram eski bir lise geometri kitabından çıkmış gibi görünebilir, ancak aslında 19. yüzyılın sonlarında Yeni Zelandalı psikolog Benjamin Betts tarafından insan bilincinin bir tasviridir.
İnsan evrimini incelerken tesadüfen bitki biçimlerini resmetmiş olması, Bay Betts için geliştirdiği sembollerin uygunluğunun bir güvencesidir, çünkü bu, çalıştığı yasaların sezgisel olarak evrensel uygulamayı kabul ettiğinin varsayımsal kanıtını sağlar.

İlkel ve metafiziksel olarak bulanık olsa da, onun diyagramları aracılığı ile ele aldığı geometrik psikoloji, , sinirbilimin ve hatta bildiğimiz şekliyle modern psikolojinin doğuşundan çok önce matematik ve ahlak felsefesinin olası olmayan kesişme noktasında insan bilincini haritalamaya yönelik vizyoner erken bir girişim olarak varlığını sürdürüyor. Kitabı online olarak incelemek isterseniz: Geometrical psychology, or, The science of representation (1887); https://publicdomainreview.org

Kaynak ve İleri Okumalar: Geometrical Psychology: Mathematical Models of Consciousness by the 19th-Century Psychologist Benjamin Betts; https://www.brainpickings.org

Matematiksel

Sibel Çağlar

Merhabalar. Matematik öğretmeni olarak başladığım hayatıma 2016 yılında kurduğum matematiksel.org web sitesinde içerikler üreterek devam ediyorum. Matematiğin aydınlık yüzünü paylaşıyorum. Amacım matematiğin hayattan kopuk olmadığını kanıtlamaktı. Devamında ekip arkadaşlarımın da dahil olması ile kocaman bir aile olduk. Amacımıza da kısmen ulaştık. Yolumuz daha uzun ama kesinlikle çok keyifli.
Başa dön tuşu