Elektronik ses fenomeni (EVP), paranormal araştırmalar sırasında hassas ses kayıt cihazlarıyla yakalandığı iddia edilen “hayaletimsi” sesleri ifade eder.
Tipik bir EVP oturumu sırasında araştırmacılar, bir kayıt cihazının etrafında durarak ya da onu ellerinde tutarak ruhlara yönelik sorular sorar. Her sorudan sonra kısa bir sessizlik bırakılır; böylece varsa, ruhsal varlıkların yanıt vermesi için zaman tanınır. Bu tür yanıtlar çoğu zaman kaydedildiği anda fark edilmez; genellikle kayıtlar daha sonra dinlendiğinde ortaya çıkar.
Bu alandaki temel varsayım, ses kayıt cihazlarının, normalde insan kulağıyla duyulamayan bedensiz varlıkların iletişimlerini yakalayabildiğidir. Bu tür iletiler “Elektronik Ses Fenomeni” (EVP) olarak adlandırılır.
Peki, Bu Sesler Nereden Geliyor?
Ses kaydıyla uğraşanların da bildiği gibi, tam anlamıyla yalıtılmamış ortamlarda yapılan kayıtlarda rastlantısal ve kaynağı belirsiz seslerin oluşması oldukça yaygındır. Ortamdaki en küçük titreşimler, uzak kaynaklı sesler ya da mekanik sistemler bile kayda yansır.
Üstelik “ses” olarak yorumlanan unsurlar çoğu zaman ancak ciddi ölçüde yükseltildiklerinde fark edillir hale gelir. Bu durum, söz konusu seslerin aslında yalnızca belirsiz bir arka plan gürültüsünün parçası olma ihtimalini artırır.
Böyle bir durumda, kaynağın bir insan sesi değil de mide gurultusu, duvarın içindeki küçük bir hayvanın hareketi, devreye giren bir havalandırma sistemi ya da dışarıdan geçen birinin sesi olmadığından emin olmak zordur.
Dikkat, belirli bir göreve yoğunlaştığında çevredeki diğer uyaranların fark edilmemesi eğilimi gösterir. Örneğin, hayaletlere soru sormaya odaklanmış bir kişinin, kaydı etkileyebilecek küçük sesleri fark etmemesi mümkündür.
Ayrıca mikrofonlar, radyo frekansı girişimi yoluyla çevredeki radyo sinyallerini de algılar. Bu durum, kayıtlarda tıslama benzeri seslerin ya da konuşma ve müzik parçacıkları gibi algılanabilecek sinyallerin oluşmasına yol açar.
Duyulan Sesler İşitsel Pareidolia Örneğidir
İnsanların rastgele gürültüler içinde sesler veya kelimeler duyması, güçlü psikolojik mekanizmaların etkisiyle gerçekleşir. Bu mekanizmaların başında telkin etkisi gelir.
Paranormal araştırmacıların paylaştığı EVP kayıtları, ilk dinlendiğinde çoğu kişiye yalnızca anlamsız uğultular veya dağınık sesler gibi gelir. Ancak araştırmacılar “Burada şu söyleniyor” dediğinde — özellikle kayıt altyazılı sunuluyorsa — zihin bu kalıba odaklanır. Sonucunda kişi gerçekten o sözcükleri duymaya başlar. Bu, bir şarkı sözünü yanlış duymuş birinden duyduktan sonra, o kısmı hep o şekilde duymaya başlamaya benzer.
Bir diğer etken ise işitsel apofenidir — kişinin rastgele seslerde anlamlı örüntüler duyma eğilimidir. Telkinle birleştiğinde, apofeni anlamsız sesleri anlamlı ifadelere dönüştürür.
Sözel dönüşüm etkisi de belirsiz kayıtlarda kelimeler duyulmasını açıklayan bir diğer mekanizmadır. Bu işitsel yanılsamada, aynı kelime veya kelime grubu tekrar tekrar dinletildiğinde, beyin zamanla sesleri farklı biçimlerde düzenlemeye başlar. Bu durumda kişi gerçekte söylenmeyen yeni kelimeler duyar. Bu tür bilişsel süreçler, EVP olarak yorumlanan pek çok kaydın neden insanlara “anlamlı” geldiğini açıklar.
Bilişsel psikoloji araştırmaları, paranormal inançlara sahip kişilerin rastlantısal olayları yanlış yorumlamaya daha yatkın olabileceğini göstermektedir.
Örneğin, kızarmış bir ekmek diliminde beliren yüze benzer bir şekil hemen anlamlı algılanır. Ardından “Bunun olma olasılığı nedir?” sorusu gündeme gelir. Oysa bir ömür boyunca görülen sayısız ekmek dilimi düşünüldüğünde, yalnızca rastlantı sonucu insana benzeyen desenlerle karşılaşmak kaçınılmazdır.
Benzer şekilde, paranormal araştırmacılar neredeyse sınırsız miktarda ses kaydı toplar. Bu kayıtlar üzerinde belirli frekansları filtrelemek veya sesleri aşırı yükseltmek gibi çeşitli işleme teknikleri uygular. Bu denli büyük veri içinde, kulağa insan sesine benzeyen örnekler bulmaları şaşırtıcı değildir.
Sonuç olarak
Bu ses benzeri kayıtların bir kısmı özensiz veri toplama yöntemleriyle açıklanamasa da, gerçek kaynakları büyük olasılıkla ortam seslerinden, elektriksel girişimlere ve ses işleme sırasında oluşan yapay izlere kadar uzanır.
Dinleyici, özellikle insan sesi duymayı bekliyorsa, neredeyse her ses bu beklentiye uyacak şekilde algılanabilir. Bir yazarın yerinde benzetmesiyle, EVP’ler işitsel bir mürekkep lekesi testine benzer; dinleyicinin kendi yorumunu yansıtabileceği boş bir zemin sunar.
Paranormal bir bağlamın varlığı da, araştırmacıların ortada anlam ve niyet taşıyan bir “ses” duyduklarına inanma eğilimini daha da güçlendirir.
Kaynaklar ve İleri Okumalar:
- Hearing ghost voices relies on pseudoscience and fallibility of human perception. Yayınlanma tarihi: 30 Ekim 2015; Bağlantı: https://doi.org/10.64628/AAI.6qgesvy3g
- Dagnall, Neil & Drinkwater, Ken & Parker, Andrew & Rowley, Kevin. (2014). Misperception of Chance, Conjunction, Belief in the Paranormal and Reality Testing: A Reappraisal. Applied Cognitive Psychology. 28. 10.1002/acp.3057.
- Nees, Michael & Phillips, Charlotte. (2014). Auditory Pareidolia: Effects of Contextual Priming on Perceptions of Purportedly Paranormal and Ambiguous Auditory Stimuli. Applied Cognitive Psychology. 29. 10.1002/acp.3068.
Size Bir Mesajımız Var!
Matematiksel, matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım.
Matematiksel
