Dünya yüzeyinin yaklaşık yüzde 71’i okyanuslarla kaplı. Bir limandan denize açıldığınızda, karayı yeniden görmeden yüzlerce kilometre yol alabilirsiniz. Peki dümeni hiç çevirmeden ilerleseniz, karaya çarpmadan gidebileceğiniz en uzun mesafe ne olurdu? Dünyanın en uzun düz rotası tam da bu soruya verilen yanıtla başlıyor: yaklaşık 32 bin kilometre.
Bu rota Pakistan’ın Belucistan kıyılarındaki Sonmiani yakınlarında başlıyor. Afrika ile Madagaskar arasındaki dar geçitten ilerliyor, Güney Amerika ile Antarktika arasındaki Drake Geçidi’nden geçiyor ve Pasifik Okyanusu boyunca devam ederek Rusya’nın Kamçatka bölgesindeki Karaginsky kıyılarına ulaşıyor.
İlk bakışta imkânsız gibi görünen bu yolculuk, bugün Dünya üzerinde karaya çıkmadan izlenebilecek en uzun düz deniz rotası olarak kabul ediliyor. İlginç olan ise bu rotanın önce bir bilim insanı tarafından değil, internette ortaya atılmış olması.
2012 yılında Reddit’te kepleronlyknows kullanıcı adını kullanan Patrick Anderson, Pakistan’dan Rusya’ya uzanan düz bir deniz rotasını gösteren bir harita paylaştı. Harita kısa sürede büyük ilgi gördü. Ancak kimse bu rotanın gerçekten en uzun rota olduğunu gösteremedi. Tartışmalar yıllarca sürdü, fakat kesin bir yanıt bulunamadı.
Bu belirsizlik, iki araştırmacının dikkatini çekti. İrlanda’daki United Technologies Research Center’da çalışan fizikçi Rohan Chabukswar ile Hindistan’daki IBM Research araştırmacısı Kushal Mukherjee, iddiayı sistematik olarak test etmeye karar verdi.
Amaçları yeni bir rota keşfetmekten çok, internette dolaşan bu iddianın doğru olup olmadığını matematiksel olarak kanıtlamaktı. Çalışmalarını 2018 yılında yayımladılar ve sonuç, Reddit’te yıllar önce paylaşılan haritanın büyük ölçüde doğru olduğunu gösterdi.
Dünyanın en uzun düz deniz rotası nasıl hesaplandı?
Araştırmacılar önce Dünya yüzeyini sayısal olarak görmeleri gerekiyordu. Bunun için NOAA’nın ETOPO1 adlı küresel yeryüzü modelini kullandılar. Bu model, karaları ve deniz tabanını yaklaşık 1,8 kilometrelik çözünürlükle gösterir.
Bu veri sayesinde araştırmacılar, bir noktanın kara mı yoksa deniz mi olduğunu ayırt etti. Ardından Dünya’yı küreye yakın bir şekil olarak ele aldılar. Çünkü küre üzerinde “düz gitmek”, haritadaki düz çizgiden farklıdır.
Küre üzerindeki en düz yollar, büyük çemberler üzerinden ilerler. Ekvator bunun en basit örneğidir. Asıl zorluk da burada başladı. Karaya hiç değmeyen en uzun rotayı bulmak için teorik olarak tüm büyük çemberlerin tek tek incelenmesi gerekir.
Araştırmacıların önünde 233 milyondan fazla olası büyük çember vardı. Her bir rotada kara ya da deniz üzerinde yer alan 21.600 noktanın ve toplamda 5 trilyondan fazla noktanın kontrol edilmesi gerekiyordu. Böylesine büyük bir hesaplamayı tüm olasılıkları tek tek deneyerek yapmak neredeyse imkânsızdı.
Bu yüzden Chabukswar ve Mukherjee, daha akıllı bir yol seçti. “Branch and bound” adlı bir yöntem kullandılar. Bu yöntem, en zayıf seçenekleri erkenden eliyor ve aramayı umut veren rotalara yoğunlaştırıyordu. Böylece bilgisayar gereksiz hesaplarla zaman kaybetmez.
Standart bir dizüstü bilgisayarda yapılan hesaplama, deniz rotası için yaklaşık 10 dakikada, kara rotası için ise 45 dakikada tamamlandı. Sonuçta bilgisayarın bulduğu rota, yıllar önce Reddit’te paylaşılan haritayla neredeyse birebir örtüştü.
Hesaplamalar, Reddit’te paylaşılan rotanın doğru olduğunu gösterdi. Dünyadaki en uzun düz deniz rotası gerçekten de Pakistan ile Rusya’nın Kamçatka Yarımadası’nı birbirine bağlıyor.
Rota, Karaçi’nin yaklaşık 145 kilometre kuzeybatısındaki Sonmiani kasabasından başlıyor ve Kamçatka Yarımadası’nın kuzeyindeki, Karaginsky Bölgesi’nde yer alan ıssız bir noktada sona eriyor. Toplam uzunluğu ise 32.090 kilometre.
Araştırmacılar aynı yöntemi karalar için de kullandı. Bu kez amaç, büyük bir su kütlesine girmeden gidilebilecek en uzun düz kara rotasını bulmaktı.
Kara Üzerindeki En Uzun Rota
Çin’in Quanzhou limanı ile Portekiz’in güneyindeki Sagres kasabası arasında ilk bakışta hiçbir ortak nokta yok gibi görünür. Oysa bu iki yer, Dünya üzerindeki en uzun düz kara rotasının iki ucunda yer alıyor.
Elbette bu rotayı gerçekten yürümek ya da araçla takip etmek neredeyse imkânsız olurdu. Çünkü tek bir kez bile yön değiştiremez, yolları ve geçitleri takip edemezdiniz. Karşınıza çıkan dağlar, çöller, şehirler ve binalar ne olursa olsun aynı doğrultuda ilerlemek zorunda kalırdınız.
Kara rotası 15 ülkeden geçiyor. Madrid’in ve İsviçre Alpleri’nin yakınından ilerliyor; Avusturya’nın bir köşesini kesiyor ve Polonya’da Auschwitz’in hemen kuzeyinden geçiyor. Ukrayna’ya çok kısa bir noktadan dokunuyor, Belarus’u boydan boya aşıyor.
Ardından Rusya ve Kazakistan üzerinden Çin’e ulaşıyor. Formosa Boğazı’na varmadan önce Moğolistan’a da iki kez girip çıkıyor.
Dünya yuvarlak, harita ise düz olduğu için karadaki en uzun düz çizgi bu görselde eğri görünür. Ama bu çizgi üzerinde yürüyen biri için rota cetvelle çizilmiş kadar düz olurdu. Yolculuğun sonunda da yaklaşık 11.241 kilometre yol kat etmiş olurdu.
Bu arada hatırlatalım. Araştırmacılar, bu rotaların gerçek bir yolculuk önerisi olmadığını özellikle vurguluyor. Çalışma, tamamen matematiksel bir problem olarak ele alındı. Yani bulunan deniz rotasında yelken açmayı ya da kara rotasını araçla takip etmeyi önermiyorlar.
İlgili yazı: Uçaklar Neden İki Nokta Arasında Düz Değil, Eğri Çizerek Uçarlar?
Kaynaklar ve ileri okumalar
- This ocean path will take you on the longest straight-line journey on Earth. Kaynak site: Science.org. Yayınlanma tarihi: 30 Nisan 2018. Bağlantı: This ocean path will take you on the longest straight-line journey on Earth
- The world’s longest straight line connects Portugal to China. Yayınlanma tarihi: 30 Ocak 2023. Kaynak site: Big Think. Bağlantı: The world’s longest straight line connects Portugal to China
Matematiksel
