Büyük Londra Sisi: 12000 Kişinin Ölümüne Neden Olan Çevre Felaketi

Londra’nın Büyük Sis’i 5 Aralık 1952’de şehre indi ve tam beş gün boyunca şehri esir aldı. Sarı-siyah renkli bu garip sis sonucunda, 12.000’den fazla insan ölecek ve 60 yılı aşkın bir süre boyunca bilim insanları sisin tam olarak ne olduğunu ve neden bu kadar çok insanın öldüğünü anlayamayacaktı.

5 Aralık 1952 günü Londra sokakları, Noel kutlamaları için alışveriş yapmaya başlayan insanlarla doluydu. Öğleden sonra, duman tüm şehri hızla kapladı. Londra’da sis aslında şaşırtıcı bir durum değildi. Ancak bu sis daha farklıydı. Sisin kimyasal bir kokusu da vardı. Sis görüş mesafesini o kadar azaltmıştı ki insanlar evlerini bile bulamaz hale gelmişti.

İnsanlar bunun gelip geçici bir durum olduğunu düşünseler de kısa sürede yanıldıklarını anlayacaklardı. 6 Aralık sabahı Londra sakinleri yeşil bir gökyüzüne, daha da yoğunlaşan bir sise ve daha da kötü bir kokuya uyanacaklardı. 7 Aralık’ta sis yoğunlaştıkça hava da ağırlaştı ve dışarıda nefes almak çok zor hale gelmeye başladı. Akciğer sorunu yaşayanlar, nefes almakta zorlandıkları için hastanelere akın etmek zorunda kalmıştı.

Henüz bilmeseler de, Londra sakinleri bugüne kadarki en ölümcül çevre felaketlerinden biri olarak bilinen şeyi yaşıyorlardı. Sonradan anlaşıldığı üzere, bu duman ve sis karışımı aslında bir dizi talihsiz gelişmenin sonucu idi.

Büyük Londra Sisinin Nedeni Neydi?

Büyük Londra Sisi o kadar yoğundu ki, şehirde hayat felce uğradı. Görüşün neredeyse sıfıra inmesi, vatandaşların araçlarını yol ortasında terk etmesine neden oldu. Kirlilik seviyesi dışarıda yürümeyi neredeyse imkansız hale getirdi.

Büyük sisten birkaç gün önce, soğuk bir hava şehre hakim olmuştu. Bunun sonucunda da şehir halkı soğukla mücadele etmek için normalden çok daha fazla miktarda kömür yakmıştı. Ek olarak, 5 Aralık özellikle günü neredeyse hiç rüzgar yoktu. Bu da bacalardan çıkan dumanın uçup gitmek yerine sokakların üzerinde kalmasına neden oldu.

Tüm bunlara ek olarak şehir doğrudan bir atmosferik antisiklon altındaydı. Bir antisiklon, içinde yüksek basınç olan bir alandır. Atmosfer basıncı çevredeki havanın basıncından daha yüksektir ve çevreden merkeze doğru artar. Londra’nın üzerindeki antisiklon, şehrin etrafında temiz havanın içeri girmesini ve dumanın dışarı çıkmasını engelleyen bir alan yaratmıştı. Ancak bunların hiçbiri Büyük Londra Sisinin öldürücü olmasındaki en büyük paya sahip değildi.

Beş gün içinde ölen kişilerden bazıları akciğer sorunları yaşamadı. Sis o kadar kalındı ki, görüş alanını neredeyse sıfıra indirmişti. Bu kişiler Thames’ nehrine düştüler ve boğuldular.

Neyse ki, 9 Aralık’ta sis azalmaya başladı. Ancak o zamana kadar 150.000’den fazla insan hastaneye başvurmuştu. Akciğer hastalıklarının sebep olduğu yaklaşık 6.000 ölüm yaşandı. Daha sonradan da bu sayının 12.000 civarında olduğu anlaşılacaktı. Sis, özellikle yaşlılar, çocuklar, solunum sorunu yaşayanlar ve sigara tiryakileri için ölümcül olmuştu. Hiçbir tıp uzmanı dumana neyin sebep olduğunu belirleyemedi.

Büyük Londra Sisi İle İlgili Gizem Yaklaşık 60 Yıl Sonra Anlaşılacaktı

Tüm bu süreç Londra’daki havayı çok zehirli hale getirdi. Dışarıda maskesi olmayanları önemli sağlık sorunları bekledi.

Kasım 2016’da Büyük Londra Sisinin nedenini yapılan bir dizi akademik çalışma sonucunda öğrendik. Neden yukarıda saydığımız olumsuz atmosferik durumlara ek olarak düşük kaliteli kömür yakılması ile ilgiliydi.

1952 İngiltere’sinde o dönem uygulanan kömür politikası, kar odaklı bir anlayışa dayanıyordu. Yani kalitesi yüksek kömürler ihraç edilir, şehir halkı ise kalitesi düşük kömür kullanırdı. Böylece kalitesi düşük olan kömürler yakıldığında açığa çıkan kükürt dioksit, kimyasal olarak sülfürik aside dönüştüğü için hava kirliliği meydana geliyordu.

Hatta bu olay nedeniyle 1956 yılında hazırlanan hava kirliliğinin azaltılması adına tanımlanan ve çeşitli tedbirleri kapsayan, Temiz Hava Yasası ortaya çıktı. Yasa, 1968 yılında, çeşitli yangınlardan kaynaklanan, kum, toz ve dumanın yanı sıra ticari ve endüstriyel nedenlerin ortaya çıkardığı hava kirliliğini sınırlandırılan birincil bir mevzuata dönüştü.

Konuyu açıklığa kavuşturan bilim insanları araştırmalarının diğer çevresel atılımlara yol açacağını ve Çin gibi yüksek hava kirliliği oranlarına sahip ülkelerdeki sorunların çözülmesine yardımcı olacağını umuyorlar. Ayrıca araştırmacılar, bu tür bir olayın dünyanın herhangi bir yerinde herhangi bir zamanda gerçekleşebileceğini de söylüyorlar.



Kaynaklar ve ileri okumalar:


Dip Not:

Matematiksel, 2015 yılından beri yayında olan ve Türkiye’de matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım.

Matematiksel

Deniz Kartal

Uludağ Üniversitesi Elektronik Mühendisliği Mezunu, Uzun yıllar IT sektöründe çalıştı, GSM sektöründe teknoloji danışmanlığı, ulusal gazetelerde teknik yöneticilik yaptı. Dunyalilar.org kurucu editörlerinden biridir. Seyahat etmeyi, araştırmayı, yazmayı ve okumayı sever.
Başa dön tuşu