Efsaneye göre Roma’daki Aziz Yuhanna Lateran Bazilikasında, nefin iki yanındaki mezarlardan birinden kemik tıkırtıları duyulursa papanın yakında öleceği anlaşılır. Rivayete göre bu kemikler, 999 ile 1003 yılları arasında papalık yapan Aurillaclı Gerbert’e, yani II. Silvester’e aittir.
Ancak Gerbert’i ilginç kılan yalnızca bu karanlık söylenti değildir. Onun asıl önemi, Orta Çağ Avrupa’sında matematik, astronomi ve eğitim alanlarında oynadığı öncü rolden gelir.
Güney Fransa’da mütevazı bir aileden gelen Gerbert, 999 yılında papa unvanını aldı ve II. Silvester adını benimsedi. Dönemin siyasal dengeleri bu yükselişte etkili oldu. Fakat onu çağdaşlarından ayıran asıl özellik papalık makamı değil, bilimsel merakı ve öğrenme tutkusuydu.
Aurillaclı Gerbert Kimdir?
Papa II. Silvester, doğum adıyla Aurillaclı Gerbert, yaklaşık 945 yılında Fransa’nın Auvergne bölgesinde dünyaya geldi ve küçük yaşta bir manastıra girdi.
Ailesi onu çocuk yaşta bir manastır okuluna gönderdi. Dil bilgisi, mantık ve retorik onun ilk eğitim basamağını oluşturdu. Orta Çağ okulları bu üçlüye trivium adını verirdi. Trivium’dan sonra quadrivium gelirdi. Quadrivium ise matematik, geometri, müzik ve astronomiden oluşuyordu.
Üstleri onun olağanüstü öğrenme yeteneğini kısa sürede fark etti. Bu nedenle sıradan bir din görevlisi olarak yetiştirmek yerine eğitimini sürdürmesini sağladı. Yaklaşık 967 yılında İspanyol bir soylu Aurillac manastırını ziyaret etti ve genç keşişin yeteneğini fark etti. Başrahibi ikna ederek Gerbert’i Barselona’ya götürdü.
Endülüs o dönemde matematik, astronomi ve felsefe alanlarında Avrupa’nın en gelişmiş merkezlerinden biriydi. İslam bilginleri, Antik Yunan eserlerini korumuş, geliştirmiş ve yeni çalışmalarla zenginleştirmişti. Gerbert bu ortamda farklı bir bilim anlayışıyla tanıştı.
İspanya’da geçirdiği yılların ardından Gerbert Roma’ya gitti ve burada Papa XIII. Ioannes ile Kutsal Roma İmparatoru I. Otto ile tanıştı. İmparator matematik eğitimi almış yetenekli kişileri özellikle destekliyordu.
Gerbert kısa sürede onun güvenini kazandı. Önce imparatorun oğlunun öğretmeni oldu. Daha sonra eğitimini geliştirmesi ve araştırma yapması için destek gördü.
Aurillaclı Gerbert Neden Önemlidir?
Gerbert’in matematik tarihindeki en önemli katkılarından biri abaküsü geliştirmesidir. Geleneksel abaküste her taş yalnızca bir birimi temsil ederdi. Gerbert ise üzerinde rakamlar bulunan taşlar kullandı ve hesaplamaları daha hızlı yapmayı sağlayan yeni bir düzen oluşturdu.
Gerbert aynı zamanda Arap rakamlarının Batı Avrupa’da tanınmasına katkı sağlayan ilk isimlerden biri oldu. Sıfır kavramı ve onlu sayı sistemi henüz yaygınlaşmamıştı. Latin dünyası büyük ölçüde Roma rakamlarını kullanıyordu. Bu nedenle karmaşık hesaplamalar oldukça güçleşiyordu. Gerbert’in çalışmaları sonraki yüzyıllarda gerçekleşecek büyük dönüşümün ilk adımlarından biri oldu.
Matematik, Aurillaclı Gerbert için hiçbir zaman tek başına duran bir alan olmadı. O, aritmetik ile geometriyi, müzik ile astronomiyi aynı bilgi bütününün parçaları olarak değerlendirdi.
Antik çağdan beri quadrivium adı verilen eğitim sistemi bu dört disiplini birlikte ele alıyordu. Gerbert bu anlayışı yeniden canlandırdı ve öğrencilerine sayıların yalnızca hesap yapmak için değil, evreni anlamak için de gerekli olduğunu göstermeye çalıştı.
Gerbert matematikle yetinmedi. Astronomi alanında da dikkat çekici çalışmalar yaptı. Öğrencisi Richer, onun gökyüzünü temsil eden küresel modeller hazırladığını anlatır. Bu modeller yıldızların yerlerini ve göksel hareketleri göstermeye yarıyordu.
Gerbert ayrıca astronomi araçlarının nasıl yapılacağını da öğretiyordu. Döneminin en önemli gözlem araçlarından biri olan usturlabın Batı Avrupa’da tanınmasında önemli rol oynadı. Büyük olasılıkla Endülüs’te öğrendiği bu aracı eğitim faaliyetlerinde kullandı ve kullanımını yaygınlaştırdı.
Gerbert’in ünü arttıkça siyasal etkisi de büyüdü. Önce Ravenna başpiskoposu oldu. Ardından 999 yılında papa seçildi. Papalık dönemi yalnızca dört yıl sürdü. Siyasi mücadelelerle geçen bu yıllar onun bilimsel çalışmalarını gölgede bıraktı.
II. Silvester İle İlgili Efsane Nedir?
Orta Çağ’da bilgi her zaman güven uyandırmadı. Bazen tam tersini yaptı. İnsanlar, açıklayamadıkları bilgiyi kolayca büyüyle ilişkilendirdi. Özellikle matematik, astronomi, mekanik düzenekler ve uzak ülkelerden gelen bilgiler halkın gözünde gizemli görünüyordu. Bu durum Gerbert için de geçerliydi.
Zamanla halk arasında başka bir Gerbert doğdu. Bu Gerbert artık yalnızca bir bilgin değildi. Efsaneler onu karanlık güçlerle ilişki kuran, şeytanı çağıran ve bilgiyi yasak yollardan elde eden bir büyücüye dönüştürdü.
Efsaneye göre Gerbert, İspanya’da gizli bilimleri öğrendi. Bir büyü kitabını ele geçirdi ve şeytanla doğrudan anlaşma yaptı. Rivayet, onun bronzdan ya da metalden yapılmış gizemli bir başa sahip olduğunu da söyler. Bu baş, sorulara yalnızca evet ya da hayır diye cevap veriyordu.
Gerbert bu cevaplara bakarak geleceği yorumluyor ve kararlarını buna göre veriyordu. Bronz baş ona Kudüs’te ayin yönetmeden ölmeyeceğini söylemişti. Gerbert de bu sözü gerçek Kudüs olarak yorumladı ve kutsal topraklardan uzak durdu.
Bir pazar günü Roma’daki Santa Croce in Gerusalemme Bazilikasında ayin yönetti. Efsaneye göre İmparator Konstantin’in annesi Helena, Kudüs’ten kutsal emanetler ve toprak getirip bu kiliseye koydurmuştu. Kilisenin adı da bu yüzden Kudüs’teki Kutsal Haç anlamına geliyordu. Böylece Gerbert farkında olmadan Kudüs’te ayin yönetmiş sayıldı. Rivayete göre kaçmaya çalıştığı kehanet burada gerçekleşti ve bu ayin onun son ayini oldu.
Silvester öldükten sonra onu aceleyle Aziz Yuhanna Lateran Bazilikasına gömdüler. Mezarındaki Latince yazı aslında kıyamet gününde bedenin dirilişine gönderme yapıyordu. Ancak bazıları bu ifadeyi zamanla bu yer ses çıkaracak diye yorumladı. Böylece mezarından takırtılar geldiği, kemiklerinin hareket ettiği ve bu sesin şeytanın alaycı alkışına benzediği söylentisi doğdu.
Sonuç Olarak
Papa II. Silvester’in şeytanla anlaşma yaptığına dair bu renkli hikâye Orta Çağ boyunca oldukça popüler kaldı. Bu anlatının en bilinen kaynağı İngiliz keşiş Malmesburyli William’dır.
William, Silvester’in ölümünden yüz yıldan fazla süre sonra yazdığı De Rebus Gestis Regum Anglorum adlı eserinde bu söylentiyi aktarır. Ancak bu anlatı kesin bir kaynak göstermez. Hatta bazı okurların bütün bunları kurmaca sayabileceğini de belirtir.
Orta Çağ’da papaları büyücülükle suçlamak alışılmadık bir durum değildi. Fakat Silvester hakkındaki efsane diğerlerinden daha uzun yaşadı. Bilimlere ve Hristiyan olmayan kaynaklardan gelen bilgiye duyulan güvensizlik bu efsaneyi besledi. Kemiklerinin tıkırdadığına dair söylenti de onun etrafındaki gizemi artırdı.
Roma’ya giderseniz II. Silvester’in Lateran Bazilikasındaki mezarını arayabilirsiniz. Ayrıca kulaklarınızı da açık tutun. Takırdayan kemik sesleri duyarsanız haberleri açmayı unutmayın. Çünkü yakında yeni bir papa seçilecek olabilir.
Konu ilginizi çektiyse devamında göz atmak isteyebilirsiniz: Galileo Galilei Dante’nin Cehennemini Matematik Yardımı Nasıl Ölçü?
Kaynaklar ve ileri okumalar
- Hannam, James. God’s Philosophers: How the Medieval World Laid the Foundations of Modern Science. London: Icon Books, 2009.
- Dawson, Paul. “The Pope Who Allegedly Made a Deal With the Devil” TheCollector.com, March 30, 2026, https://www.thecollector.com/pope-sylvester-devil/
Matematiksel
