
Eylül 2026’da OpenAI, matematiğin en önemli açık problemlerinden biri olan Navier–Stokes problemine çözüm bulduğunu açıkladı. Bu problem, Clay Matematik Enstitüsünün çözümüne bir milyon dolar ödül koyduğu yedi Milenyum Problemi arasında yer alıyor.
Yapay zekânın böylesine önemli bir probleme çözüm üretmesi büyük ilgi uyandırdı. Ancak kısa süre sonra matematikçiler, OpenAI’ın ulaştığı sonucun kapsamını tartışmaya başladı. Çünkü şirketin geliştirdiği ispat, denklemlere özel olarak hazırlanmış bir dış kuvvet ekliyordu. Bu yöntem resmî problem tanımına uygun olsa da matematikçilerin uzun süredir yanıt aradığı daha temel bir soruyu açık bırakıyordu.
20 Kasım 2026’da ise yeni bir gelişme yaşandı. Matematikçiler Levent Alpöge ve Tristan Buckmaster, Navier–Stokes denklemlerinin dış kuvvet olmadan da sonlu zamanda tekillik oluşturabileceğini kanıtladıklarını ileri sürdü. Üstelik bu araştırmada da yapay zekâ önemli bir rol oynadı. Peki, Navier–Stokes problemi tam olarak ne soruyor?
Navier–Stokes Problemi Aslında Ne Soruyor?
Navier–Stokes denklemleri suyun, havanın ve diğer akışkanların nasıl hareket ettiğini açıklar. Mühendisler bu denklemlerden uçak tasarımında, hava tahminlerinde ve birçok teknolojik uygulamada yararlanır. Ancak denklemlerin başarılı sonuçlar vermesi, matematikçilerin onlar hakkındaki bütün soruları yanıtladığı anlamına gelmez.
Bir nehirde suyun düzenli biçimde aktığını düşünelim. Akış zamanla hızlanabilir, yön değiştirebilir veya girdaplar oluşturabilir. Navier–Stokes denklemleri bu değişimleri matematiksel olarak tanımlar. Fakat matematikçiler, başlangıçta düzgün olan üç boyutlu bir akışın her zaman düzgün kalıp kalmayacağını henüz kesin olarak bilmiyor.
Buradaki sorun, akışın zamanla karmaşıklaşmasından daha fazlasıdır. Matematikçiler, belirli koşullarda hızın değişimini tanımlayan bazı matematiksel büyüklüklerin sonlu bir sürede sınırsız hale gelip gelemeyeceğini araştırıyor. Böyle bir durumda çözüm düzgünlüğünü kaybeder. Matematikçiler buna tekillik adını verir.
Navier–Stokes probleminin temel sorusu şudur. Başlangıçta düzgün olan üç boyutlu bir akış, matematiksel olarak her zaman düzgün kalır mı, yoksa sonlu bir zamanda tekillik oluşturur mu?

Clay Matematik Enstitüsü, bu soruya kesin bir yanıt verilmesini istiyor. Matematikçiler ya uygun başlangıç koşullarında çözümlerin her zaman düzgün kaldığını kanıtlamalı ya da tekillik oluşturan geçerli bir karşı örnek bulmalı.
Navier–Stokes denklemlerinin neden bu kadar zor olduğunu anlamak için önce türbülansın ve akışkanlarda oluşan girdapların davranışına bakmak gerekiyor. Bu konuyu Matematikçiler 200 Yıldır Navier–Stokes Denklemlerini Neden Çözemiyor? başlıklı yazımızda ayrıntılı olarak ele aldık.
OpenAI Navier–Stokes Problemini Nasıl Çözdüğünü Açıkladı?
8 Eylül 2026’da OpenAI, geliştirdiği yapay zekâ sisteminin üç boyutlu Navier–Stokes denklemlerinde sonlu zamanda tekillik oluşturan bir matematiksel yapı bulduğunu duyurdu.
Şirket, araştırma sırasında yaklaşık 10 bin yapay zekâ ajanından yararlandığını açıkladı. Bu ajanlar farklı çözüm yollarını araştırdı, birbirlerinin sonuçlarından yararlandı ve matematiksel argümanlar geliştirdi. OpenAI daha sonra ispatı Lean adlı bilgisayar destekli doğrulama sistemiyle de hazırladı.
Ancak çalışmanın önemli bir özelliği vardı. Model, tekillik oluşturmak için akışkana özel olarak tasarlanmış bir dış kuvvet uyguluyordu.
Dış kuvvet kullanmak başlı başına yanlış değildir. Yerçekimi gibi kuvvetler gerçek akışkanların hareketini zaten etkiler. Üstelik matematikçi Charles Fefferman’ın hazırladığı resmî Milenyum Problemi tanımı da düzgün bir dış kuvvet içeren karşı örneklere izin verir.
Bu nedenle OpenAI’ın çalışması, resmî problem tanımının dışında kalmıyordu. Bununla birlikte, matematikçilerin özellikle ilgilendiği başka bir soru vardı. Dışarıdan özel bir kuvvet uygulamadan, yalnızca akışkanın kendi hareketi tekillik oluşturmak olası mı?
Ancak Navier–Stokes probleminin daha genel biçimi hâlâ açık. Üç boyutlu denklemlerin dışarıdan özel bir kuvvet uygulanmadan tekillik oluşturup oluşturamayacağını matematikçiler henüz bilmiyor.
Navier–Stokes Problemi Sonunda Çözüldü mü?
20 Kasım 2026’da matematikçiler Levent Alpöge ve Tristan Buckmaster, Navier–Stokes problemiyle ilgili yeni bir ispat ortaya koyduklarını açıkladı. Araştırmacılar, üç boyutlu Navier–Stokes denklemlerinin dış kuvvet olmadan da sonlu zamanda tekillik oluşturabileceğini ileri sürdü.
Bu iddiayı önemli kılan, OpenAI’ın eylül ayındaki çalışmasından farklı olarak özel bir dış kuvvete ihtiyaç duymaması. Araştırmacılar, akışkanın kendi hareketinin tekillik oluşturabileceğini matematiksel olarak göstermeyi amaçlıyor.
Alpöge ve Buckmaster, araştırmalarında yapay zekâdan ve bilgisayar destekli hesaplamalardan yararlandı. İspatı, matematiksel kanıtları denetlemek için geliştirilmiş Lean sistemiyle de hazırladı.
Ancak matematikçiler henüz bu ispatı bağımsız olarak doğrulamadı. Özellikle bilgisayar destekli hesaplamaların ve kullanılan matematiksel yöntemlerin ayrıntılı biçimde incelenmesi gerekiyor.
Matematikçi Terence Tao da yaptığı değerlendirmede, çalışmanın genel yaklaşımını anlaşılır bulduğunu açıkladı. Ancak ispatın kapsamlı bir matematiksel inceleme için daha ayrıntılı biçimde sunulması gerektiğini belirtti.
Dolayısıyla Navier–Stokes probleminin kesin olarak çözüldüğünü söylemek için henüz erken. Buna karşılık son gelişmeler, yapay zekânın matematiksel araştırmalarda üstlendiği rolün hızla değiştiğini gösteriyor.
Üstelik aynı gün Levent Alpöge, Claude adlı yapay zekâ modelinin yardımıyla bir başka Milenyum Problemi olan Riemann hipotezini de kanıtladığını ileri sürdü. Böylece matematiğin iki büyük açık problemiyle ilgili yapay zekâ destekli ispat iddiaları aynı gün gündeme geldi.
Bu iddiaların geçerliliğini matematikçilerin bağımsız incelemeleri belirleyecek. Ancak yapay zekânın artık yalnızca hesaplama yapmakla kalmadığını görüyoruz.
Kaynaklar ve ileri okumalar
- Clay Mathematics Institute. “Navier-Stokes Announcement.” 11 Eylül 2026. https://www.claymath.org/news/navier-stokes-announcement/
- Scientific American. “Which Million-Dollar Math Problem Could AI Solve Next?” 15 Eylül 2026.
https://www.scientificamerican.com/article/which-million-dollar-math-problem-could-ai-solve-next/ - Terence Tao (20 Kasım 2026). Unforced Euler Singularity, Unforced Navier–Stokes Singularity, and the Generalized Riemann Hypothesis.
- Tristan Buckmaster ve Levent Alpöge (20 Kasım 2026). Finite-Time Blow-Up for the Navier–Stokes Equations.
Matematiksel






