Matematik

Kuru Kafalar Sizi Yanıltmasın: Munker White İllüzyonu

Beynimiz neden gerçekte aynı olan renkleri farklı algılar?

Kapak görselinde iki kuru kafa görüyorsunuz. Peki sizce bunlar ne renk? Biri mora, diğeri turuncuya mı çalıyor?

Aslında her iki kuru kafa da aynı renktedir. Onları farklı algılamamızın nedeni, üzerlerinden geçen çizgilerin renkleridir. Birinin üzerinden mavi, diğerinin üzerinden sarı çizgiler geçtiğinde beynimiz aynı rengi farklı biçimde yorumlar. Bu etki, Munker-White illüzyonunun dikkat çekici örneklerinden biridir.

Renk algımız yalnızca bir nesneden gözümüze ulaşan ışığa bağlı değildir. Çevresindeki renkler, desenler ve sınırlar da gördüğümüz rengi etkiler. Bu nedenle aynı renk, farklı bir görsel bağlam içine yerleştirildiğinde bize daha açık, daha koyu ya da farklı bir tona sahipmiş gibi görünebilir

Munker-White İllüzyonu Nedir?

Munker-White illüzyonunda aynı renkteki alanlar, çevrelerindeki farklı renkler nedeniyle farklı algılanır. Klasik örneklerde aynı gri tonundaki şekiller siyah ve beyaz çizgiler arasına yerleştirilir. Gri alanların rengi değişmediği hâlde biri daha açık, diğeri daha koyu görünür.

Renkli örneklerde ise etki daha da çarpıcıdır. Aynı renkteki şekillerin üzerinden farklı renklerde çizgiler geçtiğinde, şekiller sanki bu renklerden etkilenmiş gibi görünür.

Kuru kafaların olduğu görselde de benzer bir durum vardır. Bir kuru kafanın üzerinden mavi tonlarındaki çizgiler, diğerinin üzerinden ise sarı ya da turuncu tonlarındaki çizgiler geçer. Beynimiz bu çizgilerin renklerini kuru kafaların rengiyle birlikte değerlendirir ve sonuçta iki şekli farklı renklerde algılarız.

Munker White İllüzyonu
Munker illüzyonu örneği: A ve B de gördüğünüz gri çizgiler aynı tondadır ancak siyah ve beyaz çubuklarla çevrili oldukları için farklı gri tonları gibi görünürler.

Bu etkinin adı, Hans Munker ve Michael White’ın benzer görsel yanılsamalar üzerine yaptığı çalışmalardan gelir. Munker özellikle renkli örnekler üzerinde çalışırken White, açık ve koyu alanların çevrelerinden nasıl etkilendiğini gösteren desenleri inceledi.

Aslında benzer etkiler çok daha uzun zamandır biliniyordu. Bir rengin algısının çevresindeki renklerden etkilenmesi, renk algısının temel özelliklerinden biridir. Ancak Munker-White illüzyonunu ilginç kılan şey, çevredeki renklerin yalnızca nesnenin kenarında bulunmasının bile gerekmemesidir. Bazen nesnenin üzerinden geçen çizgiler bile algımızı değiştirmeye yeter.

Beynimiz Aynı Rengi Neden Farklı Görür?

Bir nesnenin rengini gördüğümüzde beynimiz yalnızca o nesneden gelen ışığı değerlendirmez. Aynı zamanda çevresindeki renkleri, aydınlatmayı ve desenleri de hesaba katar.

Bu aslında bir hata değildir. Tam tersine, görme sistemimizin günlük hayatta oldukça işe yarayan özelliklerinden biridir.

Örneğin bir nesne sabah güneşinde, gölgede ya da yapay ışık altında farklı miktarlarda ve farklı dalga boylarında ışık yansıtır. Buna rağmen çoğu zaman o nesnenin rengini değişmemiş gibi algılarız. Beynimiz çevredeki ışık koşullarını dikkate alarak bir tür düzeltme yapar.

Ancak bazı özel desenler bu mekanizmanın beklenmedik sonuçlar üretmesine neden olabilir.

Munker-White illüzyonunda beynimiz, şeklin kendi rengini çevresindeki çizgilerden tamamen bağımsız değerlendiremez. Çizgilerden gelen renk bilgisi, şeklin algılanan rengini de etkiler.

Bilgisayar bilimci David Novick’in hazırladığı “konfeti” görselleri bunun en bilinen modern örneklerindendir. Bu görsellerde aynı renkteki dairelerin üzerinden farklı renklerde çizgiler geçer. Sonuçta daireler bize kırmızı, yeşil, turuncu ya da mor gibi farklı renklerde görünür.

Munker White İllüzyonu
Çizgilerin algımızı nasıl etkilediğini bu çizim ile de anlamanız mümkün. Bu çalışma da Teksas Üniversitesinden profesör Dr. David Novick tarafından yaratıldı.

Oysa çizgileri kaldırdığınızda ya da dairelerin renklerini doğrudan karşılaştırdığınızda bunların aynı olduğunu fark edersiniz.

İlginç olan, bu etkinin bazı görsellerde uzaktan bakıldığında daha güçlü hâle gelmesidir. Çünkü ayrıntılar küçüldükçe beynimiz tek tek renk alanlarını ayırmak yerine desenin tamamını birlikte değerlendirmeye başlar.

Bu da bize görmenin pasif bir süreç olmadığını gösterir. Gözlerimiz çevreden ışık toplar, ancak gördüğümüz şey beynin bu bilgiyi nasıl yorumladığının sonucudur.

Sonuç olarak

Munker-White illüzyonu bu nedenle yalnızca eğlenceli bir optik oyun değildir. Renk algımızın ne kadar bağlama bağlı olduğunu açık biçimde gösterir.

Okuma Önerimiz: Eğik Kule İllüzyonu Perspektif Algımıza Fazla da Güvenmememiz Gerektiğini Anımsatıyor


Kaynaklar ve ileri okumalar:


Matematiksel, 2015 yılından beri yayında olan ve Türkiye’de matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım.

Matematiksel

Sibel Çağlar

Kadıköy Anadolu Lisesi’nin ardından Marmara Üniversitesi İngilizce Matematik Öğretmenliği bölümünden mezun oldum. Matematiksel.org’un kurucusu olarak matematik, bilim ve düşünce alanlarında içerik üretmeye devam ediyorum.