Bir kavanoz fıstık ezmesini açtığınızda ne görürsünüz? Büyük olasılıkla kahverengi ya da açık kahverengiye yakın bir ton. Ancak bazı insanlar aynı fıstık ezmesini yeşilimsi görebilir. Üstelik ortada farklı bir ürün, bozuk bir ekran ya da ışık oyunu yoktur.
Daha da ilginci, bu kişiler yalnızca fıstık ezmesini farklı görmez. Kırmızı, yeşil, kahverengi ve turuncu gibi bazı renkler de birbirine olduğundan daha yakın görünebilir. Günlük yaşamda çoğu zaman fark edilmeyen bu durum, renklerin aslında sandığımız kadar değişmez olmadığını gösterir.
Bir nesneye baktığımızda onun renginin nesnenin kendisine ait olduğunu düşünürüz. Elma kırmızıdır, yaprak yeşildir, gökyüzü mavidir. Fakat aynı nesne herkesin gözünde tam olarak aynı renkte görünmeyebilir.
İşte fıstık ezmesinin bazı insanlara yeşil görünmesi de bunun çarpıcı örneklerinden biridir. Bunun arkasında çoğunlukla kırmızı ve yeşil tonlarının ayırt edilmesini etkileyen bir renk görme farklılığı vardır. Peki neden bazı insanlar aynı renklere baktıkları hâlde onları farklı görüyor? Bunu anlamak için önce renkleri nasıl gördüğümüze bakmamız gerekiyor.
Renk Körlüğü Nedir?
Renkleri görebilmemizi, retinadaki koni hücreleri sağlar. İnsan gözünde kısa, orta ve uzun dalga boylarına farklı oranlarda duyarlı üç tür koni hücresi vardır. Beynimiz bu hücrelerden gelen sinyalleri karşılaştırır ve bunun sonucunda farklı renkleri algılarız. Eğer bu sistemdeki koni hücrelerinden biri normalden farklı çalışırsa, bazı renkleri birbirinden ayırmak zorlaşır.
İşte halk arasında “renk körlüğü” dediğimiz durum da budur. Adı biraz yanıltıcıdır, çünkü bu duruma sahip insanların büyük bölümü dünyayı siyah beyaz görmez. Asıl sorun, bazı renklerin birbirine olduğundan daha yakın görünmesidir. Bu nedenle “renk görme bozukluğu” ifadesi daha doğru bir tanımdır.
En yaygın renk körlüğü, kırmızı/yeşil renk körlüğüdür. Bunun nedeni, kırmızıyı ve/veya yeşili algılayan konilerinin kusurlu olmasıdır. Bu duruma sahip bireylerin kırmızı ve yeşil tonlarını bir bütün olarak, hatta rengin bir parçası olarak ayırt etmesini zorlaşır. Aşağıdaki görselde normal görüşe sahip biri ile renk körlüğü sorunu yaşayanların doğal çevrelerini nasıl algıladıklarını görebilirsiniz.
En yaygın tür, kırmızı ve yeşil tonlarının ayırt edilmesini etkileyen kırmızı-yeşil renk görme bozukluğudur. Bu durumda kırmızı ile yeşil tamamen ortadan kaybolmaz. Ancak bazı tonlar birbirine çok benzer, daha soluk görünür ya da farklı bir renk olarak algılanır. Fıstık ezmesinin bazı insanlara yeşilimsi görünmesinin nedeni de budur.
Renk Körlüğüne Ne Sebep Olur?
Renk körlüğünün en yaygın nedeni genetiktir. Özellikle kırmızı-yeşil renk görme bozuklukları, X kromozomu üzerindeki ve koni hücrelerinin ışığa duyarlı pigmentlerini kodlayan genlerle ilişkilidir.
Erkeklerde yalnızca bir X kromozomu bulunduğu için, bu genlerdeki bir değişiklik renk görmeyi daha kolay etkiler. Kadınlarda ise iki X kromozomu bulunduğundan, birindeki değişiklik diğerindeki sağlıklı gen tarafından çoğu zaman dengelenir. Bu nedenle kırmızı-yeşil renk görme bozukluğu erkeklerde daha sık görülür.
Ancak her renk görme bozukluğu doğuştan gelmez. Göz hastalıkları, optik sinir hasarı, yaşlanma ve bazı ilaçlar da sonradan renkleri ayırt etme yeteneğini etkiler. Böyle durumlarda renk algısındaki değişiklik, kalıtsal renk körlüğünden farklı biçimde ortaya çıkabilir.
Kalıtsal renk görme bozukluklarında bugün için normal renk görmeyi tamamen geri kazandıran yerleşik bir tedavi yoktur. Buna rağmen özel filtreler, dijital ayarlar ve bazı yardımcı araçlar belirli renkleri ayırt etmeyi kolaylaştırabilir.
Renk Körü müyüm? Bunun İçin Bir Test Var mı?
Göz doktorları renk görme bozukluklarını belirlemek için farklı testlerden yararlanır. Bunların en bilineni Ishihara testidir. Bu testte farklı renk ve tonlardaki küçük noktalar bir daire oluşturur. Noktaların arasına ise bir sayı, çizgi ya da şekil yer alır.
Normal renk görüşüne sahip kişiler bu şekilleri kolayca seçer. Kırmızı-yeşil renk görme bozukluğu olan kişiler ise farklı bir sayı görebilir ya da şekli hiç ayırt edemeyebilir. Çünkü testteki renkler, kırmızı ve yeşil tonlarını ayırt etmekte zorlanan kişilerin farklı göreceği biçimde düzenlenmiştir.
Ishihara testi özellikle kırmızı-yeşil renk görme bozukluklarını ortaya çıkarmada işe yarar. Ancak bütün renk görme bozukluklarını tespit etmez. Göz doktorları gerektiğinde daha ayrıntılı testlere de başvurur.
İnternette Ishihara testlerinin birçok örneğini bulabilirsiniz. Ancak ekranın parlaklığı, renk ayarları ve görüntü kalitesi gördüğünüz renkleri değiştirebilir. Bu nedenle çevrim içi testleri kesin sonuç veren bir tanı yöntemi olarak görmemek gerekir.
Kaynaklar ve ileri okumalar
- Why Does Peanut Butter Appear Green To Some People? Yayınlanma tarihi: 2 Ocak 2023. Bağlantı: Why Does Peanut Butter Appear Green To Some People?
- Solomon, S., Lennie, P. The machinery of colour vision. Nat Rev Neurosci 8, 276–286 (2007). https://doi.org/10.1038/nrn2094
- Simunovic, M. Colour vision deficiency. Eye 24, 747–755 (2010). https://doi.org/10.1038/eye.2009.251
Size Bir Mesajımız Var!
Matematiksel, matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım.
Matematiksel
