ZİHİN AÇAN YAZILAR

Çok Sevdiğimiz Kitap Kokusu Neden Oluşur?

Bir çoğumuz sahafları veya kütüphaneleri sever. Eski kitapların arasında dolanmak ve o garip çikolataya benzer kitap kokusu, kendimizi iyi hissetmemize neden olur.

Yeni basılmış bir kitap daha çok kağıt ve mürekkep kokar, ancak eski kitaplarda kitap severlerin burnu tatlı bir misk kokusu algılar. Bu konunun aslında bilimsel bir sebebi var. Önce hikayesini kısaca anlatalım sizlere…

Her şey kimyager Matija Strlič‘in arşivcilerin çalıştıkları kitapları kokladıklarını fark etmesiyle başlamış. Neden kokladıklarını sorduğundaysa arşivciler, “Koku, kitapta kullanılan materyalle ilgili çok şey söyleyebilir,” demişler. Kendisi de bir arşivci olarak yetişmiş olan Strlič buna oldukça şaşırarak bu kokuları ölçmek adına bir yol bulmaya çalışmış.

Kitaplar gibi malzemeler genellikle küçük miktarlarda uçucu organik bileşikler havaya salmaktadır. Burunlarımız bu kimyasal imzaları alır ve beynimiz onları koku olarak yorumlar.

Strlič ve arkadaşları yaptıkları çalışma neticesinde eski kitaplardaki kokuları birbirinden ayırmayı başarmış. Devamında da çalışma sonuçlarını yayınlamış. Ancak araştırmayı burada bitirmemeye, kokuların insanlar üzerinde nasıl bir etki bıraktığını anlamaya karar vermiş.

Düzenledikleri sosyal deneyde, Birmingham Müzesi ve Sanat Galerisi‘ne gelen katılımcılara üzerinde ismi yazmayan şişelerde kokular koklatılmış. 79 katılımcıdan büyük çoğunluğu eski kitaplardan toplanan bu kokuları çikolataya benzetmiş.

Katılımcıların bu sonuçları araştırmacıları hiç de şaşırtmamış çünkü zaten daha önce laboratuvar ortamında cihazlarla yaptıkları deneylerde buldukları değerler çikolata ve kahve kokusunun değerleriyle örtüşüyormuş.

Kitap Kokusu Neden Oluşuyor?

Genelde, eski kitap kokusuna kâğıdın içindeki bileşenlerin kimyasal bozuma uğraması sebep olur. Kâğıt, diğer kimyasallara ek olarak selüloz ve lignin içerir. Lignin, günümüzde basılan kitaplarda yüz yıl öncekilere göre çok daha az bulunur. 

Lignin ağaçlarda selüloz liflerini birbirine bağlamaya yarar, odunun sertliğini korumasını sağlar, aynı zamanda eski kâğıtların zamanla sararmasından da sorumludur, zira oksitlenme tepkimesi sonucu parçalanarak aside dönüşür, bu da sonrasında selülozu yıkıma uğratır.

Vanilin, vanilya benzeri bir kokuyu ortaya çıkarır. Etil benzen ve tolüen tatlı kokulara sebep olur ve 2-etil hekzanol da hafif çiçeksi bir katkıda bulunur.

“Eski kitap kokusu” bu kimyasal bozunum sonucu ortaya çıkar. Modern, yüksek kalitedeki kâğıtlar lignini temizlemek için kimyasal olarak işleme tabi tutuldukları içinde bu kokuyu barındırmazlar.

Ancak, kâğıttaki selüloz çevrede bulunan asitler sebebiyle zaman içinde yine bozuma uğrayacaktır ve er geç onlarda çikolata kokulu hale bürüneceklerdir.

Okuma Önerisi: Satın Alıp Okumadığımız Kitapların Üzerimizdeki Etkisi

Kaynaklar:

https://vesaire.org/eski-kitaplar-neden-guzel-kokar/

https://www.popsci.com/old-book-smell/

Matematiksel

Sibel Çağlar

Kadıköy Anadolu Lisesi, Marmara Üniversitesi, ardından uzun süre özel sektörde matematik öğretmenliği, eğitim koordinatörlüğü diye uzar gider özgeçmişim… Önemli olan katedilen değil, biriktirdiklerimiz ve aktarabildiklerimizdir bizden sonra gelenlere... Eğitim sisteminin içinde bulunduğu çıkmazı yıllarca iliklerimde hissettikten sonra, peki ama ne yapabilirim düşüncesiyle bu web sitesini kurmaya karar verdim. Amacım bilime ilgiyi arttırmak, bilimin özellikle matematiğin zihin açıcı yönünü açığa koymaktı. Yolumuz daha uzun ve zorlu ancak en azından deniyoruz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu