Kimya

Çok Sevdiğimiz Kitap Kokusu Neden Oluşur?

Kitaplar gibi malzemeler genellikle küçük miktarlarda uçucu organik bileşikler havaya salmaktadır. Burunlarımız bu kimyasal imzaları alır ve beynimiz onları koku olarak yorumlar.

Bir çoğumuz sahafları veya kütüphaneleri sever. Eski kitapların arasında dolanmak, ortamdaki kitap kokusunu hissetmek, kendimizi iyi hissetmemize neden olur. Peki gerçekten bir kitabın kokusu var mıdır? Bilim insanları bu sorunun cevabını evet olarak veriyorlar. Yeni bir kitap daha çok kağıt ve mürekkep kokar. Ancak eski kitaplarda kitap severlerin burnu tatlı bir misk kokusu algılar. Bu konunun aslında bilimsel bir sebebi var.

Kokusunu aldığımız şeylerin çoğu, kitapların zamanla ayrışırken ortaya çıkardığı uçucu organik bileşiklerden gelir. Genelde, eski kitap kokusuna kâğıdın içindeki bileşenlerin kimyasal bozuma uğraması sebep olur. Bir kitap yaşlandıkça, kullanılan kimyasal bileşikler – tutkal, kağıt, mürekkep – parçalanmaya başlar. Ve kokunun kaynağı olan uçucu bileşikleri salgılarlar.

Kitap Kokusu Neden Oluşuyor?

Kâğıt, diğer kimyasallara ek olarak selüloz ve lignin içerir. Lignin, günümüzde basılan kitaplarda yüz yıl öncekilere göre çok daha az bulunur. Lignin ağaçlarda selüloz liflerini birbirine bağlamaya yarar. Odunun sertliğini korumasını sağlar. Aynı zamanda eski kâğıtların zamanla sararmasından da sorumludur. Zira oksitlenme tepkimesi sonucu parçalanarak aside dönüşür, bu da sonrasında selülozu yıkıma uğratır.

Kâğıtlar genelde keresteden üretilir. Ama içeriğinde selüloz ve kerestedeki doğal bir bileşen olan lignin, yani odun özü de bulunur. Ahşabı sert ve güçlü yapan da budur. Selülozsa aslında renksiz ve ışığı yansıtma konusunda oldukça iyi. Bu nedenle onu beyaz olarak algılıyoruz. Fakat ligninin ışığa ve oksijene maruz kaldıkça moleküler yapısı değişime uğrar.Oksitlenir yani kendisine fazladan oksijen molekülleri eklenir. Bbu oksijen molekülleri, ışığın belirli dalga boylarını yansıtan kromoforları (renk verici) oluşturur. Lignin oksitlenmesinde ortaya çıkan bu renk, sarı ya da kahverengi olur.

“Eski kitap kokusu” bu kimyasal bozunum sonucu ortaya çıkar. Modern, yüksek kalitedeki kâğıtlar lignini temizlemek için kimyasal işlemden geçer. Bu nedenle içlerinde bu kokuyu barındırmazlar. Ancak, kâğıttaki selüloz çevrede bulunan asitler sebebiyle zaman içinde yine bozuma uğrayacaktır. Sonucunda er ya da geç onlarda çikolata kokulu hale bürüneceklerdir.

Kitap Kokusu İle ilgili Yapılan Bir Araştırma

Vanilin, vanilya benzeri bir kokuyu ortaya çıkarır. Etil benzen ve tolüen tatlı kokulara sebep olur ve 2-etil hekzanol da hafif çiçeksi bir katkıda bulunur.

Konu ile ilgili yapılan bir araştırmayı fazla detaya dalmadan aktarmaya çalışalım. Araştırmanın başlangıcı eski kitaplardaki kokuların birbirinden ayrıştırılması ile başlıyor. Devamında da bu kokuların insanlarda çağrıştırdıkları anlaşılması adına bir sosyal deney uygulanıyor. Düzenlenen deneyde, Birmingham Müzesi ve Sanat Galerisi‘ne gelen katılımcılara üzerinde ismi yazmayan şişelerde kokular koklatılmış.

79 katılımcıdan büyük çoğunluğu eski kitaplardan toplanan bu kokuları çikolataya benzetmiş. İkinci sırada ise kahve kokusu gelmiş. Katılımcıların bu sonuçları araştırmacıları hiç de şaşırtmamış çünkü zaten daha önce laboratuvar ortamında cihazlarla yaptıkları deneylerde buldukları değerler çikolata ve kahve kokusunun değerleriyle örtüşüyormuş. Çalışma sonuçlarını buradan inceleyebilirsiniz. Hayatınızdan kitap kokusunun eksik olmaması dileğimizle…

Kaynaklar:

Matematiksel

Sibel Çağlar

Yola Kadıköy Anadolu Lisesi ile başladım. Ardından gelen tesadüfler, zamanında pek de sevmediğim, matematik ile yolumu kesiştirdi. Sonucunda Marmara Üniversitesinde İng. Matematik öğretmenliğinden mezun oldum. Zaman akıp gitti; bu süreçte ben de çeşitli özel eğitim kurumlarında matematik öğretmenliği ve eğitim koordinatörlüğü yaptım. Bu esnada da bol bol matematik ile ilgili serzenişlere şahit oldum. Ne yapmalı diye düşünürken, aklıma bu site fikri geldi. 2015 yılında matematiksel.org web sitesini kurdum. Amacım bilime ve özelinde matematiğe ilgiliyi arttırmaktı. Matematiğin hayattan kopuk olmadığını kanıtlamaktı. Devamında ekip arkadaşlarının da dahil olması ile kocaman bir aile olduk. Yolumuz uzun ama kesinlikle çok keyifli.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Başa dön tuşu