Kuzey Almanya’nın sisli dağlarında, özellikle cadı ve iblis efsaneleriyle anılan bölgelerde, nesiller boyunca sayısız dağcı ve yürüyüşçü gökyüzünde aniden beliren dev bir figürle karşılaştığını bildirmiştir. Havada süzülen bu gizemli siluetin çevresinde ışık halkaları oluşur. Günümüzde bu doğa olayı, Brocken Hayaleti olarak bilinmektedir.
Adını Almanya’daki Harz Dağları’nın en yüksek zirvesi olan Brocken’den alan bu optik fenomen, yüzyıllar boyunca şairlere ve yazarlara ilham vermiştir. 1780 yılında, Alman papaz ve doğa bilimci Johann Silberschlag tarafından ilk kez tanımlandıktan sonra, edebiyat ve popüler kültürde geniş yer bulmuştur. Samuel Taylor Coleridge, Charles Dickens ve Lewis Carroll gibi pek çok yazar eserlerinde bu olgudan esinlenmiştir.
Bu olguyu hiç görmemiş olanlar için Brocken Hayaleti’ni gözlerinde canlandırmak zor olabilir. Bir dağın zirvesinde durduğunuzu düşünün. Güneş arkanızda, ufka yakın bir konumdadır. Aşağı baktığınızda altınızda bir bulut ya da sis tabakası görürsünüz. Birden bir gölge fark edersiniz. Bu sıradan bir gölge değildir; sizin kendi gölgenizdir ve bulut tabakasına yansımıştır.
Gölgenin çevresinde gökkuşağı renklerinde, neredeyse gerçeküstü bir hale belirir ve büyüleyici bir manzara oluşturur. Gölge oldukça büyük görünür ve sanki uzakta bir noktada duruyormuş izlenimi verir. Ancak bu etkileyici görüntü sizi yanıltmasın; hepsi yalnızca bir optik yanılsamadan ibarettir.
Brocken Hayaleti Neden Olur?
Brocken Hayaleti, belirli atmosfer koşullarında oluşan etkileyici bir optik fenomendir. Gözlemcinin büyümüş gölgesi, altındaki bulut ya da sis tabakasına düşer. Bu gölge, sis içinde asılı duran su damlacıklarının güneş ışığını kırmasıyla oluşan renkli bir hale ile çevrelenir.
Bu olayın ortaya çıkması için atmosferde tam bir uyum gerekir. Öncelikle, gözlemcinin yüksek bir konumda, örneğin bir dağ zirvesinde ya da uçakta, bulunması gerekir. Altında ise su damlacıklarından oluşan bir bulut ya da sis tabakası olmalıdır. Son olarak, Güneş ufka yakın bir konumda yer almalı ve gözlemciyi arkadan aydınlatmalıdır.
Brocken Hayaleti, aslında “glory” adı verilen optik bir olayın özel bir türüdür. Glory, atmosferde oluşan ve görenleri şaşırtan renkli bir ışık halkasıdır. Sis, bulut ya da pus içinde asılı duran çok küçük su damlacıklarıyla Güneş ışığının etkileşmesi sonucu ortaya çıkar. Güneş gözleyenin arkasındayken bir bulut tabakasına bakıldığında, gölgenin tam çevresinde yuvarlak ve gökkuşağı renklerine benzeyen bir parlama belirir. Glory’nin en çarpıcı yanı, bu ışık halkasının gölgenin merkezine tam olarak oturmasıdır.
Glory’nin oluşumu, sıradan bir gökkuşağından daha karmaşık bir süreçtir. Işık su damlacıklarının içine girer, içeride birkaç kez yansır ve sonra geriye doğru saçılır. Bu geri saçılma, gözleyenin gölgesini merkez alarak renkli halkalar oluşturur. Bu nedenle glory, her zaman gözleyenin bakış çizgisine tam karşılık gelen noktada ortaya çıkar.
Glory, uçaktan bakıldığında da sık görülür. Uçağın gölgesi bulutların üzerine düştüğünde, gölgenin etrafında renkli bir halka belirir. Uçağın gölgesi glory’nin nedeni değildir; yalnızca aynı noktada bulundukları için birlikte görünürler. Dağlarda görülen Brocken Hayaleti’nde de aynı durum geçerlidir. Gözleyen kişi sisin üzerine düşen büyümüş gölgesini görür ve bu gölgenin etrafında glory oluşur.
Sonuç Olarak
2003 yılında, Columbia Uzay Mekiği’nden çekilen görüntülerde Brocken Hayaleti benzeri bir optik fenomenin uzaydan da gözlemlendiği bildirildi. Bilindiği üzere, Columbia Uzay Mekiği kazası 1 Şubat 2003 tarihinde, STS-107 görev uçuşu sırasında gerçekleşmiştir. İçinde altı Amerikalı ve bir İsrailli astronotun bulunduğu mekik, inişe yalnızca 16 dakika kala parçalanarak düştü.
Bu dramatik olaydan kısa süre önce kaydedilen bu görüntü, hayatını kaybeden astronotların anısına “Astronaut’s Glory” (Astronotların Işığı) olarak adlandırıldı.
Başka bir etkileyici optik fenomen için bu yazımıza da göz atabilirsiniz. Ay Halesi Ve Yalancı Güneş Nedir? Nasıl Oluşur?
Kaynaklar ve ileri okumalar
- ‘Brocken Spectre’ Is a Rare Yet Beautiful Optical Phenomenon of a Radial Rainbow. Yayınlanma tarihi: 18 Temmuz 2021; Bağlantı: https://mymodernmet.com/brocken-spectre/
Size Bir Mesajımız Var!
Matematiksel, matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım.
Matematiksel
