Arşimet, Antik Çağ’ın bir dehası ve tarihin yetiştirdiği en büyük matematikçi ve mühendislerden biri olarak kabul edilir. Günümüzde ise adı, antik dünyanın çeşitli “süper silahlarıyla” da anılmaktadır. Bunlardan biri, aynalar yardımıyla bir tür “ölüm ışını” oluşturduğuna dair anlatıdır.
Arşimet, geliştirdiği parlak icatlar sayesinde Romalılara karşı savunmada önemli bir rol oynadı. Şehir surlarını, uzun mesafelere mermi fırlatabilen ve düşman gemilerine saldırabilen mancınık ve balista gibi savaş düzenekleriyle güçlendirdi. Bu silahlar savaşta etkin biçimde kullanıldı ve Siraküza’nın Roma’ya karşı yaklaşık üç yıl direnmesini sağladı.
Bu efsaneye göre Arşimet, Yunanistan’ı işgal etmeye çalışan Roma gemilerine çok sayıda ayna (ya da tek bir dev ayna) aracılığıyla güneş ışığını odaklayarak bir “ölüm ışını” yöneltir. Devamında da düşman gemilerini bozguna uğratır. Peki, Arşimet gerçekten böyle bir düzenek inşa etmiş olabilir mi?
Normal koşullarda güneş ışığı belirli bir miktarda enerji taşır. Ancak Dünya’ya ulaşan ışınlar dağınık olduğu için bir kâğıdı ya da başka bir yanıcı yüzeyi doğrudan yakamaz. Buna karşılık, kâğıt ile ışınlar arasına bir büyüteç yerleştirildiğinde durum değişir. Bu sayede ışınlar odak noktasında toplanır.
Bu durumda, koşullar uygun olursa küçük bir duman ve ardından alev oluşur. Peki, aynı yöntemle daha büyük nesneleri, örneğin bir gemiyi yakmak mümkün mü?
Arşimet’in ‘Ölüm Işını’ Gerçekten İşe Yaradı mı?
Teorik olarak, çukur ve parabolik aynalar kullanılarak onlarca metre uzaklıktaki bir noktaya yeterli süre ve yoğunlukta ışık yöneltildiğinde bir cismin yakılması mümkündür. Bu açıdan bakıldığında, Arşimet’in gemileri yaktığına dair efsanenin belirli bir fiziksel temele dayandığı söylenir.. Ancak iş pratiğe geldiğinde aynı sonuca ulaşmak oldukça zordur. Bunun çeşitli nedenleri vardır.
Aslında, Arşimet’in sözde “ölüm ışınını” yeniden üretmeye yönelik çalışmalar uzun süredir devam etmektedir. Bilim insanları bu eski silahı test etmek amacıyla çok sayıda deney gerçekleştirmiştir.
1970’lerde Dr. Ioannis Sakkas, ellerinde aynalar bulunan yaklaşık 60 Yunan denizcisini sıraya dizmiş ve güneş ışığını 50 metre uzaklıktaki ahşap bir geminin belirli bir noktasına yönlendirmelerini sağlamıştır. Geminin kısa sürede alev alması, Sakkas’ın Arşimet’in askerî dehasını takdir etmesine yol açmıştır.
Otuz yıl sonra MIT’li araştırmacılar, üniversite kampüsünde bir Roma gemisi maketini ateşe vermek için 127 ayna kullanmıştır. Discovery Channel’ın popüler programı MythBusters da bu konuyu üç ayrı bölümde ele almıştır. (29 Eylül 2004, 25 Ocak 2006 ve 8 Aralık 2010). Ancak bu bölümlerin her birinde “ölüm ışını” fikrinin pratikte uygulanabilir olmadığı sonucuna varılmıştır.
2005 yılında MIT’den bilim insanları A. Mills ve R. Clift, bu tarihî efsaneyi incelemiş ve sonuçlarını European Journal of Physics’te yayımlamıştır. Çalışmanın sonunda, küçük bir ahşap gemi modelini yakabilmek için her biri 1 m² büyüklüğünde ayna tutan 440 kişinin, yaklaşık 50 metre mesafede konumlanması gerektiği sonucuna ulaşmışlardır.
Sonuç Olarak
Bu bulgular, Arşimet’in tek bir ayna yerine çok sayıda ayna kullanarak gemilere bir “ölüm ışını” yöneltmiş olabileceğini göstermektedir. Ancak bunun için en az 440 ayna ve aynı sayıda insanın kusursuz bir koordinasyon içinde çalışması gerekmektedir.
Gerçeği muhtemelen hiçbir zaman kesin olarak bilemeyeceğiz. Söz konusu kişi Arşimet olunca, ilk bakışta çılgınca görünen fikirlerin bile gerçek olma ihtimali göz ardı edilemez. Ancak ne yazık ki böyle bir “ölüm ışını” geliştirmiş olsa bile bu onu kurtarmaya yetmemiştir.
Romalı askerler sonunda Siraküza’nın surlarını aşmış ve Marcus Claudius Marcellus’un Arşimet’e zarar verilmemesi yönündeki emrine rağmen, şehrin yağmalanması sırasında bir asker tarafından öldürülmüştür.
Kaynaklar ve İleri Okumalar:
- Tchakarov, Vladislav. “Here Are 7 Inventive Weapons Of The Ancient World” TheCollector.com, September 5, 2020, https://www.thecollector.com/inventive-weapons-ancient-world/.
- Archimedes: An Ancient Greek Genius Ahead of His Time. Yayınlanma tarihi: 12 Ağustos 2020. Kaynak site: Ancient Origins. Bağlantı: Archimedes: An Ancient Greek Genius Ahead of His Time
Size Bir Mesajımız Var!
Matematiksel, matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım.
Matematiksel
