Sinirbilim

Kapı Etkisi: Bir Odaya Girdikten Sonra Yapmamız Gerekenleri Unutuyoruz

Bir odadan başka bir odaya gidip ‘ben buraya neden gelmiştim’ diye kendinize sorduysanız, kapı etkisi ( The Doorway Effect) ile siz de yüzleşmişsinizdir. Bu durumun aslında unutkanlık ile bir ilgisi olmaması ve aslında birçok kişi tarafından deneyimlenmesi öncelikle güzel haberimiz. Ayrıca bu durumun bilimsel bir açıklaması da mevcut.

Bir başka senaryo daha düşünelim. Diyelim ki televizyonda en sevdiğiniz diziyi izliyorsunuz ve araya reklam giriyor. Kanal değiştirmek için sağınıza solunuza baktığınızda kumandayı bulamıyorsunuz. Çaresiz annenize sesleniyorsunuz ve o size mutfak masasının üzerinde olduğunu söylüyor. Tam yerinizden kalkmış kumandayı almaya giderken cep telefonunuz çalıyor ve arkadaşınız ile kısa bir görüşme yapıyorsunuz. Telefonla işiniz bittiğinde mutfakta olduğunuzu görüyorsunuz ancak neden burada olduğunuza dair hiçbir fikriniz olmuyor.

Kapı Etkisi Fenomeni

Bilim insanları bir zamanlar hafızamızın içine deneyimlerimizi koyabileceğimiz, çok sayıda bölmeye sahip olan bir dolap gibi olduğunu düşünüyordu. Bu deneyimler sonsuza dek orada kalırdı. Bunlara göz atmak istediğimiz zaman yapmamız gereken tek şey o bölmeye gitmek ve anı kutusunu almak olurdu.

Keşke bu kadar basit olsaydı ancak elbette değil. Beynimiz çok daha sofistike ve karmaşık bir organdır. Kısa süre önce gerçekleştirilen çalışmaların da gösterdiği üzere, kişinin yaşamı boyunca değişme yeteneğine sahiptir. İnsan anıları, açık ve doğrusal anlatımlar olmaktan ziyade süreksizdir. Bu da anıların parçalara ayrıldığı ve büyük ölçüde onları oluşturan kişiye bağlı oldukları anlamına gelir. Örneğin, belirli bir olayı hatırlama şekliniz muhtemelen o olayı hatırlayan başka bir kişiden farklı olacaktır.

Kapı Etkisi Üzerine İlginç Bir Araştırma

Gabriel Radvansky bir dizi çalışma ile oda değiştirmenin ve kapı eşiklerinden geçmenin gerçekten de bir şeyleri unutmamıza neden olduğunu kanıtladı. İlk çalışmada bir düzine katılımcı, farklı boyutlarda 55 oda bulunan, bir sanal gerçeklik ortamında bilgisayar tuşlarını kullanarak gezindi. Büyük odalarda her iki uçta 2 masa bulunurken küçüklerde sadece bir masa vardı.

Her masanın üzerinde, katılımcının alması gereken bazı nesneler vardı. Katılımcıların görevi, bir nesneyi almak ve onu başka bir masaya götürmek ve onu bırakarak yenisini almaktı. Katılımcıların açık bir kapı eşiğinden her geçişlerinde, aynı mesafeyi aynı oda içerisinde kat etmelerine (yani kapı eşiğinden geçmemelerine) kıyasla hafıza performanslarının düştüğü gözlemlendi. Çalışmanın ikinci aşamasında araştırmacılar kapı etkisini gerçek odalar kullanarak test ettiler. Sonuç aynıydı, insanlar bir kapıdan geçtikleri zaman bir önceki nesneyi hatırlamakta zorlanıyorlardı.

Bu Fenomenin Nedeni Ne Olabilir?

Bu etkinin varlığı kanıtlanmış olsa da bilim insanları henüz sebebini tam anlayamadı. İki teori öne sürülmüş durumda. İlk teoriye göre bu durum genetik hafızayla aktarılmış, geçmişten gelen bir alışkanlık. On binlerce yıl boyunca sürekli olarak tetikte olması gereken insan beyni, mekansal anlamda tüm yoğunluğunu geçmişe değil şu anda içerisinde bulunduğu ortama odaklamak konusunda kendini geliştirmiş durumda.

İkinci teoriye göreyse beyin, içinde bulunduğu ortama odaklanmak amacıyla, geçmişe dair mekansal bilgileri gereksiz görerek depolu tutmak istemiyor. Bu bilgiler bellekte geriye itiliyor. Biz de bu tür durumları hatırlamakta güçlük çekiyoruz. 

Göz Atmak İsterseniz

Kaynaklar:

Matematiksel

Sibel Çağlar

7 yıl Kadıköy Anadolu Lisesinin devamında lisans eğitimimi Marmara Üniversitesi İng. Matematik öğretmenliği üzerine tamamladım. Devamında 20 yıl çeşitli özel eğitim kurumlarında matematik öğretmenliği ve eğitim koordinatörlüğü yaptım. 2015 yılında matematiksel.org web sitesini kurdum. Amacım bilime ilgiyi arttırmak, bilimin özellikle matematiğin zihin açıcı yönünü açığa koymaktı. Yolumuz daha uzun ve zorlu ancak en azından deniyoruz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.