Fırtınalı Havalarda Görülebilen Yıldırım Topları Nasıl Oluşur?

Yıldırım topları, çok az kişinin gördüğü nadir doğa olaylarından biridir. Muhtemel siz de bugüne kadar henüz böyle bir doğa olayına rastlamadığınız için gerçeklikten ziyade bir efsane olduğunu düşünebilirsiniz. Ancak, aslında yanılıyorsunuz.

Aslında çok eski çağlardan beri, parlak plazma benzeri bu ışık toplarının yerin üzerinde hareket edip sonra ortadan kaybolduğuna dair raporlar var. Gökyüzünde süzülen plazma benzeri topların insanların evlerine girip ortadan kaybolduğuna dair iddialar bile var. Hatta geçtiğimiz haftalarda bunun en eski kanıtlarından birine ulaşıldı. İngiliz araştırmacılar, 1000 yıldan kısa bir süre önce yaşamış bir Benediktin keşişi tarafından yazılmış bir ortaçağ metninde bu konunun yer aldığını buldu. Konu ile ilgili daha önceki en eski yazılı anlatım, 1638 tarihli bir raporda yer alıyordu. Bunun sonucunda da bu fenomeninin çok uzun süredir gözlemlendiğini ve insanları şaşırttığını anlamış olduk.

Gözlemcilere göre yıldırım topu, gök gürültülü fırtınalar sırasında ortaya çıkan, çapı 1 ila 100 santimetre arasında değişen, genellikle yerin üzerinde yükselen ve rüzgar yoğunluğuna veya yönüne bakılmaksızın hareket eden parlak bir şimşek küresi biçiminde anlatılır. Bir yıldırım topu çizimi

Bu toplar, oraj adı verilen şiddetli ve gök gürültülü fırtınalar esnasında genelde ortaya çıkarlar. Havada yüzüyormuş gibi görünen toplar 100 wattlık bir ampulün parlaklığına sahiptir. Renkleriyse genellikle sarı, turuncu, kırmızı ya da mavi olmaktadır. Bu güne kadar bildirilen raporlar sadece 1-2 dakika ömürleri olduğunu, sonra bir anda yok olduklarını söylüyor. Ayrıca büyüklükleri de değişkendir. Ortalama 25 santimetre çapında oldukları gözlense de bazen çapları birkaç metreye kadar ulaşabilir.

Nikola Tesla da Bu Konu İle İlgili Çalışmalar Yapmıştı

Nikola Tesla’nın bazı deneylerini anlattığı notlarında şu satırları kaleme almıştı. “Doğal yollardan oluşmuş bir şimşek topuna hiç rastlamadım. Ama nasıl oluşabileceklerini anladım. Laboratuvarımda üretmeyi başardım.” Raporlar, Tesla’nın yaklaşık 4 cm çapında elektrikli toplar oluşturmak için bir üretim cihazı kullandığını ve onlarla izleyicileri şaşırtmak için oynadığını söylüyor.

Bu tuhaf fenomene getirilen farklı açıklamalar var ama laboratuvar ortamında kanıtlanabilen tek teori, buharlaşan silisyum teorisi. Toprakta ve kumda bol miktarda silisyum dioksit bulunuyor. Yıldırımın yaydığı enerji bu bileşiği ısıtınca ışık topları oluşuyor. Bu olay, doğada oluşan yıldırım toplarını açıklayabilir. Ancak yıldırım topunun pencerelerden geçip binanın içinde kaybolduğu iddiaları hâlâ açıklanamıyor.

Bilim insanları, yıldırım toplarına neyin neden olduğunu gerçekten anlamıyorlar ve uzun zamandır bir açıklama arayışındalar. Olası bir cevap, yere çarpan yıldırımın topraktaki bazı mineralleri buharlaştırması ve daha sonra havada oksijenle reaksiyona girmesi sonucunda bu topların oluştuğu biçimindedir. Bu açıklama, 2014 tarihli bir çalışma tarafından destek görmüştür.

Yıldırım Topları Nasıl Oluşur?

Doğanın gizemlerini anlamanın en iyi yolu, benzer bir atmosferi laboratuvar ortamında yaratmaktır. ABD’deki Amherst Koleji ve Finlandiya’daki Aalto Üniversitesi’nde görevli araştırmacılar yakın zamanda bunu başardılar. Manyetik atomların bulunduğu soğuk bir gaz kütlesi üzerinde gerçekleştirilen çalışmalar sonucunda, oldukça uzun ömürlü yapay bir yıldırım topu oluşturdular.

Araştırmacılar, yıldırım toplarının manyetik alanlardan dolayı şekillendiklerini, ancak bu iddianın desteklenmesi için çok az sayıda kanıt bulunduğunu belirttiler. Ancak yaptıkları çalışma söz konusu teoriye önemli bir katkıda bulundu. Üretilen yapay bölge, şimşek çakmasından sonra uzun süre boyunca kaybolmadan duran yıldırım topunu açığa çıkarttı. 

Araştırmacılar, yıldırım toplarının neden oluştuklarını ve doğasına dair kesin söylemde henüz bulunamıyorlar. Bunun için daha fazla çalışma yapmaları gerekli. Ayrıca tek bir açıklamaması olmamasını da olası olarak görüyorlar. Her biri farklı süreçlerden kaynaklanan farklı yıldırım topu türleri olması mümkün. Yıldırım topları çok nadir olarak ortaya çıkar. Bu da onları incelemeyi zorlaştırıyor. İlerideki çalışmalar, yıldırım toplarının içindeki elektriksel plazmanın yapısına yönelik olacak. Hatta bu deneyler, yapay güneş enerjisi kaynağı olacak füzyon reaktörlerini daha kararlı hale getirmek için kullanılabilirler.


Göz Atmanız İçin


İleri Okumalar:

Matematiksel

Sibel Çağlar

Merhabalar. Matematik öğretmeni olarak başladığım hayatıma 2016 yılında kurduğum matematiksel.org web sitesinde içerikler üreterek devam ediyorum. Matematiğin aydınlık yüzünü paylaşıyorum. Amacım matematiğin hayattan kopuk olmadığını kanıtlamaktı. Devamında ekip arkadaşlarımın da dahil olması ile kocaman bir aile olduk. Amacımıza da kısmen ulaştık. Yolumuz daha uzun ama kesinlikle çok keyifli.
Başa dön tuşu