Biyoloji

Evcil Hayvanlarımız Dünyayı Nasıl Görüyor?

Hayvanların gördüğü dünya, bizim algıladığımızdan çok daha farklı

Hayvanların dünyayı nasıl gördüğünü anlamak kolay değildir. Çünkü her tür, çevresindeki renkleri, ışığı ve hareketi kendi görme sistemine göre algılar. Bu nedenle bizim gördüğümüz dünya ile hayvanların gördüğü dünya aynı değildir.

Bu farklılık, özellikle hayvan davranışlarını inceleyen araştırmacılar için önemli bir sorun oluşturuyor. George Mason Üniversitesi’nden biyolog Daniel Hanley ve ekibi de bu soruna çözüm bulmak amacıyla, hayvanların görsel dünyasını daha iyi anlamamızı sağlayabilecek yeni bir kayıt sistemi geliştirdi. Araştırmanın sonuçları PLOS Biology dergisinde yayımlandı.

Köpekler Dünyayı Nasıl Görüyor?

Uzun süre boyunca köpeklerin dünyayı siyah beyaz gördükleri, cisimleri yalnızca ışık ve kontrast farklarına göre ayırdıkları sanılıyordu. Artık bu bilgi doğru değildir.

Köpekler Dünyayı Nasıl Görüyor?
İnsan ile köpek görüşünün karşılaştırılması

İnsan gözünde renkleri algılayan üç farklı koni hücresi türü bulunurken, köpeklerde iki tür koni hücresi vardır. Bu nedenle köpekler dikromatik görür. 1989 yılında yapılan deneylerde, köpek retinasındaki iki koni pigmentinin yaklaşık 429 ve 555 nanometre dalga boylarına en duyarlı olduğu gösterildi. Bu yapı, onların özellikle mavi ve sarı tonlarını birbirinden ayırt etmesini sağlıyor.

Kırmızı ve yeşil tonlarını ayırt etmek ise köpekler için çok daha zordur. 2017 yılında araştırmacılar, insanlarda kırmızı-yeşil renk körlüğünü belirlemek için kullanılan Ishihara testinin değiştirilmiş bir versiyonunu köpekler üzerinde denedi. Sonuçlar, köpeklerin renk algısının kırmızı-yeşil renk körlüğü yaşayan insanlarınkine benzer olduğunu doğruladı.

Ancak renkler köpekler için önemsiz değildir. 2013 yılında sekiz köpekle yapılan başka bir deneyde araştırmacılar, köpeklerin nesneleri ayırt ederken parlaklıktan çok renk bilgisini kullandığını gösterdi. Yani köpeklerin renk dünyası bizimkinden daha sınırlı olsa da renk, çevrelerini tanımalarında önemli bir rol oynuyor.

Kediler Dünyayı Nasıl Görüyor?

Kediler Dünyayı Nasıl Görüyor?
İnsan ile kedi görüşünün karşılaştırılması

Kedilerin görme sistemi özellikle düşük ışık koşullarına uyum sağlamıştır. Gözlerindeki çubuk hücreleri loş ortamda oldukça etkilidir. Ayrıca retinanın arkasında bulunan tapetum lucidum adlı yansıtıcı tabaka, retinadan geçen ışığı yeniden fotoreseptörlere yönlendirir. Bu yapı hem gece görüşünü güçlendirir hem de karanlıkta kedilerin gözlerinin parlamasına neden olur.

Kediler renkleri de görür ancak renk algıları bizimki kadar geniş değildir. Deneysel çalışmalar, kedilerin büyük ölçüde dikromatik bir görme sistemine sahip olduğunu ve özellikle kısa ve uzun dalga boylarına duyarlı iki koni sistemi kullandığını gösteriyor. Bu nedenle renk dünyaları, normal insan görüşünden çok kırmızı-yeşil renk körlüğüne daha yakındır.

Yılanlar Dünyayı Nasıl Görüyor?

hayvanlar dünyayı nasıl görüyor
İnsan ile Yılan görüşünün karşılaştırılması

Yılanların görme yeteneği türden türe önemli ölçüde değişir. Ancak bazı yılanlar, gözleriyle gördüklerinin yanı sıra çevrelerindeki sıcaklık farklarını da algılayabilir. Özellikle çukur engerekleri, pitonlar ve bazı boalar bu konuda dikkat çekici bir duyusal sisteme sahiptir.

Bu yılanların yüz bölgesinde kızılötesi radyasyona duyarlı özel yapılar bulunur. Bu yapılar ışığı göz gibi algılamaz. Bunun yerine sıcak cisimlerden yayılan kızılötesi radyasyonun oluşturduğu çok küçük sıcaklık değişimlerini sinirsel sinyallere dönüştürür. Araştırmalar, bu süreçte TRPA1 adlı ısıya duyarlı iyon kanallarının önemli rol oynadığını gösteriyor.

Bu bilgiler beyinde gözlerden gelen görsel bilgilerle birleşir. Böylece yılan, özellikle karanlıkta sıcak kanlı bir avın yerini daha kolay belirleyebilir.

Japon Balıkları Dünyayı Nasıl Görüyor?

Japon Balıkları Dünyayı Nasıl Görüyor?
Hayvanlar nasıl görüyor? İnsan ile balık görüşünün karşılaştırılması

Japon balıklarının renk görüşü insanlardan daha geniştir. İnsanlarda üç tür koni hücresi bulunurken, Japon balıklarında farklı dalga boylarına duyarlı dört koni sistemi görev yapar. Bu sayede yalnızca görünür ışığın farklı renklerini değil, morötesi ışığın bir bölümünü de algılayabilirler.

Araştırmacılar Japon balığının retinasında mavi, yeşil ve kırmızı bölgelere duyarlı konilerin yanı sıra yaklaşık 355–360 nanometre dalga boyundaki morötesi ışığa duyarlı koniler de belirledi. Ancak bu özellik yaşam boyunca aynı kalmayabilir. Bazı çalışmalar, morötesi duyarlılığın genç Japon balıklarında daha belirgin olduğunu, yetişkinlerde ise azalabildiğini gösteriyor.

Papağanlar Dünyayı Nasıl Görüyor?

Papağanlar Dünyayı Nasıl Görüyor?
Kuşların gözlerinde 4 tip koni hücresi bulunurken, insanlarda bu sadece 3’tür. Bu nedenle kuşlar bizden çok daha fazla renk görür. Ayrıca ultraviyole olarak görebilirler.

Papağanlar, bizim göremediğimiz morötesi ışığın bir bölümünü algılayabilir. Bunun nedeni, gözlerinde UV ışığına duyarlı özel koni hücrelerinin bulunmasıdır. İnsan gözü üç temel renk kanalına dayanırken, papağanların görme sistemi dört farklı renk kanalını kullanır. Bu da onların renkleri bizden farklı ve daha geniş bir aralıkta algılamasını sağlar.

Bu özellik özellikle tüylerde önemlidir. Bize tek renk gibi görünen bir tüy, bir papağan için morötesi ışığı farklı biçimde yansıtan desenler taşır. Bu desenler eş seçimi, bireyleri tanıma ve görsel iletişim açısından anlamlıdır.

Örümcekler Dünyayı Nasıl Görüyor?

Örümceklerin görme yeteneği türden türe büyük farklılık gösterir. Bu konuda en dikkat çekici örneklerden biri zıplayan örümceklerdir. Bu örümceklerin dört çift gözü bulunur ve özellikle öne bakan ana gözleri oldukça gelişmiştir. Bu gözler avı tanımada, ayrıntıları seçmede ve mesafeyi belirlemede önemli rol oynar.

Örümcekler Dünyayı Nasıl Görüyor?
İnsan ile örümcek görüşünün karşılaştırılması

Zıplayan örümceklerin ana gözlerindeki retina dört ayrı fotoreseptör tabakasından oluşur. Araştırmacılar, bu tabakalardan birinde görüntünün özellikle bulanık oluşmasının örümceğe önemli bir avantaj sağladığını gösterdi.

Örümcek, görüntünün ne kadar bulanık olduğundan yararlanarak avının ne kadar uzakta olduğunu hesaplayabiliyor. Yani bizim iki gözümüz arasındaki farktan yararlanarak oluşturduğumuz derinlik algısına benzer bir sonucu, oldukça farklı bir yöntemle elde ediyor.

Zıplayan örümceklerin görsel dünyası yalnızca mesafe algısıyla da sınırlı değildir. Bazı türlerin gözlerinde yeşil ve morötesi ışığa duyarlı fotoreseptörler bulunur. Bu sayede bizim göremediğimiz UV işaretlerini de algılayabilirler. Bu özellik özellikle avlanma ve eş seçimi gibi davranışlarda önem taşır.


Kaynaklar ve İleri Okumalar:

  • Vasas V, Lowell MC, Villa J, Jamison QD, Siegle AG, Katta PKR, Bhagavathula P, Kevan PG, Fulton D, Losin N, Kepplinger D, Yetzbacher MK, Salehian S, Forkner RE, Hanley D. Recording animal-view videos of the natural world using a novel camera system and software package. PLoS Biol. 2024 Jan 23;22(1):e3002444. doi: 10.1371/journal.pbio.3002444. PMID: 38261631; PMCID: PMC10805291.
  • How Do Other Animals See the World? Yayınlanma tarihi: 13 Ocak 2024. Kaynak site: Discover Magazine. Bağlantı: How Do Other Animals See the World?

Matematiksel

Sibel Çağlar

Kadıköy Anadolu Lisesi’nin ardından Marmara Üniversitesi İngilizce Matematik Öğretmenliği bölümünden mezun oldum. Matematiksel.org’un kurucusu olarak matematik, bilim ve düşünce alanlarında içerik üretmeye devam ediyorum.