Kuzey Almanya’nın sisli dağlarında, özellikle cadı ve iblis efsaneleriyle anılan Brocken çevresinde, yürüyüşçüler yüzyıllar boyunca gökyüzünde dev bir siluet gördüklerini anlattı. Bu figür bazen havada süzülüyor gibi görünür, bazen de başının çevresinde ışıklı halkalar taşır. Günümüzde bu ürkütücü görüntü Brocken hayaleti olarak bilinir.
Adını Harz Dağları’nın en yüksek zirvesi Brocken’dan alan bu olay, yüzyıllar boyunca şairlere, yazarlara ve halk efsanelerine ilham verdi. 1780’de Johann Silberschlag tarafından bilimsel biçimde tanımlandıktan sonra doğaüstü bir söylenti olmaktan çıkıp optik bir fenomen olarak ele alındı.
Brocken Hayaleti Nedir?
Bir dağın zirvesinde durduğunuzu düşünün. Güneş arkanızda, ufka yakın bir konumda olsun. Altınızda ise bulut ya da sis tabakası var. Birden bu tabakanın üzerinde dev bir gölge belirdiğini görürsünüz.
Gölgenin çevresinde gökkuşağı renklerinde, neredeyse gerçeküstü bir hale de mevcuttur. Üstelik bu gölge çok büyük görünür ve sanki uzakta, havada duran başka bir varlıkmış izlenimi verir. Gördüğünüz bu şey Brocken hayaletidir.
Aslında Brocken hayaleti dünyanın başka bölgelerinde de görülebilir. Dağlık alanlar bu olay için uygun koşullar sağlar. Hawaii’nin Maui Adası’ndaki Haleakalā Millî Parkı, İskoçya’nın Highlands bölgesindeki Cairngorms Dağları ve Ukrayna Karpatları, Brocken hayaletinin gözlemlendiği yerler arasındadır. İspanya’da da Mena Vadisi’ndeki Peñalba zirvesinde benzer görüntüler kaydedilmiştir.
Brocken hayaletini görmek için mutlaka bir dağın zirvesinde bulunmak da gerekmez. Bu optik olay, uçaklardan bakıldığında da sık sık görülür. Ancak bu etkileyici görüntü doğaüstü değildir. Güneş, gölge, sis ve bakış açısının birlikte oluşturduğu bir optik yanılsamadır.
Brocken Hayaleti Neden Olur?
Brocken Hayaleti, belirli atmosfer koşullarında oluşan etkileyici bir optik olaydır. Gözlemci yüksek bir noktada durur. Güneş arkasındadır. Bu durumda gözlemcinin gölgesi, altındaki sis veya bulutun üzerine düşer.
Bu gölge normalden çok daha büyük görünür. Çünkü sis katı bir yüzey değildir; farklı uzaklıklarda duran sayısız su damlacığından oluşur. Beyin bu damlacıkların uzaklığını doğru hesaplayamaz. Bu yüzden gölge, olduğundan daha büyük ve daha uzakta algılanır.
Glory’nin oluşumu sıradan bir gökkuşağından daha karmaşıktır. Normal bir gökkuşağında daha büyük yağmur damlaları rol oynarken glory, çok küçük ve birbirine yakın boyutlardaki su damlacıklarında oluşur. Bu nedenle renkli halkalar daha dar ve iç içe görünür. Halkanın merkezi de gözlemcinin Güneş’e tam zıt yöndeki bakış çizgisiyle çakışır. Gölgenin başı tam bu noktada bulunduğu için glory, başın çevresinde oluşan bir hale gibi görünür.
Bu olayın en ilginç özelliklerinden biri, her gözlemcinin haleyi kendi gölgesinin çevresinde görmesidir. Antonio de Ulloa ve Pierre Bouguer, 1736’da Güney Amerika’da aynı olayı gözlemledi.
Ulloa daha sonra, orada bulunan altı ya da yedi kişinin her birinin ışık halkasını yalnızca kendi başının gölgesi çevresinde gördüğünü yazdı. Ancak hiç kimse diğer insanların gölgeleri çevresindeki haleleri göremiyordu.
Bunun nedeni glory’nin belirli bir bakış doğrultusuna bağlı olmasıdır. Her gözlemcinin gözleri farklı bir noktada bulunduğu için su damlacıklarından gelen ışığı farklı bir açıdan görür. Bu nedenle herkesin gördüğü glory aslında kendisine özgü bir görüntüdür.
Sonuç Olarak
Glory, uçaktan bakıldığında da sık görülür. Uçağın gölgesi bulutların üzerine düştüğünde gölgenin çevresinde renkli halkalar belirebilir. Ancak uçağın gölgesi glory’nin nedeni değildir. Gölge ve ışık halkası aynı bakış doğrultusunda bulunduğu için birlikte görünür.
Bugün bu olayın nasıl oluştuğunu biliyoruz. Ancak yüzyıllar önce sisli bir dağın zirvesinde karşısında dev bir siluet gören insanların neden hayaletlere ve doğaüstü varlıklara dair hikâyeler anlattığını anlamak hiç de zor değil.
Başka bir etkileyici optik fenomen için bu yazımıza da göz atabilirsiniz. Ay Halesi Ve Yalancı Güneş Nedir? Nasıl Oluşur?
Kaynaklar ve ileri okumalar
- ‘Brocken Spectre’ Is a Rare Yet Beautiful Optical Phenomenon of a Radial Rainbow. Yayınlanma tarihi: 18 Temmuz 2021; Bağlantı: https://mymodernmet.com/brocken-spectre/
- Jorge Álvarez, Espectro de Brocken, el tenebroso efecto óptico natural que se podía ver en la Noche de Walpurgis, La Brújula Verde.
Size Bir Mesajımız Var!
Matematiksel, matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım.
Matematiksel
