II. Dünya Savaşı sırasında işgal altındaki Norveç’te yaşayan 30 yaşındaki Astrid için günlük hayat oldukça zordu. Alışveriş yapmak gibi sıradan bir iş için dışarı çıktığında insanlar onun belirgin Alman aksanını duyuyor, kimi zaman kendisine hizmet etmeyi bile reddediyordu. Savaş yıllarında Almanlara karşı duyulan tepki öylesine güçlüydü ki Astrid sık sık düşmanca davranışlarla karşılaşıyordu.
Ancak ortada tuhaf bir durum vardı: Astrid Alman değildi. Hayatı boyunca Norveç’ten hiç ayrılmamıştı. Bir hava saldırısı sırasında şarapnel parçalarıyla ağır biçimde yaralandıktan sonra konuşması değişmiş, Norveççesi çevresindekilere Alman aksanını andırır hâle gelmişti.
Dünyanın öteki tarafında, birkaç on yıl sonra 55 yaşındaki Teksaslı bir adam da benzer ölçüde sıra dışı bir sorun yaşadı. Komşuları onu dışlamıyordu ama oğlu endişeliydi; çünkü babası hayatında hiç İngiltere’ye gitmediği hâlde birdenbire Cockney aksanını andıran bir biçimde konuşmaya başlamıştı.
Doktorlar adamı muayene ettiğinde okuma, yazma ve bilişsel yetilerinde belirgin bir bozulma saptamadı. Görünürde değişen tek şey konuşmasıydı. Ancak muayeneden birkaç dakika sonra küçük bir nöbet geçirdi. Nöbetin ardından ise yeniden alışılmış Güney ABD aksanıyla konuşmaya başladı.
Yabancı Aksan Sendromu Nedir?
Astrid ve Teksaslı adamın yaşadığı bu sıra dışı durum, yabancı aksan sendromu olarak bilinir. Bu sendromda kişi yeni bir dil öğrenmez. Bunun yerine konuşmasındaki seslerin çıkarılışı, vurgu, ritim ve tonlama gibi özellikler değişir. Bu değişiklikler de dinleyicilere kişinin yabancı bir aksanla konuştuğu izlenimini verir.
Örneğin kişi bazı ünlü ve ünsüz sesleri eskisinden farklı çıkarır, hecelerin uzunluğunu değiştirir ya da sözcükleri alıştığından başka yerlerde vurgular. Bu küçük değişiklikler bir araya geldiğinde konuşma Fransız, Alman, Rus ya da başka bir aksanı andırır. Aynı konuşmayı dinleyen kişiler ise duydukları aksanı farklı biçimlerde tanımlayabilir.
Yabancı aksan sendromu oldukça nadirdir. Felç ve kafa travmaları vakaların önemli bir bölümünde karşımıza çıkar. Migren, multipl skleroz ve bazı başka nörolojik durumlar da konuşmada benzer değişimlere yol açar.
Araştırmacılar bu nedenle sendromu tek bir beyin bölgesiyle açıklamaz. Bunun yerine konuşmayı yöneten geniş bir sinir ağındaki değişimlere odaklanırlar.
Yabancı Aksan Sendromu Neden Ortaya Çıkar?
Konuşmak için dudak, dil, çene ve gırtlak kaslarının çok hassas biçimde birlikte çalışması gerekir. Beyin bu hareketlerin hızını, sırasını ve koordinasyonunu sürekli ayarlar. Bu sistemde ortaya çıkan küçük bir değişiklik bile konuşma seslerini etkiler.
Özellikle ünlü sesler, dilin ağız içindeki konumuna çok duyarlıdır. Dilin biraz öne, arkaya, yukarı ya da aşağı kayması çıkan sesi değiştirir. Aksanlar arasındaki belirgin farkların önemli bir bölümü de ünlü seslerden kaynaklanır. Yabancı aksan sendromunda kişi dilini ve diğer konuşma kaslarını alıştığından farklı biçimde hareket ettirdiğinde bazı sesler farklı çıkar.
Değişim yalnızca seslerle sınırlı kalmaz. Kişi sözcüklerin vurgu düzenini, konuşmanın ritmini ve tonlamasını da farklı kullanır. Daha yavaş konuşur, hecelerin arasını açar ya da normalde güçlü söylemediği heceleri vurgular. Bu değişiklikler bir araya geldiğinde konuşma, dinleyicinin bildiği başka bir aksanı andırır.
Yabancı aksan sendromunun tek ve kesin bir tedavisi yoktur. Konuşma terapisi, kişinin eski konuşma biçimine yaklaşmasına yardımcı olur. Terapistler özellikle seslerin çıkarılışı, vurgu, ritim ve tonlama üzerinde çalışır. Bazı kişiler zamanla eski aksanlarına büyük ölçüde dönerken, bazılarında değişiklik kalıcı olur. İlginç biçimde, bazı hastalar kendi konuşmalarındaki değişikliği fark etmez.
Okuma Önerisi: Doppelganger Gerçek mi? Bir Yerlerde İkizinizin Var Olması Olası mı?
Kaynaklar ve ileri okumalar
- Foreign Accent Syndrome — The Bizarre Condition That Can Change Your Accent. Yayınlanma tarihi: 5 Nisan 2018; Bağlantı: https://allthatsinteresting.com/
- Keulen S, Verhoeven J, De Witte E, De Page L, Bastiaanse R, Mariën P. Foreign Accent Syndrome As a Psychogenic Disorder: A Review. Front Hum Neurosci. 2016 Apr 27;10:168. doi: 10.3389/fnhum.2016.00168. PMID: 27199699; PMCID: PMC4846654.
- ‘I’ve Lost My Identity’: On the Mysteries of Foreign Accent Syndrome. bağlantı: https://thereader.mitpress.mit.edu/
- Blumstein, S. E., & Kurowski, K. (2006). The foreign accent syndrome: A perspective. Journal of Neurolinguistics, 19(5), 346–355. https://doi.org/10.1016/j.jneuroling.2006.03.003
Size Bir Mesajımız Var!
Matematiksel, matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım.
Matematiksel
