GÜNDEM

Virüsler Hayvanlardan İnsanlara Neden Ve Nasıl Bulaşır?

Çevremize baktığımızda aslında birkaç yönden bizi kolaylıkla ele geçirebilecek veya pasifize edebilecek bir doğada yaşıyoruz. Fiziksel güçü bir tarafa bırakırsak; hayvanlar virüs, bakteri, mantar veya parazit gibi insan için kabus olabilecek etkenler taşıyor. Yetmez gibi bitkiler bile enfekte olabiliyor.

Ama öte yandan bu etkenlerin çok da konfor alanımıza giremediğini tatbik ediyoruz. Bir virüs, konakçısı olduğu hayvan ile insan arasındaki engelleri aştığında artık bizim için zoontik hastalık (zoonotic disease) haline gelir.

Bu hastalıkların birçok engeli aşıp küresel bir salgın haline gelmesi, çok nadir olmakla beraber gerçekleşmesi halinde tam anlamıyla bir kabus olur.

Dünyadaki bulaşıcı hastalıkların temel nedeni, sayısı milyonlarca olan bu virüsler. Virüsün hayvanlardan insanlara bulaşmasındaki en temel faktör, habitatların deformasyonu…

Hayvanlar alemleri ile aramızdaki duvarları kendi ellerimizle yıktığımızda hastalanmamız kaçınılmazdır.

Örneğin, Cornell Üniversitesi Viroloji bölümünden profesör Colin Parrish’e göre, Malezya ve Bangladeş’te görülen Nipah virüsü, çiftliklerin yakınlarında bulunan meyve ağaçları vasıtasıyla yarasalardan domuzlara bulaştı.

Benzer senaryo COVID-19 için de geçerlidir. Yapılan genetik çalışmalar, bu virüsün bir çeşit yarasa virüsü olduğuna işaret ediyor. Fakat bilim insanları daha çok bir yılan türüne ve pangolinlere ihtimal veriyor.

Bir hayvana yakın durmak, hemen virüs kapacağımız anlamına gelmiyor. Parrish: “Her gün muhtemelen milyonlarca virüse temas ediyoruz. Fakat hemen bu virüsleri kapmıyoruz.”

Virüsün Bulaşması

Tahmin edileceği gibi virüsün bize bulaşması için öncelikle taşıyıcı olan hayvanla temas halinde olmak gerekiyor. Genel algının aksine hayvanı yemek, en büyük risklerden biri değil. Guelph Üniversitesi Hayvan Sağlığı ve Hayvanat Bahçeleri merkezi direktörü J. Scott Weese, “Hayvanı pişirip yemekten ziyade yemekten önce yapılan kasaplık işleri son derece büyük risk içeriyor.”

“O zaman hayvanlardan uzak dursak?” şeklindeki bir yaklaşım da ne yazık ki işe yaramaz. Çünkü pire, kene, sivrisinek ve diğer mobil böcekler aramızdaki mesafeleri ortadan kaldırıp hastalığı ayağımıza getiriyor.

Virüs vücudumuza girdikten sonra hala şansımız var. Çünkü virüs, bağışıklık sistemimizden kaçsa bile hücre zarında belli maddelerle etkileşime izin veren reseptörler var. Parrish’in tabiriyle gizli tokalaşma…

COVID-19’a neden olan virüse karşı savunmasız olan reseptör, ACE2 olarak bilinir. Weese, “Bazı reseptörler tüm hayvanlarda genel iken bazıları ise belli hayvan türlerine özgüdür”. Hangi reseptörün hangi virüse karşı savunmasız olduğunu bilmek, hangi hayvanın veya hücrelerin enfekte olabileceğine dair bize belli doneler verir.

Az evvel sözünü ettiğimiz ACE2 de kedi, yaban gelinciği ve domuzlarda ortaktır. Dolayısıyla bilim insanları bu türlerin COVID-19’a karşı hassas olabileceklerini söylüyor.

Virüsün hücreye girişinden sonra vücudu hasta etmesi için hala önünde bir takım engeller mevcut. Parrish’e göre, HIV ve influenza virüslerinde olduğu gibi yeni tip koronavirüs de hücre içindeki bariyerleri aşabiliyor.

Virüsler kişiyi hasta ettikten sonra bunu başkasına bulaşması, virüs için başka bir zorluk. Parrish, “Kişiyi enfekte eden, fakat bulaşmayan pek çok virüs var. Örneğin, kuş gribinin bir salgın haline dönmesi olasıydı. Neyse ki öyle bir etkileşim yaşanmadı.”

Bilim insanlarının hastalıkların hayvanlardan insanlara nasıl sıçradığına dair birçok bilgi sahibi olmalarına rağmen, Dünya’daki yaşamın çeşitliliği ve karmaşıklığı bir sonraki pandemiyi tespit etmeyi zorlaştırıyor.

Parrish, “Bu bir asteroitin çarpmasına veya büyük bir depreme hazırlanmak gibi” diyor. “Bunun olabileceği hakkında kabaca bir fikriniz olabilir, ancak tam olarak nerede ve ne zaman kestirmek zor.”

Hepimiz birlikte bir gezegeni paylaşıyoruz. “Hepimiz”in içinde hayvan dostlarımız da var. Bizler insan olarak, ekosistemleri sağlıklı tutarsak, sağlıklı kalmaya devam edeceğiz.

Şevket ÜNCÜ

Matematiksel

Konu hakkında bir başka yazımız için: Virüsler Hayvanlardan İnsanlara Nasıl Bulaşır?

Kaynak: https://www.discovermagazine.com/health/coronaviruses-often-start-in-animals-heres-how-those-diseases-can-jump-to

Paylaşmak Güzeldir

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Kapalı