BİYOLOJİ

Toprağın Kokusu Petrikor ve Gizemli Geosmin

Hafif bir yaz yağmuru sonrasında ortaya çıkan kokunun nedenini hiç merak ettiniz mi? Bu gizemli kokuya “petrikor” denir ve bunun ana bileşeni, nemli toprağın etrafında oluşan “geosmin” adı verilen organik bir bileşiktir.

Geosmin, yeryüzü anlamına gelen eski Yunanca “geo” dan ve koku anlamına gelen “osme” den gelir. Bu koku, parfümlerde de bir bileşen olarak kullanılıyor. Geosmin ayrıca su ve şaraba da lezzet veren bir bileşiktir.

Hayvanlar geosmin’i tespit edebilir. Örneğin meyve sinekleri geosmin’i sevmezler ve muhtemelen bulaşıcı ve potansiyel olarak zehirli yiyeceklerden kaçınmak için geosmin kokan her şeyden kaçınırlar.

Toprakta neden geosmin üretilir?

İsveç, İngiltere ve Macaristan’dan bir grup bilim insanı, bu gizemli bileşiğin arkasındaki büyüleyici biyolojiyi keşfetmek için araştırma yaptılar.

Bilim insanları 1960’lardan bu yana geosmin’in topraktaki mikroorganizmalar tarafından, özellikle bilimsel adı Streptomyces olan bakteriler tarafından üretildiğini biliyorlar.

Bu bakteriler, toprakta bol miktarda bulunur ve birçok antibiyotiğin türediği çok çeşitli moleküller (uzmanlaşmış metabolitler olarak adlandırılır) yaptıkları için doğanın en iyi kimyagerleri arasındadırlar.

Streptomisetler ve yakın akrabaları binlerce farklı özel metabolit üretir – bu metabolitler yeni antibiyotiklerin potansiyel keşfi için gerçek bir hazinedir. Tüm streptomisetlerin geosmin yapmak için geni olduğu ve bunun önemli bir işleve sahip olduğu düşünülmektedir.

Bakteriler geosmin üretmekle ne elde ediyor?

Bu uzun süredir devam eden bir gizemdi! Yapılan son çalışmada geosmin’in, Streptomyces bakterileri ve toprakta bol miktarda bulunan böcek benzeri organizmalar arasında karşılıklı kazan-kazan ilişkisinde kullanılan kimyasal dilin bir parçası olduğu bulundu.

Ekip bu bilimsel bilgiye, Streptomyces’in yaydığı kokuya gelen toprak organizmaları olup olmadığını araştırarak keşfetti. Organizmalar, koelikolor kolonileri ile tuzağa düşürüldü ve bir tarlaya yerleştirildi.

Tuzaklar, örümcekler ve akarlar da dahil olmak üzere çeşitli toprak organizmalarını yakaladı. Ancak geosmin üreten Streptomyces ile yemlenmiş tuzaklar için özellikle tercih edilen Streptomyces’lerin yay biçimli kuyruklarıydı.

Belirli bir yay kuyruklu böcek türü olan Folsomia candida‘yı kullanarak, bu canlıların geosmin’e nasıl kapıldıkları ve tepki verdikleri test edildi.

Elektrotlar Folsomia candida’nın minik antenlerine yerleştirildi (bu böceğin ortalama vücut büyüklüğü yaklaşık 2 mm) ve hangi kokuların onları uyardığı tespit edildi.

Geosmin’in hayvanlar için yararı, kokuların onları bir gıda kaynağına götürmesidir. Geosmin yayan mikroplar genellikle onlardan kaçınan diğer organizmalar için toksik olsa da, test edilen yay kuyruklu böceklere zarar vermediği görüldü.

Bu bileşiklerin üretilmesi bakterilere nasıl fayda sağlar?

Streptomisetler normal olarak miselyum (içinde büyüdükleri toprağa karışan uzun, dallı hücrelerden oluşan bir ağ) olarak büyürler. Topraktaki besin maddeleri veya yaşam koşulları tükendiğinde, bakteriler kaçar ve sporlar üreterek rüzgar veya su yardımıyla yeni yerlere yayılır.

Yeni bulgu, spor üretiminin aynı zamanda yay kuyruklu böcekler için çekici olan kokuları da içerdiğini ve sporların başka bir yolla yayılmasına yardımcı olduğunu gösteriyor.

Bir daha ki sefere bu kokuyla karşılaştığınızda, ayaklarınızın altındaki toprağın içinde gelişen büyüleyici ve son derece değerli bakterileri hatırlayın.

Kaynak
https://theconversation.com/heres-why-soil-smells-so-good-after-it-rains-135978

Matematiksel

Busra Meral

Keyifli okumalar...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu