MATEMATİK TARİHİ

Plimpton 322: 3700 Yıllık Trigonometrik Tablo

1900’lü yılların başında Irak’ın güneyinde keşfedilen Plimpton 322 adıyla bilinen Babillere ait 3700 yıllık kil tabletin bilinen en eski trigonometrik tablo olduğu düşünülüyor.

Dahası, araştırmacılar trigonometrik değerleri hesaplamak için Babillilerin kullandığı metodun, günümüz matematikçilerine bile yeni bir şeyler öğretebilecek cinsten olduğunu söylüyorlar.

“Araştırmalarımız, Plimpton 322 de açılar ya da daireler yerine dik üçgenlerin oranlarının tarif edildiği yeni bir yöntemin kullanıldığını gösterdi,” diyor araştırmacılardan Daniel Mansfield.

Uzmanlar daha önceden Plimpton 322 içinde Pisagor Üçlülerinin listesinin yer aldığını kanıtlamışlardı.

(Pisagor üçlüleri a²+b²=c² denklemini sağlayan doğal sayılardır. Daha fazla bilgi almak isterseniz: Pisagor Üçlüleri Nasıl Bulunurlar? )

Asıl tartışma, bu üçlülerin ne için kullanıldığı ile ilgiliydi. Bunlar, öğretmenin verdiği bir dizi alıştırma olabilir miydi? Belki de daha ciddi bir işlevleri vardı.

Babil Matematiği

Babil matematiği bugün kullandığımız 10’luk tabanlı sayılar yerine 60’lık sayı tabanını kullanmıştı. (Saatleri ve açıları ölçerken 60 sayısını kullanmamızın nedeni Babillilerdir.)

Araştırmacılar, Babil’in matematiksel modellerini uygulayarak tabletin başlangıçta 6 sütun ve 38 sıradan oluştuğunu gösterdiler. Ayrıca eski matematikçilerinin tablodaki sayıları bulmak için Babil sistemini nasıl kullandıklarını da gösterdiler. (Meraklısına: Babillilerin Kolay Hesaplama Yöntemi )

Araştırmacılar, ayrıca tabletin saray, tapınak ve kanal inşası için gereken hesapları yapmakta kullanabileceğini de ileri sürüyorlar.

Eğer çalışmalar doğruysa, M.Ö. 120’de yaşamış olan Yunan gökbilimci Hiparkus, önceden sanıldığı gibi trigonometrinin babası değil. Araştırmacılar, tableti M.Ö. 1822-1762 yılları arasına tarihlendiriyorlar.

Dahası, Babililer’in kullandığı matematik ve geometrilerinin özelliğinden dolayı, tablo sadece en eski değil, aynı zamanda bütün dünyanın en doğru trigonometrik tablosu…

Nedeni, Babillilerin kullandığı 60’lık sayı tabanının 10’luk tabandan daha hassas olması… Yani Babil tablosunda daha az yuvarlama var. 10’u bölen sadece iki sayı varken (2 ve 5); 60’ın çok daha fazla böleni vardır. (Tam olarak 12 tane.) Bu da 60’lık sayı tabanını hesaplamalar için daha uygun hale getiriyor.

Araştırmacılara göre bu durum günümüz matematiği için de çeşitli kolaylıklar sağlayabilir.

“Bunun anlamı, Babil sisteminin günümüz matematiği için daha uygun olması,” diyor Mansfield. “Babil matematiğinin 3000 yıl önce modası geçmişti. Ama araştırmalar, bilgisayar grafikleri ve eğitimde hala pratik uygulamalara sahip olabilir.”

Bu araştırma Historia Mathematica dergisinde yayınlandı. Avusturyalı ekip ayrıca araştırmalarını açıklayan bir de video yayınladılar. Aşağıda izleyebilirsiniz:

Çeviri: Sinan İpek

Kaynak: http://www.sciencealert.com/scientists-just-solved-a-maths-problem-on-this-3-700-year-old-clay-tablet

Matematiksel

SİNAN İPEK

Yazar, çizer, düşünür, öğrenir ve öğretmeye çalışır. Temel ilgi alanı Bilimkurgu yazarlığıdır. Bunun dışında Matematik, bilim, teknoloji, Astronomi, Fizik, Suluboya Resim, sanat, Edebiyat gibi konulara ilgisi vardır. Ara sıra sentezlediklerini yazı halinde evrene yollar. ODTÜ Matematik Bölümü mezunudur ve aşağıdaki başarılarıyla gurur duyar:TBD Bilimkurgu Öykü yarışmasında iki kez birincilik, 2. Engelliler Öykü yarışmasında birincilik, Ya Sonra Öykü Yarışması'nda finalist, Mimarlık Öyküleri Yarışması'nda finalist, 44. Antalya Altın Portakal Belgesel Film Yarışmasında finalist. Ithaki yayınları Pangea serisinin 5. üyesi "Beyin Kırıcı" adlı bir romanı var. https://www.ilknokta.com/sinan-ipek/beyin-kirici.htm

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Kapalı