Okuma Önerisi: Evrenin Şiiri – Kozmosun Matematiksel Bir Açıklaması

Türkçe olarak ilk basımı 2000 yılında TÜBİTAK Popüler Bilim Kitapları kapsamında yapılan bu eser 1995 yılında Amerikan matematikçi Robert Osserman tarafından yazılmış. Dokuz bölümden oluşan bu kitap önsöz, öndeyiş, türkçe basıma önsöz, sonsöz ve notlar kısımlarıyla birlikte yaklaşık 250 sayfa ancak kitabın ana içeriği 180 sayfalık bölümünde bulunmakta. Dolayısıyla her bölüm yaklaşık olarak 20 sayfadan oluşmakta ve matematik, matematik tarihi, kozmoloji ve kozmoloji tarihi konularında oldukça etkili ve kafa açıcı bir anlatı sunmakta.

Kitabın ilk kısımlarında Antik Yunan’dan (hatta bazen öncesine de referanslar vererek) itibaren matematiksel düşüncenin ve ilerlemenin seyrine değiniliyor. Pisagor, Öklid, Eratosthenes ve daha nice ismin çalışmaları bugünkü bir okurun anlayabileceği şekilde kısa ve öz bir biçimde sunuluyor. Elbette matematik dünyasına büyük katkıları olan İslam bilginlerinden ve Çin matematiğinden de bahsediliyor. Devamında kitap Batlamyus’un Almagest’inin Batı medeniyetine ve Hristiyan dünyasına geçmesinin ardından oradaki düşünsel süreçlere odaklanıyor. Burada yazar haritacılığın tarihine atlayıp hızlı bir biçimde günümüzde de en yaygın biçimde kullanılan Mercator haritasının geliştirilmesi sürecine ve oradaki ileri matematiğin nasıl kullanıldığına geçiyor. Bu süreçte Euler ve Gauss gibi matematiğin devlerinin de çalışmalarını ihmal etmiyor.

Ardından kitap biraz ağırlaşarak geometrik eğrilik (curvature) ve jeodezik kavramlarına girip bunlara dair temel bir anlayışı elden geldiğince basit bir biçimde okura sunmaya çalışıyor. Kitap elbette bunları genel kültür olsun diye değil ileri kısımlarında bu fikirlerin kozmolojiye uygulanışını anlatacağı için işliyor. ‘Gerçek’ geometrinin ardından sanal düzlemlere ve geometriye giren yazar Lobaçevski, Bolyai, Lambert, Minding, Beltrami, Hilbert ve Poincare gibi isimlerin alana katkılarına kısa kısa değindikten sonra neredeyse bir kısmın tamamını Riemann’a ayırarak eğri uzay geometrisinin tarihçesine dair bilgiler sunuyor. Yazar bu esnada Riemann geometrisini kullanarak Dante’nin Inferno’sundaki evren tasvirini de açıklamaya çabalayarak eğlendirici örnekler veriyor.

Kitap sonraki bölümlerde Maxwell ve Hertz’in çalışmalarına binaen insanlığın alet çantasına giren bilimsel buluşlardan ve ‘görünmez’ elektromanyetik dünyanın keşfinden bahsediyor. Röntgen’in X ışınlarından radyo dalgalarına, gamma ışımalarına kadar geniş bir spektrumun resmini çizmeye çalışıyor. Son kısımlara doğruysa konu artık ciddiyetle kozmolojiye kayıyor ve astrofizik alanının elektromanyetik teorinin kurulmasının ardından ortaya çıkmasından, gözlem yapma yöntemlerinden ve bunların fizik kanunlarıyla nasıl analiz edildiğinden bahsediyor.

Gözlenebilir Evren, Genişleyen Evren gibi kavramların nasıl ortaya çıktıklarını, Einstein ve genel görelilik kuramının bu alana etkilerinden ve Büyük Patlama teorisinin arkasındaki fizik ve matematiği irdeliyor. Kitabın son kısmındaysa daha ileri matematiksel ve kozmolojik kuramlardan, evrenin sonu modellerinden, fraksiyonel boyutlu matematiksel nesnelerden bahsediliyor.

Toparlarsak aslında kitap bir matematikçinin gözünden kozmoloji için matematik tarihindeki önemli gelişmeleri derleyip toparlayıp, kozmolojiyle olan ilgilerini elinden geldiğince açıklayarak okura sunmaya çalışan bir eser.

Kitabın 1995 yılında yazılmış olduğunu göz önünde bulunduracak olursak elbette güncel ve her şeyi içeren bir çalışma olarak ele almak yanlış olacaktır. Fakat hali hazırda matematikle ileri düzeyde uğraşan kişiler için tarihsel bilgi ve anektodlar dahi kendi başlarında kitabı okumaya yeterli bir sebep.

Eğer matematikle ilginiz az veya yoksa da en azından matematikçilerin eğrilik, uzay, geometri gibi kavramlardan neleri kastediyor olabileceklerine dair bir fikir edinmek adına verimli bir çalışma.

Kitabın sonundaki notlar ve geniş kaynakçası ise gerek soyut matematik gerekse kozmoloji alanında matematiksel fizik alanlarında çalışan kişilerin tezlerine referans olabilecek düzeyde faydalı. Kısacası eğer kozmoloji veya matematikle ilgiliyseniz mutlaka elinizden şöyle bir geçirmeniz size büyük şeyler katacaktır.

Zeki Seskir

Kaynak: https://duzensiz.org

Matematiksel

Bu yazı gönüllü yazarlarımız tarafından hazırlanmış veya sitemiz editörleri tarafından belirtilen kaynaktan aslına uygun kalınarak eklenmiştir.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Başa dön tuşu
Kapalı