Günlük Hayatımızda Matematik

Matematiksel Modeller Sayesinde Salgınları Önceden Tahmin Edebiliriz

Yeni modeller, hayvanlardan insanlara taşınan bir hastalığın gelişim sürecini dikkate alıyor.

Matematiksel modeller, bir sistemin matematiksel kavramlar ve dil kullanılarak tanımlanmasıdır. Mevcut modeller, koronavirüsün bir tehditten dünya çapında bir salgına dönüşüm sürecini anlamakta yetersiz kalsa da araştırmacılar yeni modeller üzerinde çalışıyor.

İster bir sahte haber, ister bir virüs…Ne olursa olsun, yayılma eğilimi gösteren şeyler matematiksel olarak modellenebilir. Bu modeller, başlangıçta alınan verilere büyük ölçüde güvenir ve yayılım gösteren şeyin aynı biçimde hareket göstereceğini kabul eder.

Ancak gerçekte, işler hızla ve dramatik bir şekilde değişebilir. Örneğin, farklı virüsler değişen oranlarda mutasyon geçirir. Bu da modelin düzgün tahminlerde bulunmasını zorlaştırır.

Carnegie Mellon ve Princeton Üniversitesi’nden araştırmacılar, bugün en yaygın olarak kullanılan salgın modelinin, izlenen hastalıktaki değişiklikleri hesaba katmak için tasarlanmadığını düşünüyorlardı. Bu eksiklikle mücadele etmek için bulaşıcı virüsün mutasyonunu da hesaba katan bir matematiksel model üzerinde çalıştılar. 

1940’tan beri ortaya çıkan bulaşıcı hastalıkların yüzde 60’ı zoonotiktir yani yeni koronavirüs gibi hayvansal kaynaklıdır. Ekip, hayvanlardan insanlara geçen bu tarz hastalıkların hayvandan insana ve insandan insana geçişinin, patojenin insan vücuduna iyi adapte olmuş bir yapıya dönüşmesine bağlı olduğunu düşünüyor.

Carnegie Mellon Üniversitesi Elektrik ve Bilgisayar Mühendisliği’nde araştırma görevlisi ve araştırmanın yazarı CyLab öğretim üyesi Osman Yağan, ”Bu evrimsel değişikliklerin çok büyük etkisi var. Zaman içindeki olası değişiklikleri dikkate almazsanız hasta olan insanların sayısını yanlış tahmin edersiniz” dedi.

17 Mart tarihinde yayınlanan çalışmalarında, araştırmacılar hem hastalık hem de bilginin değişimlerini hesaba katan dikkate alan matematiksel modellerini yayınladılar.

Araştırmacılar, oluşturdukları modelin gerçek verileri kullandığını ve teorinin, gelecekteki salgınları tahmin etmede ve virüsün yayılışını anlamada yardımcı olacağını umduklarını belirttiler.

Araştırma ekibi, çalışmalarının gelecekte olası başka hastalıklardaki mutasyonları hesaba katarak, salgınlara daha erken süreçte müdahale edilmesinde bir araç olarak kullanılabileceğini düşünüyor.

Konu ilginizi çekiyor ise çalışmanın detayını buradan inceleyebilirsiniz. https://www.pnas.org/content/117/11/5664

Kaynak: https://www.sciencefocus.com/news/new-mathematical-models-may-help-us-predict-the-spread-of-future-epidemics/

Matematiksel

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.