Sanat ve Edebiyat

Matematik ve Şiir Neden ve Nasıl Birbiri İle İlişkilidir?

Her ikisi de ekonomi ve kesinlik gerektirir. Her ikisi de bakış açısı iyileştirebilir!

Şiir bize duygular aleminin anahtarını verir. Matematik bize evrenin anahtarını verir. Evren bir şiirdir, onu okuyabilen şaire matematikçi denir. Farklı şekillerde dile getiririz duygularımızı. Söz sanatlarımız duygularımızın tercümanıdır ve doğduğu günden bugüne büyüyerek bize zenginlik katmıştır. Duygularımızı dile getirdiğimiz şekillerden biri de şiirdir.

Şiir; duygu, hayal ve düşüncelerin bir düzene bağlı olarak, çekici, etkileyici bir dil ve ahenkli mısralar içinde aktarılmasıdır. Şiir ölçü, mısra ve ahenk unsurlarından oluşur. Aynı zamanda bunu matematikteki bir takım formüllerle de ilişkilendirebiliriz. Matematik dilindeki formüller de şiire benzer. Birer ispattır formüller, şiirin duyguların ispatı olduğu gibi. Matematikte heyecan verici olan şey, matematiğin şiir gibi akıcı olmasıdır. Kafiyeler uyumludur, uzunluk-kısalık orantılıdır, duygular matematiğin var olduğu doğadan alınır.

1900’lerin başında matematiğin iki farklı alanının temellerini atan Fransız Henri Poincaré, matematiği “farklı şeylere aynı adı verme sanatı” olarak tanımlamıştı. Gerçekten de matematikte tek bir nesne veya fikir farklı biçimlerde gösterilebilir. Örneğin ikinci dereceden bir denklem, cebirsel olarak ya da bir parabol cinsinden ifade edilebilir. Aynı şekilde şairler de birden çok yorumu ve çağrışımı olan kelime ve imgeleri kullanarak anlam katmanları oluştururlar. Hem matematikçiler hem de şairler, anlatmak istediklerini iletmek için tam olarak ihtiyaç duydukları kelimeleri seçerler ve kesinlik için çaba gösterirler.

Her İnsan Biraz Matematik Biraz da Şiir Bilmelidir

Alman öğretmen ve matematikçi olan Karl Weierstrass’a göre‘‘ Bir matematikçi şair ruhlu olmadıkça tam bir matematikçi olamaz.’’. Napolyon ise ‘”Her insan biraz matematik biraz da şiir bilmelidir’’ ve devam ediyor ‘‘kelimelerin girdiği yerde silah patlatmaya gerek yoktur.’’ der.

Verilmek isteneni şiir de matematik gibi açık ve kısa ifadelerle dile getirir. Güzellik kavramına en kısa yoldan varmak birincil amaçtır. Bir matematikçi olan ancak daha sonra felsefe ve edebiyatla uğraşmaya başlayan ve edebiyat dalında Nobel ödülü alan Bertrand Russell’e göre: ‘‘Matematik doğru açıdan bakıldığında, yalnızca gerçek değil, şahane bir güzellik de içerir…son derece sade… en yüksek sanatın gösterebileceği kesin kusursuzluğa muktedir, yüce bir güzelliktir.’’

Şiir bize duygular aleminin anahtarını verir. Matematik bize evrenin anahtarını verir. Evren bir şiirdir, onu okuyabilen şaire matematikçi denir.

Galileo’nun dediği gibi ‘‘Doğanın muazzam kitabının dili matematiktir.’’

Kant, ‘‘Matematik katıksız bir şiirdir.’’ der. Matematikçiler, varlıklarına rağmen mümkün olanı bulmak için kısıtlamalara itmekten hoşlanır; şiirde de benzer bir mücadelenin tadını çıkarıyoruz. Her ikisi de sonsuz gerçeklerin sonlu varlıklarca algılanabilmesini sağlayabilmek için birbirine çok benzeyen bir yapılandırma sürecine sahiptir.

Son olarak matematiksel ifadelerin bir kısmını barındıran güzel bir şiirle bitireyim.

Genel Matematik

Hayat çok bilinmeyenli bir denklem,

Ben ortasında sabit sayı.

Her seferinde çarpanlarım farklı.

Hüzün parantezinde yaşadım yıllarımı,

Ve bölemedi acımı,

Hiçbir bölünebilme kuralı.

Sevda düzleminde aşk tepe noktası,

Ben; orijinin üçüncü dereceden akrabası.

Köklü ifadelerle baktım yeryüzüne,

Mana veremedim kahır bölü hüsran belirsizliğine.

Ölüm sonsuza giderken, x’ e değer verdim;

Değer kümesi tanımsız,

Sonuç: ‘anlamsız’ çıktı…  

Abdülhamid Samur

GÖZ ATMAK İSTERSENİZ

Konu hakkında ileri okumalar yapmak isterseniz: How Poetry and Math Intersect; https://www.smithsonianmag.com/

Matematiksel

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

İlgili Makaleler

Başa dön tuşu