Uygulamalı Matematik

Demografinin Babası Olarak Bilinen John Graunt Kimdir?

Demografi Dünya’da veya bir ülkede bulunan nüfusun yapısını, durumunu, dinamik özelliklerini inceleyen bilim dalıdır. Diğer adıyla nüfus bilimidir. Demografi, insan nüfusunun yenilenme (ve bazen yenilenmeme) mekanizmalarını inceler. . Demografların incelediği 4 temel olgu doğumlar, ölümler, evlilikler ve göçlerdir. 1662’de İngiliz istatistikçi John Graunt “Ölüm Kayıtları Üzerine Doğal ve Siyasi Gözlemler” (Natural and Political Observations Made Upon the Bills of Mortality) adlı eserinde ölüm oranı tabloları kullanarak ilk kez demografik bir analiz yaptı. Böylece Graunt, nüfusbilimin yani demografinin kurucusu olarak tanındı.

Aslında nüfus konusu antik medeniyetlerden beri dikkate alınan bir meseleydi. Eski Çin, Yunan ve Mısır dönemlerinde yöneticilerin toplanacak vergiyi ve askere alınabileceklerin sayısını belirlemek üzere zaman zaman haneleri ve erkek nüfusu saydıkları bilinmektedir. Ancak konunun bilimsel bir şekilde ele alınmaya başlaması 19. yüzyıldan itibaren Avrupa’da doğum ve ölüm oranları üzerine yapılan kapsamlı araştırmalarla olmuştur.

John Graunt
Londralı tüccar John Graunt, bir yığın veriden istatistiksel çıkarım setini oluşturan ilk kişidir.

John Graunt Aynı Zamanda Epidemiyolojinin Kurucularındandır

Epidemiyoloji; “toplumda sık görülen hastalıkların nedenlerini ve dağılımlarını (kişi, yer ve zaman) inceleyen bilim dalıdır. Epidemiyolojide inceleme birimi tek tek bireyler değil, belirli özelliği olan gruplar veya toplumdur. John Graunt, matematiksel istatistiğin doğuşunu sağlayan makalesinde; Londra’daki doğum ve ölümlerin haftalık raporlarını incelemiş ve ilk kez bir toplumda hastalık modellerini belirlemiştir.

Hem doğan hem de ölen erkeklerin kadınlardan daha fazla olduğunu, bebek ölüm hızının yüksek olduğunu vurgulamıştır. Hipokratın söz ettiği mevsimsel değişikliklerin ölüm oranları üzerindeki etkilerini ortaya koymuştur. Graunt ayrıca, vebanın şehirdeki topluma etkisini sayısal olarak belirtmeye çalışmış ve salgınların görüldüğü yılların özelliklerini incelemiştir. Hastalıklar hakkında bilgi sağlamada, rutin olarak toplanan verilerin önemini fark etmesi, epidemiyolojinin gelişmesinde önemli bir adım olmuştur..

John Graunt, olasılık
Graunt ise 1604’ten 1661 yılına kadar 57 yılın istatistiklerini tablolara indirgeyerek Naturel and Political Observations’ da yayımlamıştır. Graunt’ un önemli istatistiksel gözlemleri arasında doğan erkek çocuk sayısının kız çocuk sayısından daha fazla olduğu böylece tek eşliliğin mümkün olduğunu göstermesi vardır.  Çalışmalarının sonucunda ünlü London of Life (Londra Yaşam Tablosu) oluşturmuştur.

Bu araştırmaları ona 1660 yılında kurulan Royal Society of London’ un kurucu üyelerinden biri olma onurunu yaşatmıştır. Bu kurulun 119 asil üyesi arasında esnaf olarak yer alan sadece kendisi olmuştur.

John Graunt tarafından yapılan yaşam analizi tablosu çalışmaları Hollandalı Huygens kardeşlerin de dikkatini çekmiştir. Graunt’ un şekillerinden Christiaan kendi ölüm oranı eğrisini oluşturmuş (bu istatistiksel verilerden üretilen ilk grafik olma özelliğini taşır) ve bunu kullanarak verilen zamanda ölüm olasılığı ve belirli bir yaşta hayatta kalma olasılığı gibi kavramları ortaya çıkmasını sağlamıştır.

Bu kavramlarla birlikte Christiaan Huygens olasılık teorisi ile ilgili yayınlanan ilk metin olan De Ratiociniis  in Lude Aleae ‘ı (Şans Oyunlarında Muhakeme Üzerine) yazması ile bu konuyu sağlam matematiksel temellere oturtmuş ve Pascal ile Fermat’ ın geniş kapsamlı çalışmalarına vesile olmuştur.

Ludwig Huygens büyük kardeşi Christiaan’a 1669 yılında şöyle yazmıştır: “Ben belirli bir yaşta ölen insanlar hakkında tablo yapmaktayım… İyi yaşa! Benim hesaplarıma göre sen 56,5 yaşına kadar yaşayacaksın ve ben 55 yaşına kadar yaşayacağım.”

Kaynak: David M. Burton’un Matematik Tarihi

Matematiksel

Olgun Duran

Ömür boyu öğrencilik felsefesini benimsemiş amatör tiyatro oyuncusu ve TEGV gönüllüsü; kitaplarından, doğaya hayranlığından, yeni yerleri görmekten, gittiği yerlerin kültürünü keşfetmekten ve bunların uğruna çabalamaktan vazgeç(e)meyen kişi...  

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu