Kur Savaşları: Türk Lirası’nın Ürkütücü Değer Kaybı

Uluslararası ticaret, başlangıcından bugünlere dek paranın evriminde büyük bir etkiye sahip olmuştur..

Doğal olarak borçların-alacakların, yani tüm ödeme sistemlerinin de geleceği değişmiştir..

Zamanla gelişen döviz kurları, borsadaki gizli savaş ülkelerin kaderi üzerinde öyle bir söz hakkı edinmişlerdir ki bu konu ticaretten çıkmış, politikaya, siyasete de bağımlı hale gelmiştir..

Finansal sistemlerin, iç içe girmiş ve birbirlerinin dinamiklerinden kolaylıkla etkilenmeye başlamış olması gelişmekte olan ülke ekonomilerini kırılgan bir yapıya büründürmüştür.

Tıpkı TL gibi..

Peki TL’nin kaderi kimin/kimlerin/hangi faktörlerin elinde?

Ekonominin seyrini, finansal piyasalardaki savaşı ve Türk Lirası (TL) son günlerde kayda değer bir düşüş eğilimi içine girmesini neye ‘borçluyuz’?

Önce borsa ve dövizin tarihini inceleyelim..

**İlk Borsa

Duyduğumda çok şaşırdığım ve araştırınca da öğrenmiş olduğum dünyanın ilk borsası ülkemizde, Kütahya’nın Çavdarhisar ilçesinde yer alan Roma döneminden kalma Aizanoi Antik Kenti’nde kurulmuş..

Tabii borsa ile ilk vadeli işlem yapma konusuna gelince Matematikçi Thales’in marifetlerini unutmayalım. Bunu önceden anlatmıştık..

Bugün ise, daha çok para borsalarıyla içli dışlı olsak da ilk borsa işlemlerinin konusu ‘mal alım-satımı’ idi.

Emtia pazarları olarak da denen bu yapılar ticarete konu olan altın, gümüş, petrol, doğal gaz, bakır, pamuk, mısır, buğday, şeker, kahve gibi mallar üzerinden işler.

Bu malların alım-satımının gerçekleştirildiği piyasaya Emtia Borsası denir ve günümüzde hala devam etmekte olan borsalardır.

Köklü ve eski bir yapısı olan borsalara çok fazla girmeden, dövize bakalım kısaca..

**Bretton Woods Anlaşması  ve Döviz

Adını ABD’deki bir kasabadan alan bu anlaşma II. Dünya Savaşı sonrasında ihtiyaç duyulan yeni parasal sistemin kurulması için yapılan anlaşmadır.

Temmuz 1944’de 44 ülkenin katılımı ile Birleşmiş Milletler Para ve Finans Konferansı düzenlenmiştir.

Bu konferansın amacı II. Dünya Savaşı sonrası büyük darbe alan dünya ekonomisine ve parasal sisteme yeni bir düzenleme getirmek, savaştan zarar görmüş bölgeleri yeniden kalkındırarak ekonomik istikrarı sağlamaktır.

Bu konferansın en önemli sonuçları IMF (Uluslararası Para Fonu) ve Dünya Bankası’nın kurulması ile beraber dünyada ayarlanabilir sabit kur sistemine geçilmesidir.

Bu anlaşma üye ülkeleri dolara bağımlı kılan bir anlaşma olmuş. Çünkü üye ülke paraları dolara endekslenmiştir.

Dolar ise başka bir ülke para birimi yerine altına bağlı hale getirilmiştir. Altın standardı olarak bilinen bu uygulamada 1 Ons altın 35 dolar olacak şekilde sabitlenmiştir.

Böylece, aslında tüm ülke para birimleri dolaylı olarak altına da endekslenmiştir.

Ancak, Bretton Woods’la getirilen Altın Döviz Standardı sistemi ancak 1971 yılına kadar devam edebildi.

Sebebi, ABD’nin dış ticaretinin büyük boyutlara varan açıklar vermesi ile borçlu ülkeler arasına girmesi oldu. Ama Bretton Woods’un getirdiği 2 kuruluş, IMF ve Dünya Bankası yaşamlarını sürdürdü. (Merkezi Washington’da olan IMF, ihtiyacı olan ülkelere belirli şartlarla borç verir. Türkiye, IMF ile 1947’de tanıştı..)

Sonuçta, küresel ticaret, anlaşmalar, kurumlar ve kuruluşlar, dünya ekonomilerini birbirine bağlamıştır. Bu yüzden kelebek etkisi, tüm ekonomiler üzerinde hissedilir hale gelmiştir.

Çünkü finans zincirinin her halkası bir ülkeyi temsil eder.

Döviz kurlarının ‘gücüne göre söz hakkı’ artar olmuştur bu durumlar ile..

Gelelim bugünkü döviz kurlarına…

TL’deki Eriyişin Sebepleri Neler Olabilir?

Dolar ve Euro, maalesef TL üzerinde rekor üzerine rekor kırıyor.

USD/TRY yani Dolar/TL kuru 4,11’leri,

EUR/TRY yani Euro/TL kuru ise 5,08’leri gördü.. Sterlin ise 5,83 seviyesine yükseldi..

Bu şu demek aslında:

Avrupa vatandaşının 300 euro kadar harçlığı, TL cinsinden asgari ücrete denk neredeyse..

Tabi, dolar ve euro yatırımcıları, TL’nin bu kan kaybıyla dolar ve euro zenginlerine dönüşüyor.

Kar üstüne kar ediyorlar çünkü. Para parayı yaratıyor.

Ancak bu kısa vadeli sevinçler uzun vadede ülkemizi nasıl etkileyecek dersiniz?

2016 senesinde Alman Commerzbank, ‘Türkiye Ekonomisi Çöküyor’ isimli bir rapor yayınlamış bu raporda 2017 için TÜİK’in (Türkiye İstatistik Kurumu) 2017 büyüme beklentisini masal olarak yorumlamıştı.

Neden böyle bir yorum yapıldı? Kim haklıydı?

2017’de ne oldu ve bitti de 2018’in ikinci çeyreğinde TL rekor düşüş içine girdi ?

2017’den önce 2018’e ilişkin en yakın beklentilerden bahsedelim..

Banka Kredileri Eğilim Anketi 2018 ilk çeyrek (Ocak-Mart) ve ikinci çeyrek beklentileri (Nisan-Haziran) analizine göre:

2018’in ilk çeyreğinde, Türk Lirası cinsinden açılan kredi talebinde gevşemenin, yabancı para cinsinden açılan kredi talebinde ise sıkılaşmanın devam ettiği görülmüş.

TL’nin güven kaybının ikinci çeyreği de olumsuz etkileyeceği bekleniyor.

İkinci çeyrekte Türk Lirası cinsinden açılan kredi talebinde gevşemenin devam edeceği, yabancı para cinsinden açılan kredi talebinde ise sıkılaşmanın güçleneceği yönündedir.

Bireysel kredi türlerinden konut ve taşıt kredi talebinde azalış, diğer bireysel kredi talebinde artış beklenmekte.

Peki, banka ve kredi analizi  neden önemli?

Borçla borç kapatmak girdabını düşünün. O zaman kredilere olan talebin yüksek olmasının etkisini az çok canlandırabiliriz gözümüzde.

2008’de Amerika’yı ve dünyayı sarsan konut kredisi bazlı krize bakınca başlangıçta fark edilmesi zor bir durum vardı.

Konut piyasası yüksekti. Talep çoktu. Her şey toz pembe gözüküyordu. Ama bir problem vardı ki konut piyasasının bu yükseliş ivmesinin altında kredili borçlanmalar vardı. Alttan yavaş yavaş şişmeye başlayan bu balonun patlayışı çok sert olacaktı.

Bu konuyla ilgili en son bir belgesel önereceğim.

 Türkiye Ekonomisi’ndeki Borçlanma İvmesinin Analizi- Mahfi Eğilmez:

Milyar TL 2002 2008 2010 2015 2016
Toplam Hazine Borç Stoku  242,7 380,3 473,5 677,6 759,6
    İç Borç Stoku 149,9 274,8 352,8 440,1 468,6
    Dış Borç Stoku 92,8 105,5 120,7 237,5 291,0
KİT Borçları  27,6 69,0 64,3 37,0 38,0
     İç Borçları 15,8 62,6 55,9 31,5 31,8
    Dış Borçları 11,8 6,4 8,4 5,5 6,2
Belediyelerin Banka Borçları (2016 verisi tahmindir) 1,3 7,6 5,9 13,6 15,0
KAMU KESİMİ TOPLAM BORÇ STOKU 271,6 456,9 543,7 720,1 803,8
ÖZEL KESİM TOPLAM KREDİ BORÇ STOKU 87,8 396,4 507,5 1.428,5 1.709,5
HANEHALKININ BANKALARA BORCU 6,6 118,0 174,3 401,2 439,8
ÖZEL SEKTÖR + HANEHALKI BORÇ TOPLAMI 94,4 514,4 681,8 1.829,7 2.149,3
TOPLAM 366,0 971,3 1.225,5 2.549,8 2.953,1

Türkiye’nin Toplam Brüt Dış Borç Stoku

2017 yılının ilk 9 ayının sonunda Türkiye’nin toplam brüt dış borç stoku 438 milyar Dolar. Bu borç stokunun 129,4 milyar Doları kamu kesimine, 704 milyon Doları TCMB’ye ve 307,9 milyar Doları da özel kesime ait bulunuyor. Aşağıdaki özet tablo bu durumu gösteriyor.

Yıllar Kamu TCMB Özel Türkiye GSYH Payı (%)
1990 33.268 8.342 10.770 52.381 26,1
2002 64.533 22.003 43.066 129.601 54,8
90 – 02 Değişim (%) 94,0 163,7 299,9 147,4
2017 129.438 704 307.855 437.996 51,9
2002 – 17 Değişim (%) 100,6 -96,8 614,9 238,0

Mahfi Eğilmez’in tabloları bize 2018’deki kötü başlangıcın sayısal sebebini gösteriyor.

Diğer yandan Türkiye’nin jeopolitik konumundan kaynaklı tam bir ateş çemberi ortasında oluşu, Ortadoğu’daki sorunlar, kendi ülkemizde sonu gelmeyen kavgalarımız -siyasette ve toplumsal yapıdaki kavgalar- dışında, dünyada da Trump rejimi ve Kuzey Kore arası dalaşmalar derken yerel kaosların yanında, evrensel bir kaos oluştu..

Yerel bazda Türkiye’de 2017’de borçlanma, işsizlik, enflasyon, bütçe açığı, cari açık, dış borç stoku 2016 yılına göre artış gösterdi.

Küresel bazda ise ABD ve Çin arasındaki ticaret savaşının olumsuz etkisini tüm dünya piyasaları çekmek durumunda kalıyor.

Geçmişten günümüze dünya parasal sisteminin yöneticileri aslında küreselleşme adı ile özellikle gelişmekte olan ülkeleri kumar masasına yatırmakta, kaybedeni bağımlısı kılmaktadır..

Aşağıdaki belgeselde 2008 Krizi ve Fed (Amerika Merkez Bankası) başkanı Ben Shalom Bernanke’nin finans piyasaları, dolayısıyla ülke ekonomileri üzerindeki satranç oyununu izleyebilirsiniz..

Ceren Demir

Kaynaklar

http://www.mahfiegilmez.com/2013/02/butce-dengesi-geometrisi-butce-dengesi.html

http://www.mahfiegilmez.com/2017/12/merkez-bankasnn-altnlar-nerede.html

http://projects.exeter.ac.uk/RDavies/arian/dollar.html

https://www.thebalance.com/bretton-woods-system-and-1944-agreement-3306133

Matematiksel

Yazıyı Hazırlayan: Ceren Demir

Kendini, insanları, dünyayı tanıma ve anlama çabasında, belki de kaosta olan , filmin oyuncularından, dünya üzerindeki küçücük noktalardan biriyim. Pamukkale Üniversitesi ve AGH University of Science and Technology' de Uluslararası Ticaret ve Finans alanında kendimi eğitmeye çalışıyorum . Voleybol sporunda antrenör yardımcılığı yaptım ve lisanslı oynadım. Spora ve sanata düşkünüm. Resim yapmayı çok seviyorum. Klasik müziğe, doğaya, doğa sporlarına, felsefeye, psikolojiye, kitaplara ilgi duyuyorum. Okumayı, yazmayı, öğrenmeye çabalamayı çok seviyorum. Sanıyorum 7. günlüğüme başlayacağım. Satranç ve Rusça'ya merak saldım. Bahsettiğim tüm 'bencil' bilgilerimi önemsiz sayıyorum. Sadece denizdeki kum tanelerinden biri olduğumun farkındayım. Ancak okyanusları merak etmekten vazgeçemiyorum.

Bunlara da Göz Atın

Matematikte Hata Yapmak İyidir!

Matematik çoğu zaman doğru veya yanlış olarak verilen cevaplardan ibaret olarak düşünülür. Bu düşünce, teknik …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

ga('send', 'pageview');