BİLİM İNSANLARI

Kadın Matematikçi Olma Zorluğundan Maryam Mirzakhani’nin Başarısına

Matematikçi olmak zordur, kadın matematikçi olmak çok daha zordur, bundan 1500 yıl önce de, nispeten şimdi de…

Yobazlar tarafından katledilen, aylarca bir probleme takılıp kalan matematikçilerin kendisine mektup yazarak çözümünü sordukları, neden hiç evlenmediği sorusuna ‘gerçekle nikahlı’ olduğunu söyleyen, matematik ve mantıksal ispata tutkun Hypatia..

Eğrilere değen tanjantlar üzerine çalışmalarıyla ünlü, bütün Avrupa’nın yeteneğini gördüğü halde birçok akademik kuruluşun en başta da Fransız Bilimler Akademisinin kendisine bir araştırma makamı vermeyi reddettiği Maria Agnesi..

İleride profesör olup Üniversite Senatosuna girmesinden korkulduğu için doçentliği verilmeyen, Einstein’ın deyişiyle ‘’kadınlar için yüksek eğitim başladığından bu yana yetişmiş en yaratıcı matematik dehası ‘’olan Emmy Noether..

Babası tarafından çalışmasını engellemek için mumlarına ve giysilerine el konulup, her türlü ısınma olanağı elinden alınan, Paris’te yalnızca erkeklerin girişine izin verilen bir akademiye her hafta çözdüğü problemleri ‘Le Blanc’ erkek takma adıyla teslim eden, bir kadını ciddiye almayacağını düşündüğünden bu ad ile Gauss ile sayı kuramı ile ilgili mektuplaşan, Napolyon’un ordularının Almanya’yı işgali sırasında, Arşimed’in başına gelenlerin (Arşimed Siraküsa’yı işgal eden Romalılar tarafından öldürülmüştür ) Gauss’un da başına gelmesinden korkup, Fransız kuvvetleri komutanı dostu General Pernety’e mesaj yollayarak Gauss’un hayatını güvenceye almasını rica eden Sophie Germain

General tarafından Gauss’a hayatını Madam Germain’e borçlu olduğu söylenmiş, müteşekkir olan Gauss böyle bir ismi daha öncesinde duymadığı için şaşırmıştır. Sonraki mektuplarında çekinerek gerçek kimliğini açıklayan Germain’e Gauss kızmamış, hayranlığını ve hayretini dile getirmiştir.

Bugün kadın matematikçi olmak geçmişte olduğu kadar güç olmasa da toplumsal cinsiyet eşitsizliğinden kaynaklı birtakım zorlukları yine de yok değil.

Bazı engeller ile karşılaşsa da birçok başarılı çalışmaya aynı zamanda bir ilke imza atan, doğumgünü dünya kadın matematikçiler günü olarak kutlanan, yakın tarihe damgasını vuran isim hiç kuşkusuz Maryam Mirzakhani.

Maryam Mirzakhani

Mirzakhani 1977 yılında İran’da doğdu. İlkokul, ortaokul, lise ve üniversite eğitimlerini İran’da tamamladı. Matematik öğretmeni tarafından motivasyonu kırıldığından ilkokuldan sonra matematikten uzaklaştı.

Lise yıllarında öğretmeni tarafından keşfedilen ve matematik olimpiyatlarına gönderilen, madalyalar ile dönen Mirzakhani’nin matematik ile serüveni böylelikle tekrardan başlamış oldu.  

Üniversite eğitiminden sonra lisansüstü eğitimi için ABD’ye giden Mirzakhani, doktorasını 2004 yılında Harvarda’da tamamlamış, 2008 yılında profesör olmuş, dünyanın en iyi üniversitelerinden olan Harvard, Princeton, Stanford üniversitelerinde dersler vermiştir.

Mirzakhani’nin hayatını değiştiren, tarihe damgasını vuran olay ise; 1936 yılından itibaren Kanadalı matematikçi John Fields adına Uluslararası Matematikçiler Birliği tarafından 4 yılda bir 40 yaş altındaki matematikçilere verilen, matematiğin nobeli olarak anılan ‘Fields madalyası’ ile ödüllendirilen ilk kadın matematikçi olmasıdır.

‘’Riemann yüzeylerinin ve bu yüzeylerin moduli uzaylarının dinamiği ve geometrisine yaptığı önemli katkılar” nedeniyle matematiğin bu en prestijli ödülünü almaya hak kazanan Mirzakhani, doktorasını aldıktan sonra 13 yıl boyunca araştırma sahası olan geometriye değerli katkılar sunmuştur.

Başarısı İran cumhurbaşkanı Hasan Ruhani tarafından gayri resmi olarak kutlanmıştır. Mirzakhani ödülünü aldıktan üç yıl sonra 2017 yılında meme kanserinden dolayı hayatını kaybetmiştir.

İran’da başörtülü olmayan kadınların gazetelerde yer almaması kuralı birçok gazetenin Mirzakhani’nin fotoğraflarını ilk sayfaya taşıması ile bozulmuştur.

Stanford Üniversitesi’nde Bilgisayar mühendisi olan eşi Jan Vodrak, her gün eve geldiğinde eşinin binlerce esrarengiz ve garip şekiller ürettiğini, kızının annesini ressam olarak tanıdığını belirtmiştir.

Mirzakhani’nin doğumgünü olan 12 Mayıs, matematik alanında çalışan kadınların tanınması, cesaretlendirilmesi, başarılarının arttırılıp, desteklenmesi amacıyla 2019 yılı itibariyle her yıl Dünya Kadın Matematikçiler Günü olarak kutlanmaktadır.

Koronavirüs salgını nedeniyle ücretsiz erişime açılan Mirzakhani’nin yaşamı ve matematiksel çalışmaları üzerine kurulu ‘’Yüzeyin Sırları: Maryam Mirzakhani’nin Matematiksel Bakışı’’ adlı belgesel filmini izlemeniz için son hafta.  

Belgeselde meslektaşları, İran’dan eski öğretmenleri, sınıf arkadaşları ve öğrencileri Mirzakhani’nin başarılarını ve kendileri üzerindeki derin etkisini anlatıyor. Belgesel için: (https://may12.womeninmaths.org/screening-secrets)

Hazırlayan: İlknur Çetinkaya

Kaynakça

http://www.turkmath.org/beta/konferans.php?id_konferans=596

https://tr.wikipedia.org/wiki/Meryem_Mirzahani

https://haber.sol.org.tr/bilim/bilim-kulturu/meryem-mirzakhaninin-matematige-katkilari-203235

Matematiksel

Paylaşmak Güzeldir

İlknur Çetinkaya

Nelson Mandela'nın sözleri ile ‘’Bir toplum, kendini en belirgin biçimde çocuklarına nasıl davrandığıyla ortaya koyar. Başarımız, her toplumun en kırılgan fertleri ve aynı zamanda en büyük zenginliği olan çocuklarımızın mutluluğu ve sağlığıyla ölçülmelidir’’. Çocuklarımızın yaşamdan, öğrenmekten keyif aldığı, öğrenmenin sınıfların dört duvarı arasına hapsedilmediği, çocuklarımızın özgür hissettiği, oyun oynayabildiği, çocukluklarını yaşayabildikleri, başarılarının sınavla ölçülmediği, her birinin başarıyı yetenekleri ve ilgi alanlarında tattığı, yüzlerinden gülümsemenin eksik olmadığı güzel yarınlara

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Kapalı