BEYİN JİMNASTİĞİ

Günlük Hayatta Optik İllüzyonlar

Optik illüzyonları genel olarak, sanat veya bilim derslerine konu olup birkaç gün sonra unutulan konular olarak biliriz. Oysa ki çoğu zaman farkında olmasak bile günlük hayatımızda da pek çok kez optik illüzyonlara tanıklık ediyoruz. Ayrıca günümüz dünyasını anlamak için yapılan birçok deneyde de kullanılıyorlar.

Yaygın görüş optik illüzyonların gözümüzü kandıran görsel veya şekiller olduğu yönünde ise de aslında daha derin anlamları olduğu söylenebilir. Joseph Jastrow, Mario Ponzo, Edgar Rubin ve Joseph Delboeuf gibi isimler bugün bile geçerliliğini koruyan bu illüzyonları keşfeden ve bu anlamları bize sunan kişilerden bazıları.

Delboeuf İllüzyonu ve Yemek Tabakları

Delboeuf İllüzyonu
Delboeuf İllüzyonu göreli büyüklük algımıza dikkat çekiyor

Yukarıdaki görsel, Joseph Delboeuf tarafından bulunup incelenen bir optik illüzyon. Diğer benzer örnekler kadar ilgi çekmemesine ve çalışmalara konu olmamasına karşın göreli büyüklüğü ve gözlerimizin objelerin çerçevelerinden nasıl etkilendiğini gösteriyor. İç kısımda bulunan siyah daireler aynı boyutta olmasına rağmen etrafındaki çerçevenin şekli bu daireleri algılayışımızı da etkiliyor.

Bu illüzyonun varyasyonları mevcut fakat bu en yaygın olarak karşılaşılan şekli. Bu görselin yalnızca gözümüzü kandırmakla kalmadığını göstermek için Cornell Üniversitesi ve Georgia Teknoloji Enstitüsü tarafından toplam beş çalışma gerçekleştirildi.

Bütün bu çalışmalar aslında bu illüzyonun yemek tabakları ve porsiyon büyüklükleri ile ilgili olup olmadığını görmek için gerçekleştirildi. Belirli bir porsiyon küçük veya büyük tabaklarla servis edilebilecekken katılımcıların büyük tabaklarla birlikte biraz daha büyük porsiyon yemek servis etmeye meyilli olduğu görüldü.

Jastrow İllüzyonu

Jastrow İllüzyonu
Jastrow İllüzyonu

Bu illüzyon ise bir psikolog olan Joseph Jastrow tarafından keşfedildi. Birer şeride benzeyen iki görsel yanyana getiriliyor ve böylece aslında tamamen aynı büyüklüğe sahip olan şekillerden üstteki daha kısa gözüküyor. Dikkatli incelendiğinde aslında alttaki şeklin üsttekine göre biraz daha sağda olduğu görülebiliyor. Beynimiz var olan eğim dolayısıyla bu faktörü dikkate alamıyor dolayısıyla, alttaki şeklin daha uzun olduğu sonucuna ulaşıyor.

Ördek-Tavşan İllüzyonu

Ördek-Tavşan İllüzyonu
Ördek-Tavşan İllüzyonu

Jastrow tarafından incelenen bir başka illüzyon ise bakanın sağ veya soldan bakmaya başlamasına dayalı olarak bir ördek veya tavşan kafası gibi gözükmesine yol açıyor (sol taraf sola bakan bir ördeğin gagası veya saga bakan bir tavşanın kulakları olacak şekilde).

İnternette çokça karşılaşmış olabileceğiniz bu görsel illüzyonların ne kadar eğlenceli olabileceğine de bir örnek teşkil ediyor.

Jastrow aslında bu ve benzeri yanılsamaların beyne ulaşan yansımaların bir sonucu olmasından çok beyinsel aktivite ile ilişkili olduğunu iddia ediyor. Bu doğrultuda yılın farklı zamanlarında gerçekleştirilen bir çalışmada çocuklara bu görselde ne gördükleri soruluyor. Paskalya bayramına yakın dönemde sorulan sorulara cevap olarak aralarındaki tarihsel alakadan dolayı çocukların tavşan cevabını vermeye çok daha meyilli olduğu görülüyor. Öte yandan, sonbahar döneminde yapılan sorgulamada ise ördek cevabının öne çıktığı not ediliyor.

Ponzo İllüzyonu

Ponzo İllüzyonu
Ponzo İllüzyonu

Optik illüzyonları, beynin nasıl algıladığını anlayabilmek için çalışmalarında kullanan bir başka isim de Mario Ponzo. Fakat Ponzo’nun daha çok büyüklük algısına yoğunlaştığını söylemek mümkün. Ponzo illüzyonu olarak anılan görsel aşağıda aktarıldığı gibi bir tren yoluna benziyor. Görselde bulunan iki renkli çizgi aslında aynı boyutta olmasına rağmen perspektif algısından dolayı farklı boyutta gibi algılanabiliyor.

Figür-zemin kavramı

Figür-zemin kavramı
Figür-zemin kavramı

Sıradaki illüzyon ise psikolog Edgar Rubin tarafından hazırlanmış. Burada da benzer şekilde arka planın algılayışımızda ne kadar önemli olduğuna dikkat çekiliyor fakat bu sefer büyüklükten çok sunulan görseli anlayabilme ön planda. Az önceki ördek-tavşan görselinde olduğu gibi burada da bakanlar birbirine dönük iki yüz veya bir kadeh görebiliyor.

Eğer arka plan siyah renk olarak kabul edilirse kadeh veya vazo, beyaz kabul edilirse de birbirine bakan yüzler görülebiliyor. Dolayısıyla bunlardan biri doğru değil fakat öte yandan iki şekli aynı anda görmek de mümkün değil.

Yalnızca birkaç illüzyonun topluluk olarak yaşayışımızla ilgisi kurulabilmiş olmasına rağmen, beynimizin bu tuzaklara düşmesinin aslında birer sebebi var. Bilim insanları ve psikologlar bu kavramları, yemek porsiyonları gibi basit şeyleri algılayışımıza uygulamaya çalışıyorlar.

Diğer taraftan sanatçılar da söz konusu illüzyonlardan çokça faydalanıyor. Derinlik, boyut ve optik illüzyonların farklı ögeleri sanatçılarca iki boyutlu bir görseli tamamen farklı bir şey gibi gösterebilmek için kullanılıyor.

1800’lerden günümüze sanatçılar ürettikleri eserlerin özgünlüğü ve insan beyni karşısında çekiciliğini artırmak için optik illüzyonlara özellikle ilgi gösterdiler. M. C. Escher gibi eski sanatçılar gibi Julian Beever gibi günümüz sanatçıları da bu ögelerden faydalandılar. Özellikle Beever bu anlamda herkesçe bilinir hale gelmiş bir isim.

Beever’ın “Paris’te Patlama” (“Explosion in Paris”) adlı eseri
Beever’ın “Paris’te Patlama” (“Explosion in Paris”) adlı eseri

“Kaldırımların Picasso’su” olarak da adlandırılan Beever, belirli açıdan bakıldığında 3 boyutlu gibi gözüken çalışamaları ile ünlü. Bazen gerçekte görüldüğünde aynı etkiyi yaratmasa da çalışmaları bir mercek ardından görüldüğü zaman etkisini gösteriyor.

Çoğunlukla derinlik ipuçları ve gölgeleme ile istediği etkiye ulaşan Beever’ın çalışmalarının bir örneği yukarıda sunuluyor. Kendisi ve diğer çalışmalarına ilişkin ek bilgi ise kendi internet sitesinde mevcut.

Beever’a benzer şekilde optik illüzyonları çalışmalarında kullanan bir başka sanatçı ise Rob Gansalves. Gansalves, 2 farklı şekilde yorumlanabilen resimleri ile tanınıyor. Bir açıdan bakıldığında belirli bir şekilde anlaşılan çalışma başka açıya geçildiğinde tamamen farklı olarak yorumlanabiliyor. Söz konusu çalışmaların bir örneği şu şekilde:

Gonsalves tarafından yapılmış, figür-zemin algısına dayalı bir optik illüzyon
Gonsalves tarafından yapılmış, figür-zemin algısına dayalı bir optik illüzyon

Gonsalves, yukarıdaki çalışmasında Edgar Rubin gibi arka planın etkisinden yararlanmış. Görüldüğü gibi yukarıdan bakınca bir ev ve yapraklı bir yol gözükürken aşağıdan ağaçlı bir yolda bisiklet süren bir kişi görülüyor. Hangi resmin nerede bitip diğerinin başladığını belirleyebilmek oldukça zor.

Sonuç olarak, optik illüzyonlar aslında hayatlarımızla fark ettiğimizden çok daha ilişkili çünkü optik illüzyonları incelemek ve anlamak bizlere beynimizin nasıl çalıştığıyla ilgili de ipuçları sağlıyor.

Ayrıca göz atmak isterseniz: Görseldeki 12 Noktayı Aynı Anda Neden Göremiyoruz?

Kaynak: https://medium.com/@ehardtlauren/optical-illusions-in-everyday-life-c72b746fca4e

Matematiksel

Deniz Karagöz

Hukuk eğitimi almış olmama rağmen matematik her zaman ilgimi çeken bir bilim olmuştur. Matematiksel.org bana bu ilgimi üretkenliğe çevirme şansı veren kaliteli bir ortam. Bu yüzden gerek çevirilerim gerekse yazılarımla katkıda bulunabilmek benim için oldukça anlamlı. Aynı zamanda buradan beslenerek öğrenmeye de devam ediyorum. İyi okumalar

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu