EVRENBİLİM

Güneş Solar Minimum Evresinde Ama Korkmayın İşler Daha da Karışmayacak

2020 yılı felaketler yılı olarak akıllarda kalacak. Şu ana kadar yaşadıklarımıza ek olarak bu aralar sosyal medya platformlarında yeni bir felaket haberi daha dolaşmaya başladı. Güneş kitlenmesi, solar minimum gibi başlıklar altında yayılan bu haberlerin içeriğini ve olası durumları birlikte inceleyelim bu yazımızda…

Öncelikle, “Bilim insanları güneşin dondurucu hava, deprem ve kıtlığa neden olabilecek şekilde kilitlendiğini açıkladı.” biçiminde bir başlık ile karşılaşırsanız sakin olun, Güneş’in şu anda yaptığı hiçbir şey dondurucu hava, kıtlık veya deprem yaratmayacak. Güneş alışılmadık bir şey yapmıyor…

Solar Minimum Nedir?

Güneş’in manyetik alanı 200,000 km derinliğe kadar uzanan kaynayan konvektif hareketlerin dönmeyle etkileşmesi sonucu ortaya çıkar. Manyetik alanın değeri yeteri kadar büyük olduğunda alanı tutan gaz paketi yüzeye doğru bir kaldırma kuvveti ile yükselir. Yüzeyde yani fotosferde bu alanlar kendini iki kutuplu güneş lekeleri olarak gösterir. Alanın en yoğun olduğu noktalar güneş lekesi olarak, daha zayıf olduğu çevre bölgeler ise aktif bölge olarak isimlendirilir.

İki kutuplu bu bölgelerin sayılarındaki artma ve eksilme yaklaşık 11-yılda bir tekrarlar ve buna güneş leke çevrimi denir. Her bir güneş leke çevriminde kutuplar yönlerini ters çevirir, 11 yıl sonra da tekrar eski yerlerine geri döner.

Solar minimum, Güneş’in 11 yıllık güneş döngüsündeki en az güneş enerjisi aktivitesi dönemidir. Bu süre zarfında, güneş lekesi ve güneş patlaması aktivitesi azalır ve genellikle günlerce meydana gelmez. 

Bu esnada, Güneş’ten gelen toplam radyasyon – toplam güneş ışınımı olarak bilinir – yarı düzenli bir döngüde yüzde 0.15’e kadar azalır. Bu evrede güneşin manyetik alanında zayıflamalar gözlemlenir, bu da güneş sistemine ekstra kozmik ışınların girmesine neden olur.

Dünya atmosferi biz yüzey sakinlerini kanser riskini artırabilecek bu ışınlardan korur, ancak daha yüksek irtifalarda radyasyon astronotlar için ek bir tehlike oluşturabilir.

11 yıllık güneş döngüsü nedeniyle güneş ışınımındaki değişiklikler Dünya’nın iklimindeki mevcut değişikliğe neden olabilir mi?

Tek kelimeyle, hayır. Bilim insanları, güneş döngüsünün ve bununla ilişkili ışınımdaki kısa vadeli değişikliklerin, şu anda gördüğümüz Dünya iklimindeki değişiklikleri yönlendiren ana güç olamayacağı konusunda hemfikir.

Bir kere, Güneş’in enerji üretimi, döngü boyunca sadece yüzde 0,15’e kadar değişiyor, gördüğümüz iklim değişikliğini zorlamak için gerekenden daha az. Ayrıca, bilim insanları, 11 yıllık döngünün, yüzey sıcaklıkları, yağış veya rüzgar gibi herhangi bir iklim ile ilgili konularda etkisi olduğuna dair ikna edici kanıtlar bulamadılar.

Uzmanların söylemlerine göre geçtiğimi 2019 yılında ve bu sene yani 2020’de güneşimiz solar minimum evresindeydi. Ancak bu sefer oran %77’lere vardı ve ardışık iki sene devam etti. Bu da bilim insanlarını zayıflayan manyetik alan sonucunda daha fazla kozmik ışının ortaya çıkması konusunda endişelendirdi.

Yazının başında da belirttiğimiz gibi güneşteki bu değişimler biz dünyalıları direk etkilemeyecek ancak uzayda dolaşanlar yani astronotlar risk altında.

İşin felaket tellallığı kısmına geri dönersek, birkaç gün önce, The Sun isimli bir internet haber sitesi, Dalton Minimum olarak bilinen bir olayın tekrarlanmasından korkan isimsiz “NASA bilim insanlarından” bahsetti.

1816 civarında ortaya çıkan bu dönem yazsız yıl olarak bilinir. Hava sıcaklıklarının düşmesi, mahsul alınamaması ve devamında gelen zorunlu kıtlıkla da felaket yılı olarak anılır.

Evet, İngiliz meteoroloji uzmanı John Dalton’un adını taşıyan Dalton Minimum, 1790-1830 arasında meydana gelen azalmış güneş lekesi aktivitesi süresi idi.

Ancak dünyada yaşanan soğumanın bu durumla bir ilgisi yoktu. Bu durum, Endonezya’daki Tambora Dağı’nın 1815’teki patlamasından kaynaklanmıştı. Volkanik toz parçacıkları – özellikle kükürt dioksit – Güneş’ten gelen ışığı bloke ederek Kuzey Yarımküre çevresinde kısa süreli bir soğutma etkisine neden olmuştu.

Bazı bilim insanları güneşin bu döngüleri ve volkanik aktiviteler arasında bir bağlantı kursa da, yapılan çalışmalarla da böyle bir bağlantının mümkün olmadığı kanıtlandı. Ayrıca Güneş, çok düşük güneş lekesi aktivitesi gözlemlenen Dalton Minimum’da olduğundan çok daha aktif durumda…

Son olarak sevinelim mi, üzülelim mi bilemeyiz ama yapılan açıklamaya göre, fosil yakıtların insan tarafından yakılmasından kaynaklanan sera gazı emisyonlarının neden olduğu ısınma olası bir soğumadan 6 kat güçlü durumda. Yani, solar minimum evresi onlarca yıl sürse bile dünyamız yine de ısınmaya devam edecek gibi gözüküyor…

Kaynaklar:

https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/sun-solar-minimum-effects-space-earth-ice-age-a9519986.html

https://www.sciencealert.com/we-re-about-to-experience-solar-minimum-here-s-what-that-really-means

Matematiksel

Sibel Çağlar

Kadıköy Anadolu Lisesi, Marmara Üniversitesi, ardından uzun süre özel sektörde matematik öğretmenliği, eğitim koordinatörlüğü diye uzar gider özgeçmişim… Önemli olan katedilen değil, biriktirdiklerimiz ve aktarabildiklerimizdir bizden sonra gelenlere... Eğitim sisteminin içinde bulunduğu çıkmazı yıllarca iliklerimde hissettikten sonra, peki ama ne yapabilirim düşüncesiyle bu web sitesini kurmaya karar verdim. Amacım bilime ilgiyi arttırmak, bilimin özellikle matematiğin zihin açıcı yönünü açığa koymaktı. Yolumuz daha uzun ve zorlu ancak en azından deniyoruz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu