Ekonomi

Görünmez El ve Bireysel Çıkarlarımız

Bugün bildiğimiz şekliyle ekonominin kurucusu genellikle Adam Smith olarak kabul edilir. Smith, Isaac Newton’un fiziksel teorilerinden ilham alarak 1776 yılında Ulusların Zenginliği adlı kitabında ekonomiyi bilimsel bir temele oturtmaya çalışmıştı. Kitabının en bilinen yönü, piyasa fiyatlarını düzenleyen bir tür geri bildirim görevi gören “görünmez el” olarak bilinen şeydi.

Ekonominin temelinde ve insan ilişkilerinin en derinlerinde arz ve talep kanunu yatar. Bu iki gücün etkileşimi, dükkanlardaki ürünlerin fiyatını, bir şirketin elde ettiği kârı ve kimilerinin zenginleşirken, diğerinin nasıl yoksullaştığını belirler. Arz ve talep kanunu, süpermarketlerin neden yüksek kalite sucuğu, sıradan marka sucuğa göre pahalıya sattığını, bilgisayar şirketlerinin, sırf rengini değiştirdiği dizüstü bilgisayarlar için neden ekstra ücret talep ede­bildiğini açıklar. Matematik ve fizikteki bazı temel denklemler gibi, arz ve talep arasındaki ilişki de her alanda görülebilir.

Talep, insanların bir satıcıdan belli bir fiyata almaya razı oldukları ürün veya hizmettir. Ancak fiyat arttıkça, daha az sayıda satın almaya başlar. Sonunda da almayı tamamen bırakır. Arz ise, bir satıcının belli bir fiyata satmaya razı olduğu ürün veya hizmet miktarıdır. Fiyat ne kadar düşükse, satıcı o kadar az mal satmak ister, çünkü onları üretmek için belli bir para ve zaman harcamıştır. 

Görünmez El Nedir?

Görünmez el“, arz-talep kanunun kısa adıdır. Bu iki etkenin toplumun tümüne nasıl fayda sağladığını açıklar. Görünmez el, herhangi bir gözlemlenebilir müdahale olmasa bile, serbest piyasaların arz ve talebinde bir dengeye geleceğini ifade eder. Buna bir örnek verelim. Bir firmanın ekmek için çok yüksek bir fiyat talep ettiğini varsayalım. Bu, başka bir fırıncıyı daha düşük bir fiyata ekmek satmaya teşvik eder. Tüketiciler de doğal olarak yüksek maliyetli ekmek yerine düşük maliyetli ekmeği satın almaya başlar. Bu rekabetçi baskı, arz ve talep arasında bir denge sağlanana kadar fiyatın düşeceği anlamına gelir. Sonucunda da piyasa fiyatı, firmaların ve tedariklerin tüm eylemlerinden otomatik olarak oluşacaktır.

Görünmez İle İlgili Örnekler

Bir mucidi ele alalım. Kendisi piyasadakilerden daha etkili, uzun ömürlü ve parlak yeni bir ampul tasarlamış. Bunu çıkarı için yaptı elbette ancak ortaya çıkan ürün toplumun tümüne yarayacak; hem ampul üreticileri için istihdam yaratacak hem de ürünü satın alanların hayatla­rını aydınlatacak. Ampul için talep olmasaydı kimse ona para ödemezdi. Bu durumda görünmez el, böyle bir hataya düş­tüğü için onu cezalandırmış olurdu. Ancak yaptığı şey başarılı olursa bu sefer de başkaları daha parlak bir ampul tasarlayarak ondan daha çok para kazanmaya çalışacaktır. Onlar da zenginleşmeye başlayacak. Fakat görünmez el yine işin içine girecektir. Bu sefer de ilk ampul üreticimiz fiyat düşürerek rakiplerinden fazla satmaya çalışacaktır. Bu kişi aslında kendi çıkarına göre hareket eder, toplumun çı­karını düşünmez, ama sonuç beklenmedik biçimde herkese fayda getirir. Görünmez el kuramı bir anlamda, matematikte iki negatif değerin pozitif değer etmesine benzer. Sadece bir kişi kendi çıkarını kovalasa ve diğer herkes fedakar davransa, toplumun ihtiyaçları karşılanamaz.

Buna bir örnek Coca-Cola’dan. Şirket, genç ve modayı takip eden insanları çekmek için 1980’lerde içeceğin tarifini değiştirir. Fakat yeni ürün New Coke tam bir hüsran olur. Halk değişimi hoş karşılamaz ve satışlar düşer. Görünmez elin mesajı açıktır ve kâr edemeyen Coca-Cola, New Coke’u birkaç ay içinde piyasadan çeker. Eski kola yeniden piyasaya sürülür; hem tüketicilerin hem de yeniden kar etmeye başlayan patronların keyfi yerine gelir.

Görünmez  el ile ilgili izleyebileceğiniz kısa bir video

Kaynak: 

Matematiksel

Sibel Çağlar

Yola Kadıköy Anadolu Lisesi ile başladım. Ardından gelen tesadüfler, zamanında pek de sevmediğim, matematik ile yolumu kesiştirdi. Sonucunda Marmara Üniversitesinde İng. Matematik öğretmenliğinden mezun oldum. Zaman akıp gitti; bu süreçte ben de çeşitli özel eğitim kurumlarında matematik öğretmenliği ve eğitim koordinatörlüğü yaptım. Bu esnada da bol bol matematik ile ilgili serzenişlere şahit oldum. Ne yapmalı diye düşünürken, aklıma bu site fikri geldi. 2015 yılında matematiksel.org web sitesini kurdum. Amacım bilime ve özelinde matematiğe ilgiliyi arttırmaktı. Matematiğin hayattan kopuk olmadığını kanıtlamaktı. Devamında ekip arkadaşlarının da dahil olması ile kocaman bir aile olduk. Yolumuz uzun ama kesinlikle çok keyifli.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Başa dön tuşu